Bij noodsituaties met een grensoverschrijdend effect – zoals natuurrampen, aanslagen of andere veiligheidsrisico’s – is goede communicatie tussen eerstehulpverleners in verschillende lidstaten essentieel. Informatie-uitwisseling tussen lidstaten onder huidige communicatienetwerken van eerstehulpverleners zoals politie, de brandweer en medische hulpdiensten is gelimiteerd, omdat het gebruik van deze netwerken in veel opzichten beperkt is tot landsgrenzen. Dat dit problemen oplevert werd onder meer duidelijk bij de bosbrandbestrijding tijdens deze zomer in verschillende lidstaten.
Overkoepelende communicatie
De Europese Commissie heeft daarom een wetsvoorstel gedaan dat strekt tot het opzetten van één overkoepelend Europees communicatiesysteem voor nooddiensten: het European Union Critical Communication System (EUCCS). Hiermee streeft de Commissie naar vergroting van de algemene weerbaarheid van lidstaten tegen veiligheidsrisico’s en versterking van de Europese strategische autonomie. Het wetsvoorstel vormt een onderdeel van de Europese interne veiligheidsstrategie ProtectEU en de EU-strategie voor een paraatsheidsunie. Beoogd wordt dat de eerste lidstaten vanaf 2030 gebruik zullen maken van dit systeem, waarna het geleidelijk wordt uitgebreid naar andere lidstaten.
Wat houdt het EUCCS in?
Onder het EUCCS worden nationale communicatienetwerken van nooddiensten op elkaar afgestemd. Het EUCCS vormt volgens de Commissie een ‘systeem van systemen’ waarbij lidstaten controle houden over hun eigen communicatiewerken maar wel verplicht worden om deze wel op elkaar af te stemmen aan de hand van uniforme regels. Dit moet ervoor zorgen dat eerstehulpverleners die noodhulp leveren in andere lidstaten kunnen communiceren met plaatselijke eerstehulpverleners terwijl zij hun eigen communicatienetwerken kunnen blijven gebruiken. Het systeem kan daarbij worden gebruikt door nationale krijgsmachten zodat zij hun activiteiten kunnen afstemmen met eerstehulpverleners.
Technische implementatie
Voor de invoering van het EUCCS moeten lidstaten overstappen naar breedbandtechnologie, bijvoorbeeld 5G. Deze vernieuwing van missiekritische communicatie (VMX) maakt het mogelijk om naast spraak ook foto’s en videobeelden in real time uit te wisselen en AI toe te passen. Nederlandse hulpdiensten maken momenteel gebruik van het smalbandnetwerk C2000.Er wordt ingezet op weerbaarheid van het systeem tegen veiligheidsrisico’s zoals(cyber)aanvallen of natuurrampen. Dit wordt gedaan door onder meer voldoende energiereserves en bereik van het systeem te garanderen als wel door kritieke kernnetwerken te scheiden van radionetwerken. Daarbij wordt encryptie gebruikt. Europese satellieten en mobiele noodzenders vormen daarbij achtervang wanneer mobiele (grond)netwerken uitvallen. Om Europese technologische onafhankelijkheid te vergroten worden essentiële onderdelen van de EUCCS zoveel mogelijk gefabriceerd door Europese fabrikanten.
Ter ondersteuning van de implementatie wordt vanuit de Europese Unie een Europees netwerkmonitoringscentrum opgezet. Hiermee wordt een glasvezelnetwerk ontwikkelt dat lidstaten in staat stelt zich met elkaar te verbinden via één centraal punt in plaats van via verschillende schakelingen. Ook wordt een Europees veiligheidsmonitoringscentrum opgezet om lidstaten te ondersteunen bij het monitoren van (cyber)veiligheidsrisico’s. De gezamenlijke kosten voor de transitie naar EUCCS worden ingeschat op ongeveer 15 miljard.
Decentrale relevantie
De introductie van het overkoepelende Europese communicatiesysteem heeft decentrale relevantie omdat deze onder meer impact zal hebben op de werkwijze van veiligheidsregio’s. Nederland kent 25 veiligheidsregio’s, waarvan 12 regio’s aan de landsgrens. Onder de Wet veiligheidsregio’s zijn specifieke bevoegdheden toegekend aan gemeenten en waterschappen. Het college van burgemeesters en wethouders is belast met de organisatie van de brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en de geneeskundige hulpverlening. Het bestuur van een veiligheidsregio’s, dat bestaat uit alle burgemeesters binnen een veiligheidsregio, de hoofdofficier van justitie en de voorzitter(s) van betrokken waterschappen, draagt zorg voor de inrichting van een uniforme informatie- en communicatievoorziening.
Volgens artikel 16 van de Wet veiligheidsrisico’s moet elke regio een crisisplan vaststellen. In grensregio’s worden in crisisplannen afspraken opgenomen over hoe de communicatie bij een grensoverschrijdende crisis verloopt en hoe buitenlandse verbindingsfunctionarissen in crisisteams aansluiten. Grensregio’s moeten hun crisisplannen afstemmen met aangrenzende lidstaten, en hebben hierbij overeenkomsten gesloten, zoals het EMRIC (Euregio Maas-Rijn Incidentbestrijding en Crisisbeheersing) en samenwerkingsovereenkomst Netwerk N4 (Nederland – Noordrijn-Westfalen). De implementatie van EUCCS zal doorwerking vinden in de crisisplannen van grensregio’s en andere veiligheidsregio’s.
Inwerkingtreding
Onder de verordening houden lidstaten ruimte om hun communicatiesystemen bilateraal of regionaal op elkaar af te stemmen vóór de data waarop het EUCCS uiterlijk moet zijn geïmplementeerd. Afhankelijk van wanneer het Nederlandse communicatiesysteem voor hulpdiensten voldoet aan de in de verordening gestelde gemeenschappelijke voorwaarden zal Nederland gebruik maken van EUCCS vanaf 2030, 2033 of 2036.
Het voorstel moet nog worden goedgekeurd door het Europese Parlement en de Raad van de Europese Unie.
Bronnen
Voorstel voor de totstandbrenging van een EU-systeem voor kritieke communicatie, Europese Commissie
Persbericht: Commissie stelt nieuw EU-systeem voor kritieke communicatie tussen eerstehulpverleners voor, 30 september 2026, Europese Commissie
Gezamenlijke mededeling over ProtectEU: een Europese strategie voor interne veiligheid, Europese Commissie
Gezamenlijke mededeling over de strategie voor een paraatheidsunie, Europese Commissie
Veiligheidsregio’s, Rijksoverheid
Meer informatie
Readiness Roadmap 2030, Europese Commissie