Een nieuwe Europese klimaatweerbaarheidswet moet de basis vormen voor een gezamenlijk EU-kader, zodat Europa klimaatschade voorkomt in plaats van achteraf herstelt. Lidstaten brengen klimaatrisico’s in kaart en bundelen hun adaptatieplannen in één nationaal strategisch plan. Gemeenten, provincies en waterschappen krijgen daarbij een stem, want zij voeren klimaatadaptatie in de praktijk uit.
Eén kader voor klimaatweerbaarheid
De Europese Commissie presenteerde op 27 oktober 2026 het EU-kader voor klimaatweerbaarheid. Volgens de Commissie laat de zomer van 2026, met bosbranden en langdurige droogte, zien dat Europa klimaatschade beter moet voorkomen in plaats van achteraf te herstellen. Het kader bestaat uit een voorstel voor een Verordening, de Europese klimaatweerbaarheidswet, en een reeks initiatieven:
- een Europees hittegolfplan,
- een alliantie voor klimaatverzekeringen,
- een Europees waterinitiatief,
- richtsnoeren voor droogterisicobeheer,
- de aanwijzing van de honderd meest klimaatkwetsbare gebieden in Europa.
Wat regelt de klimaatweerbaarheidswet?
Elke lidstaat moet straks weten welke klimaatrisico’s het land loopt en wie die risico’s aanpakt. Dat is de kern van het wetsvoorstel. Lidstaten maken daarvoor elke vijf jaar een nationale klimaatrisicobeoordeling en bundelen hun adaptatiebeleid in één nationaal strategisch plan voor klimaatweerbaarheid. Dat plan vervangt de losse adaptatieplannen die nu naast elkaar bestaan, zoals de nationale adaptatiestrategie en de adaptatiedelen van het nationale energie- en klimaatplan uit de Governance-verordening (EU) 2018/1999. Voor elk belangrijk klimaatrisico wijst de lidstaat een risico-eigenaar aan: een overheid die verantwoordelijk is voor het beheersen van dat risico.
Alle lidstaten rekenen met hetzelfde referentietraject voor de verwachte opwarming: volgens bijlage I bij het voorstel 1,5 graad in 2030, 2 graden in 2050 en 3 graden aan het einde van deze eeuw, ten opzichte van het pre-industriële niveau. Het voorstel is een Verordening en werkt na vaststelling rechtstreeks, zonder omzetting in Nederlands recht. De Commissie volgt de voortgang via het Europees Semester, de jaarlijkse ronde waarin zij het beleid van lidstaten beoordeelt.
Wat betekent dit voor decentrale overheden?
De verplichtingen uit het voorstel richten zich tot de lidstaat, in Nederland dus tot het Rijk. Toch raakt het voorstel decentrale overheden direct, want zij voeren veel van het adaptatiebeleid uit: gemeenten vergroenen de openbare ruimte en maken hitteplannen, provincies wegen klimaatrisico’s in de ruimtelijke ordening en waterschappen beheersen droogte- en overstromingsrisico’s.
Lidstaten geven decentrale overheden en burgers vroeg en effectief gelegenheid om mee te praten over het nationale strategische plan. Risicobeoordelingen mogen zij ook op regionaal niveau maken. Verder verplicht het voorstel lidstaten om overheden aan te moedigen het referentietraject en de risicobeoordelingen mee te wegen bij begroting, ruimtelijke ordening en milieueffectrapportages (de Smb-richtlijn 2001/42/EG en de Mer-richtlijn 2011/92/EU). Voor de overheden zelf is dat een aanmoediging, geen verplichting. Wie als risico-eigenaar wordt aangewezen, bepaalt de lidstaat zelf: dat kunnen ook provincies, gemeenten of waterschappen zijn.
Hitte, water en kwetsbare gebieden
De flankerende initiatieven raken eveneens decentrale taken. Het Europese hittegolfplan sluit aan op lokale hitteplannen, het waterinitiatief en de droogterichtsnoeren op het werk van waterschappen, en de lijst van kwetsbare gebieden kan Nederlandse regio’s in beeld brengen. De alliantie voor klimaatverzekeringen moet volgens de Commissie uiterlijk eind 2027 eerste resultaten opleveren en de kloof verkleinen tussen klimaatschade en wat verzekerd is. Bij het kader lanceerde de Commissie ook de Mission Solutions Explorer, een databank met praktijkvoorbeelden van klimaatadaptatie. In een volgend bericht leest u welke Nederlandse voorbeelden daarin staan.
Afsluiting
Decentrale overheden hoeven nu niets te doen. Het voorstel gaat eerst naar het Europees Parlement en de Raad, die er via de gewone wetgevingsprocedure over besluiten, en het Comité van de Regio’s brengt advies uit. Wel loont het om aan te haken zodra het Rijk de nationale risicobeoordeling en het strategische plan voorbereidt, en om het eigen adaptatiebeleid alvast naast het referentietraject te leggen. KED volgt de behandeling van het voorstel.
Bron
Protecting Europe with stronger climate-resilience, Europese Commissie
EU Framework for Climate Resilience, Europese Commissie
Questions and answers on the EU Climate Resilience Framework, Europese Commissie
Proposal for a Regulation establishing a framework to enhance climate resilience and amending Regulation (EU) 2018/1999 (European Climate Resilience Law), COM(2026) 730, Europese Commissie
Meer informatie
EU-missie voor klimaatadaptatie: ‘Overheden, bereid je voor op disruptie’, Kenniscentrum Europa Decentraal