De Europese Commissie (hierna: Commissie) heeft op 16 maart 2026 de groepsvrijstellingsverordening voor vervoer (TBER) en richtsnoeren voor vervoer over land en multimodaal vervoer (LMT-richtsnoeren) gepubliceerd. Eerder schreef KED over de consultatie ter voorbereiding op deze staatssteunregels. De twee instrumenten treden op 30 maart 2026 in werking. Ze vullen elkaar aan en bieden een samenhangend staatssteunkader voor vervoer over land en multimodaal vervoer om duurzamere vervoerswijzen over land te stimuleren. Zo kunnen decentrale overheden sneller en eenvoudiger staatssteun verlenen aan ondernemingen in onder meer de spoorweg- of binnenvaartsector.
Hoe verhouden de twee instrumenten zich tot elkaar?
Als een maatregel voldoet aan de criteria voor staatssteun, moet deze in principe worden gemeld bij de Europese Commissie voordat hij wordt uitgevoerd. Er zijn echter uitzonderingen. Steunmaatregelen die binnen een zogenoemde groepsvrijstelling vallen, worden automatisch als toegestaan beschouwd. In dat geval hoeft de steun niet vooraf te worden aangemeld. Daarom is de eerste stap altijd om te kijken of de maatregel onder zo’n vrijstelling valt en aan alle bijbehorende voorwaarden voldoet.
Valt de maatregel daar niet onder, dan wordt gekeken naar de richtsnoeren van de Europese Commissie. Daarin staan de criteria die de Commissie gebruikt om te beoordelen of steun toch toegestaan kan zijn. Ook als een maatregel aan die richtsnoeren voldoet, moet deze nog steeds vooraf worden gemeld bij de Commissie.
Groepsvrijstellingsverordening voor vervoer (TBER)
De groepsvrijstellingsverordening voor vervoer verklaart bepaalde categorieën steun in de sectoren spoorvervoer, binnenvaart en multimodaal vervoer met de interne markt verenigbaar. De verordening is van toepassing op de in artikel 1 genoemde categorieën steun. Zo worden, onder meer, de volgende exploitatie- en investeringssteunregelingen genoemd:
- Exploitatiesteunregelingen ter vermindering van de externe kosten van vervoer (artikel 1, lid 1, (a))
- Exploitatiesteunregelingen om nieuwe commerciële spoor-en binnenvaartverbindingen voor goederenvervoer te introduceren (artikel 1, lid 1, (b))
- Investeringssteunregelingen voor de bouw, verbetering en vernieuwing van spoorwegvoorzieningen, binnenvaartvoorzieningen en multimodale vervoersvoorzieningen voor spoor of binnenvaart (artikel 1, lid 1, (c))
Artikel 3 bepaalt dat steun binnen het toepassingsgebied van de verordening is vrijgesteld van aanmelding bij de Commissie, mits de steun voldoet aan de algemene voorwaarden van hoofdstuk I en de specifieke voorwaarden voor de betreffende steuncategorie (zie hoofdstuk II). Dit vermindert de administratieve lasten voor overheden, waardoor zij sneller en eenvoudiger staatssteun kunnen verlenen.
Richtsnoeren voor vervoer over land en multimodaal vervoer (LMT-richtsnoeren)
De nieuwe richtsnoeren zijn van toepassing op steunmaatregelen in sectoren van duurzaam vervoer over land, zoals spoorvervoer, de binnenvaart en duurzaam multimodaal vervoer (punt 18 en 39). De richtsnoeren schetsen algemene voorwaarden (Afdeling 4.1) en specifieke voorwaarden voor exploitatie- en investeringssteun (Afdeling 4.2). De Europese Commissie gebruikt deze criteria om te beoordelen of een aangemelde steunmaatregel toegestaan is binnen de interne markt. De regels in deze richtsnoeren komen deels overeen met die in de groepsvrijstelling voor vervoer.
Daarnaast geven de richtsnoeren meer duidelijkheid over de toepassing van staatssteunregels op openbaar personenvervoer per spoor. Ze beschrijven onder welke voorwaarden ondernemingen een vergoeding mogen krijgen voor het uitvoeren van bepaalde publieke taken, zoals het verzorgen van een dienst die anders niet (of niet tegen dezelfde voorwaarden) door de markt zou worden aangeboden.
Wat betekenen de nieuwe regels voor decentrale overheden?
Decentrale overheden zijn vaak betrokken bij en verantwoordelijk voor het beheer van algemeen openbaar toegankelijke infrastructuur, zoals spoorwegen en vaarwegen. De nieuwe staatssteunregels kunnen relevant zijn voor decentrale overheden als steunmaatregelen betrekking hebben op duurzame vervoerswijzen over land die beheerd worden door een onderneming. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van staatssteun wanneer een decentrale overheid investeringssteun wil verlenen aan een ontwikkelaar of eigenaar van spoorweginfrastructuur. Denk bijvoorbeeld aan een provincie die bijdraagt aan de aanleg of elektrificatie van een spoorlijn, of een gemeente die meefinanciert aan een spooraansluiting voor een bedrijventerrein om goederenvervoer per trein mogelijk te maken.
Bronnen
Richtsnoeren voor land- en multimodaal vervoer (LMTG) en groepsvrijstellingsverordening vervoer (GVVL), Europese Commissie
Commission adopts new State aid rules to boost the use of more sustainable ways of transport, Europese Commissie
Meer informatie
Vervoer, Kenniscentrum Europa Decentraal
Infrastructuur en staatssteun, Kenniscentrum Europa Decentraal