Voor diverse voertuigen geldt dat zij verplicht een digitale tachograaf moeten hebben. De tachograaf houdt rij- en rusttijden en afgelegde afstand bij. Kunnen wij als gemeente gebruik maken van de uitzondering op deze verplichting bij de aanschaf van wagens voor ons gemeentepark?
Antwoord in het kort
Ja, er zijn twee vrijstellingen waarvoor decentrale overheden in aanmerking komen. Een eerste vrijstelling is het ophalen en verwijderen van huishoudelijk afval. De tweede vrijstelling bestaat uit meerdere voorwaarden. Decentrale overheden zijn niet verplicht een tachograaf te installeren indien:
- Het gaat over een voertuig van de overheid, of een voertuig gehuurd door de overheid zonder bestuurder;
- Het voertuig geen concurrentie vormt met private vervoersmiddelen;
- Het voertuig zich enkel begeeft op Nederlands grondgebied.
Verordening 165/2014 over tachografen
Een tachograaf registreert automatisch de rij- en rusttijden, de snelheid en de afgelegde afstand van een voertuig om de verkeersveiligheid te verhogen en eerlijke concurrentie tussen vervoerders te waarborgen. Het juridische fundament hiervoor is Verordening (EU) nr. 165/2014, die de technische verplichtingen bevat voor de constructie, installatie en controle van deze apparatuur.
Dit kader is sindsdien essentieel uitgebreid: Verordening (EU) 2020/1054 introduceerde de overgang naar de “slimme tachograaf” met satelliet-positionering (GNSS) om toezicht te vergemakkelijken. De meest recente update, Verordening (EU) 2024/1258, heeft de handhaving verder aangescherpt door lidstaten de bevoegdheid te geven sancties op te leggen voor inbreuken op de tachograafregels die op hun grondgebied worden vastgesteld, ook als deze in een andere lidstaat zijn begaan. Hiermee sluit Verordening 165/2014 nauw aan op Verordening (EG) nr. 561/2006, die de sociale regels voor rij- en rusttijden in het wegvervoer vastlegt.
Verordening 561/2006 over rij- en rusttijden
Verordening 561/2006/EG , zoals voor het laatst gewijzigd in 2024 door Verordening 2024/1258, bepaalt de regels voor de rij- en rusttijd in de Europese Unie. Deze recente update versterkt onder meer de grensoverschrijdende handhaving van tachograafregels en biedt specifieke flexibiliteit voor het personenvervoer. Het vastleggen hoe lang bestuurders rijden en rusten heeft een positieve werking op de arbeidsomstandigheden. De Europese Unie verplicht het gebruik van tachografen om zo toezicht te kunnen houden op deze afspraken. De verplichting om een tachograaf in een voertuig te installeren is slechts van toepassing op bepaalde categorieën van vervoer. Voor sommige categorieën van voertuigen zijn er uitzonderingen, op basis van artikel 13, lid 1 onder a t/m c en h.
Ten eerste is er een aparte vrijstelling voor het ophalen en verwijderen van huishoudelijk afval. Afval uit vuil- en glascontainers valt hier niet onder.
Ten tweede komen decentrale overheden in aanmerking voor een vrijstelling indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:
- Het gaat over een voertuig van de overheid, of een voertuig zonder bestuurder gehuurd door de overheid;
- Het voertuig mag geen concurrentie vormen met private vervoersmiddelen;
- Het voertuig mag zich enkel begeven op Nederlands grondgebied.
Arbeidstijdenbesluit vervoer
In het Arbeidstijdenbesluit vervoer is hoofdstuk II over wegvervoer de implementatie van de Verordening rij- en rusttijd.
Overige toepasselijke bepalingen
Wegvoertuigen van overheden die niet aan de tachograaf-verplichting gebonden zijn, zijn ook niet gebonden aan de bepalingen over pauzes, rijtijden en rusttijden zoals vastgelegd in Verordening 561/2006 en het Arbeidstijdenbesluit vervoer. In plaats daarvan gelden de bepalingen voor de pauzes en de dagelijkse en wekelijkse rust zoals die staan in de Arbeidstijdenwet (artikel 4:3). De overige bepalingen in het Arbeidstijdenbesluit blijven wel van toepassing, zoals die rondom arbeidstijd en nachtdienst.
Decentrale relevantie
Voor decentrale overheden zijn de Verordeningen over tachografen en rij- en rusttijden van belang. Het wettelijk kader bepaalt aan welke voorwaarden decentrale overheden moeten voldoen voordat ze zijn vrijgesteld om een tachograaf te installeren.
Meer informatie
Vervoer en mobiliteit, Europa Decentraal
Moet er in voertuigen van de gemeente die afval ophalen een tachograaf aanwezig zijn?, Europa Decentraal
Regeling tachograafkaarten, Rijksoverheid
Gebruik en vrijstelling tachograaf, Inspectie Leefomgeving en Transport
Nationale vrijstellingen, Inspectie Leefomgeving en Transport