De Europese Commissie heeft een nieuw plan gepresenteerd om de bestaande complexiteit aan EU-regels te vereenvoudigen en beter op elkaar af te stemmen. Met deze strategie voor een overzichtelijk en beter handhaafbaar EU-regelboek wil de Commissie wetgeving begrijpelijker en beter uitvoerbaar maken. Door die grotere samenhang moet de voorspelbaarheid binnen het Europese regelgevingskader toenemen, wat bijdraagt aan meer rechtszekerheid en een stabieler klimaat voor bedrijven en investeerders op de interne markt. Ook wil de Commissie de toegankelijkheid van EU-regelgeving via EUR-Lex verbeteren, zodat wetgeving eenvoudiger te raadplegen en te begrijpen is. Tegelijkertijd zet het voorstel in op modernisering van regelgeving, met als doel een soepeler functionerende markt en een sterkere concurrentiepositie van de Europese Unie.
Waar het nu wringt
Aanleiding voor het plan zijn knelpunten in de dagelijkse toepassing van EU-regelgeving. In de praktijk blijken regels vaak complex, versnipperd en soms zelfs overlappend, waardoor zowel bedrijven als (decentrale) overheden moeite hebben om aan alle verplichtingen te voldoen. Op het gebied van digitalisering zijn recent wel enkele initiatieven genomen om bestaande EU-wetgeving te bundelen en te vereenvoudigen als reactie op deze uitvoeringsproblemen.
Een concreet voorbeeld hiervan is de Digitale Omnibus, die bestaande digitale EU-wetgeving bundelt en vereenvoudigt om versnippering en overlap tegen te gaan. Vergelijkbare ‘omnibus’-initiatieven bestaan ook in andere beleidsdomeinen, maar blijven vooralsnog beperkt en sectorgericht. Ook buiten het domein van digitalisering blijft daardoor vaak onduidelijk wat precies wordt verwacht. In combinatie met omslachtige wetgevingsprocessen leidt dit regelmatig tot vertraging en inefficiëntie. Daar komt bij dat administratieve lasten zich opstapelen en de handhaving niet altijd effectief is. Dit laat zien dat het regelgevingskader beter kan worden afgestemd op de praktijk.
Vijf pijlers van de strategie
De strategie voor een eenvoudiger en beter handhaafbaar EU-regelboek rust op vijf centrale pijlers.
Eenvoud als uitgangspunt
Wetgeving wordt vanaf de ontwerpfase zo vormgegeven dat deze helder en toepasbaar is. Het moet meteen duidelijk zijn wie welke verplichtingen heeft en welke gevolgen gelden bij niet-naleving. De Commissie zet hierbij ook in op realistische implementatie- en omzettingstermijnen. Dit geeft nationale en decentrale overheden voldoende tijd en ruimte om nieuwe regels zorgvuldig toe te passen, zeker wanneer deze complex zijn of een extra implementatieslag vereisen
Een beter regelgevingssysteem
Bij de ontwikkeling van wetgeving en beleid zet de EU sterker in op impactanalyses en het betrekken van belanghebbenden. Dit vergroot de transparantie en maakt duidelijker waarom bepaalde regels worden ingevoerd. Ook komt er meer ruimte voor input vanuit regionale netwerken, zodat de uitvoerbaarheid op lokaal niveau zwaarder meeweegt.
Grondige opschoning van regels
De EU start in 2026-2027 een actieplan om bestaande wetgeving in twaalf prioritaire gebieden op te schonen door overlappingen en overbodige regels te schrappen. Dit raakt direct aan lokale taken zoals huisvesting, transport en overheidsopdrachten en is gericht op het verlagen van de administratieve druk op publieke uitvoerders. De uitvoering wordt ondersteund door het nieuwe Simplification Platform, waarin lokale overheden en het Comité van de Regio’s (gesteund door het Netwerk van regionale hubs) vertegenwoordigd zijn. Dit platform zal decentrale overheden een directe stem bieden om knelpunten uit de praktijk aan te kaarten, zodat regelgeving niet alleen eenvoudiger, maar vooral ook beter uitvoerbaar wordt op lokale schaal.
Het aanpakken van ‘gold-plating’
De EU wil voorkomen dat lidstaten bij de omzetting van EU-regels extra vereisten of complexiteit toevoegen boven op de Europese minimumeisen. Dit zogeheten ‘gold-plating’ leidt vaak tot onnodige bureaucratie en een woud aan aanvullende voorschriften. Voor decentrale overheden betekent het aanpakken hiervan minder nationale aanvullingen op Europees beleid en daarmee minder complexe uitvoerings- en handhavingstaken. Zo worden zij bijvoorbeeld geconfronteerd met extra meet- en rapportageverplichtingen in sectoren zoals water- en natuurbescherming wanneer Europese regels nationaal strenger worden ingevuld. Om dit te beperken, komt de Commissie met een toolkit van best practices voor lidstaten en wordt vaker gekozen voor direct toepasbare verordeningen in plaats van richtlijnen. Daarmee wordt versnippering van regels aan de bron aangepakt en blijft de uitvoering overzichtelijker voor lokale autoriteiten. Concreet betekent dit voor gemeenten, provincies en waterschappen dat zij minder vaak eigen lokale uitvoeringsregels hoeven te ontwikkelen en dus sneller kunnen aansluiten op één uniforme Europese standaard bij vergunningverlening en toezicht.
Snellere en robuustere handhaving
De Commissie gaat de handhaving van EU-regels versnellen door inbreukprocedures te verkorten en AI-tools in te zetten voor snellere nalevingscontroles. Voor decentrale overheden zal dit de rechtszekerheid vergroten, omdat langdurige onzekerheid over lokaal beleid of projecten wordt beperkt. Daarnaast kunnen nieuwe IT-monitoringtools eerder signaleren waar uitvoeringscapaciteit tekortschiet, zodat de Commissie gerichter kan ondersteunen met praktische richtsnoeren.
Tijdlijn
Het actieplan is nauw verbonden met de huidige ambtstermijn van de Europese Commissie (2024–2029) en de bijbehorende politieke prioriteiten voor deze periode. Voor decentrale overheden zijn vooral 2026 en 2027 van belang; in deze periode vindt de gefaseerde opschoning van bestaande wetgeving plaats binnen twaalf prioritaire beleidsterreinen, waaronder transport en milieu. Daarbij worden regels systematisch gescreend op overbodige of overlappende verplichtingen.
In 2027 volgt bovendien een pakket om woningbouw- en vergunningsprocedures te versnellen. Het doel is dat de Commissie tegen 2029 de regeldruk merkbaar heeft verminderd en de achterstand in langlopende juridische procedures heeft weggewerkt, wat lokale overheden sneller rechtszekerheid biedt bij de uitvoering.
Bronnen
Commissie stelt plan voor eenvoudigere, duidelijkere en beter gehandhaafde EU-regels voor
EUR-Lex – 52026DC0380 – EN – EUR-Lex
Meer info
Political Guidelines 2024-2029 | European Commission
Simplification – European Commission