Nieuws

Publicatie: 22 juni 2026

Door:

Introductie

Met de European Technological Sovereignty Package introduceert de Europese Commissie (hierna: Commissie) een pakket aan wetgeving en strategieën waarmee wordt aangestuurd op grotere technologische onafhankelijkheid van de Europese Unie, onder meer door investeringen in data-infrastructuren en artificiële intelligentie. De Commissie zet daarbij in op de aanpassing van energienetwerken om de energie-impact van de groei van de digitale sector en het gebruik van artificiële intelligentie op te vangen.

De Strategic Roadmap for Digitalisation and AI in the Energy Sector zet uiteen welke stappen er moeten worden gezet om Europese energienetwerken zo aan te passen dat aan de groeiende energiebehoefte in lidstaten kan worden voldaan. Tegelijkertijd schetst de Commissie hoe in het licht van deze ontwikkelingen stappen kunnen worden gezet richting de energietransitie en netcongestie kan worden voorkomen. De plannen zijn relevant voor gemeenten en provincies als bevoegd gezag voor lokale elektriciteitsinfrastructuur en voor de uitvoering van regionale energiestrategieën.

Welke stappen worden er gezet?

De Roadmap leunt op drie ‘pijlers’: het faciliteren van voldoende elektriciteitstoegang voor datacentra, digitalisering van het elektriciteitsnet en het uitwisselen van energiedata ten behoeve van de ontwikkeling van AI-modellen en het ‘verslimmen’ van energienetwerken.

1. Energie voor datacentra

De Commissie stuurt aan op het garanderen van voldoende elektriciteit en ruimte op het elektriciteitsnet om het toenemende gebruik van datacenters door lidstaten mogelijk te maken. Er wordt ingezet op een verdrievoudiging van de Europese datacenter-capaciteit in vijf tot zeven jaar. Om ervoor te zorgen dat ‘grootgebruikers’ van elektriciteit snel kunnen worden aangesloten op het netwerk heeft de Commissie afgelopen jaar het European Grids Package (EGS) gelanceerd om netwerken uit te breiden en te verzwaren en de vergunningverlening voor energie-infrastructuurprojecten te versnellen.

De Commissie wil projecten die de elektriciteitsinfrastructuur uitbreiden ontzien van stikstofbeoordelingen onder EU-natuurbeschermingsregels.

De Commissie stelt daarbij voor om lokale afspraken te maken tussen overheden, datacenterbeheerders en energieleveranciers om de aansluiting van datacenters op netwerken te coördineren om overbelasting van de netwerken te voorkomen, en publiceert hiervoor een modelafspraak. Ook introduceert de Commissie een EU-brede meetmethode om de efficiëntie van watergebruik, elektriciteit en andere energiebronnen door datacenters bij te houden, zodat lokale overheden en andere partijen zicht houden op de impact van datacenters op hun netwerk en op het milieu.

2. Digitaliseren van het energienet

De Commissie zet daarnaast in op het ‘slimmer’ maken, het uitbreiden en verzwaren van energienetwerken. Door aanvullende investeringen te doen in de elektriciteitsinfrastructuur wordt de interne energiemarkt verder ontwikkeld en worden energienetwerken tussen lidstaten met elkaar verbonden. Daarbij zal de Commissie een wetsvoorstel presenteren wat het voor netbeheerders mogelijk maakt om versneld slimme elektriciteitsmeters te installeren, gericht op energiegebruik door consumenten.

In navolging van de wijzigingen in het EGS-pakket wil de Commissie het Europees Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) de bevoegdheid geven om aanbevelingen te doen aan (lokale) overheden. Deze aanbevelingen gaan over het gebruik van (digitale) technologieën om energienetten efficiënter te maken. Lokale overheden kunnen de efficiëntie van netwerken meten en terugkoppelen aan ACER, waarop ACER informatie kan geven over ‘best practices’ en het gebruik van technologieën die bijdragen aan de optimalisering van energielevering en -gebruik. Daarbij wordt onder het fonds Horizon Europe 75 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van op energiegebruik gerichte AI-technologieën. Ook decentrale overheden kunnen een beroep doen op dit fonds.

De Commissie heeft voor ogen om tussen 2024 en 2040 730 miljard te investeren in distributienetwerken en 430 miljard in transmissienetwerken.

3. Data voor AI en energienetwerken

De uitwisseling van data over energiegebruik en -levering binnen en tussen lidstaten vormt een kernonderdeel van de ontwikkeling van AI-modellen en het ‘verslimmen’ van energienetwerken. Huidige EU-wetgeving met betrekking tot data-uitwisseling (zoals de Dataverordening of de Elektriciteitsrichtlijn) ziet op dit moment vooral toe op ‘primair’ gebruik van energie-data, oftewel uitwisseling van data tussen energiedienstverleners, zoals data over totaal energiegebruik en het wisselen van energieleveranciers. De Commissie wil wetgeving ontwikkelen die ervoor zorgt dat deze data eenvoudiger tussen lidstaten kan worden gedeeld. Het delen van deze data zorgt ervoor dat beter gebruikt kan worden gemaakt van ‘flexibele’ energiediensten die kunnen helpen elektriciteitsnetwerken te ontlasten en aan energiebehoeften tegemoet te komen. Dit bevordert onder meer effectiever gebruik van apparaten die energie gebruiken maar kunnen terugleveren, zoals bijvoorbeeld elektrische auto’s of warmtepompen.

Er zijn op dit moment weinig wettelijke mogelijkheden ten aanzien van het delen en gebruiken van data over energiegebruik voor andere doeleinden dan het leveren van energiediensten (zogenaamd ‘secundair gebruik’ van energiedata). De Commissie werkt aan een wettelijk kader waaronder data over energiegebruik kan worden ‘gepoold’ voor specifieke doeleinden, zoals de ontwikkeling van AI-modellen die kunnen worden toegepast om energiegebruik en -aanlevering aan te sturen. In lijn met bestaande wetgeving – waaronder de Dataverordening en de gewijzigde regelgeving onder het Digitale Omnibuspakket – zet de Commissie in op de ontwikkeling van een kader waarin uitwisseling van data met betrekking tot primair en secundair gebruik van energiedata tussen lidstaten wordt vereenvoudigd. Daarbij worden middelen beschikbaar gesteld onder het LIFE-subsidieprogramma voor de ontwikkeling van nieuwe (digitale) technologieën ten bate van beheerders van distributiesystemen. Ook hier kunnen lokale overheden gebruik van maken.

Decentrale relevantie

Lokale overheden zien zich als gevolg van de groeiende energiebehoefte geconfronteerd met dreigende netcongestie, waardoor projecten worden vertraagd of stopgezet. Ook volgens de landelijke netbeheerder dreigen er stroomtekorten als gevolg van overspanning van energienetwerken. Het kabinet heeft verschillende maatregelen aangekondigd om netcongestie tegen te gaan. Daarbij is in het coalitieakkoord aangekondigd dat er een Crisiswet Netcongestie zal worden ingevoerd.

De maatregelen zoals aangekondigd in de Roadmap moeten ertoe leiden dat lokale overheden meer zicht krijgen op energiegebruik van inwoners en bedrijven. Het gebruik van ‘slimme’ meters, de implementatie van meettechnieken in het stroomnet en de verruimde kaders voor het delen van energiedata dragen hieraan bij, als ook de mogelijkheid om sneller vergunningen te verlenen voor uitbreidingen van de energie-infrastructuur.

Gemeenten en provincies hebben geen algemeen inzicht in data over (persoonlijk) energiegebruik van inwoners of bedrijven. Deze gegevens liggen bij netbeheerders en mogen op grond van de AVG alleen worden gedeeld met een wettelijke grondslag, doelbinding of expliciete toestemming. Ook zakelijke energiegegevens zijn niet zonder meer toegankelijk voor overheden. Netbeheerders kunnen wel met lokale overheden afspraken maken over het delen van energiedata in projecten. De uitrol van slimme meters kan daarbij het inzicht in energiegebruik vergroten, wat overheden kan ondersteunen bij vergunningverlening en beslissingen over de elektriciteitsinfrastructuur. Het verzamelen en uitwisselen van data over energiegebruik kan daarbij ook bijdragen aan de realisatie van regionale energiestrategieën, waarin de nationale en sectorafspraken op het gebied van energie naar regionale afspraken over elektriciteit, (groen) gas en warmte worden vertaald.

Op verzoek van de ministeries van EZK en BZK heeft de Verbetering van de Informatie-Voorziening voor de Energie-Transitie (VIVET) een overzicht opgesteld met betrekking tot de wettelijke kaders omtrent het delen van energiedata voor lokale overheden.

Bronnen