Aanbestedende diensten zijn in sommige, uitzonderlijke, gevallen niet verplicht om een opdracht aan te besteden. Het aanbestedingsregime is in dat geval niet of beperkt van toepassing. Wanner sprake is van een uitgesloten of voorbehouden opdrachten, kunnen aanbestedende diensten direct gunnen. Daarnaast kunnen aanbestedende diensten een alleenrecht verlenen of samenwerkingen aangaan.
Een onderdeel van een overheidsdienst mag zonder aanbesteding geen opdracht gunnen aan een ander onderdeel van deze dienst waarover het geen toezicht oefent. Dit volgt uit een recente Duitse zaak bij het Hof over de gunning van een zogenoemde in house opdracht.
Decentrale overheden moeten bij samenwerkingsconstructies gewoon aanbesteden wanneer niet aan de strikte voorwaarden van een van de uitzonderingsmogelijkheden in het kader van publiek-publieke samenwerking wordt voldaan. Dit wordt door het Europese Hof bevestigt in de zaak Piepenbrock.
Decentrale overheden kunnen ervoor kiezen om binnen publiek-publieke samenwerkingsstructuren opdrachten te vergeven of aan verbonden publieke of private organisaties opdrachten te vergeven. Ook kunnen decentrale overheden binnen hun eigen organisatie opdrachten verstrekken. Bij zulke opdrachten kan er sprake zijn van enige vorm van inbesteden. Dan is het van belang om te kijken of de aanbestedingsrichtlijnen in acht genomen moeten worden of dat ze mogelijk niet van toepassing kunnen worden verklaard. Op deze pagina leest u meer over de verschillende vormen van inbesteden. Daarnaast wordt ingegaan op de uitzondering horizontale samenwerking.
In deze zaak besloot het Hof dat als meerdere overheidsinstanties als aanbestedende dienst samen een entiteit oprichten voor het verrichten van hun openbare dienstverleningstaak, of wanneer een overheidsinstantie een deelneming verwerft in een dergelijke entiteit, is voldaan de voorwaarde: deze autoriteiten oefenen gezamenlijk toezicht uit op de entiteit zoals op hun eigen diensten.
