Op 17 september 2025 heeft de Raad van de Europese Unie het wetvoorstel van de Europese Commissie voor een Verordening betreffende Europese statistieken over bevolking en huisvesting goedgekeurd. Dit nieuwsartikel gaat in op het belang van Europese statistieken, de inhoud van het wetsvoorstel en de rol van decentrale overheden met betrekking tot Europese statistieken over de bevolking en huisvesting.
Decentrale overheden, in het bijzonder gemeenten, zijn een belangrijke schakel binnen het opstellen van Europese statistieken, omdat zij gegevens over bevolking en huisvesting aanleveren bij en beschikbaar stellen voor het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS deelt deze decentrale gegevens vervolgens met het statistische bureau op Europees niveau Eurostat dat op basis van die gegevens Europese statistieken opstelt over de bevolking en huisvesting.
Doel van de Verordening
Het doel van de Verordening is om de algemene kwaliteit van bevolkings- en huisvestingsstatistieken te verbeteren. Op Europees niveau moeten zulke statistieken volledig, coherent en onderling vergelijkbaar zijn.
Europese statistieken en Europees beleid
Europese statistieken spelen een belangrijke rol in het ontwerp, de uitvoering en de evaluatie van Europees beleid. Statistieken over de bevolking en huisvesting zijn specifiek van belang op de volgende beleidsterreinen: groene en digitale transitie, duurzaamheid, energie, cohesiebeleid en de Europese pijler van sociale rechten (overweging 1).
Bovendien moet de Europese Commissie onder artikel 175 VWEU om de drie jaar verslag doen aan het Europees Parlement, de Raad van de EU, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de geboekte vooruitgang bij het verwezenlijken van de economische, sociale en territoriale samenhang onder het Europees cohesiebeleid. Het Europees cohesiebeleid heeft als doel om de economische, sociale en territoriale verschillende tussen regio’s te verkleinen en samenwerking tussen de regio’s te stimuleren. Regionale en lokale gegevens zijn onmisbaar voor het opstellen van zulke voortgangsverslagen (overweging 5).
Nieuw rechtskader
De aanleiding van de Verordening is een gebrek aan samenhang en vergelijkbaarheid binnen het huidige rechtskader dat bestaat uit de onderstaande verordeningen (overweging 14). Deze drie afzonderlijke verordeningen hebben geleid tot inconsistente statistieken en daarom vervangt de nieuwe Verordening twee van deze verordeningen en wijzigt zij de verordening over specifiek migratie en internationaal bescherming (overweging 15). Daarnaast is het bestaande rechtskader niet flexibel genoeg om zich aan te passen aan de snelle maatschappelijke veranderingen, zoals klimaatverandering, de digitale transitie, de veranderende demografie en migratie. Het nieuwe rechtskader moet coherenter en flexibeler zijn om administratieve lasten te verlagen en actuele, frequentere en gedetailleerdere statistieken op te kunnen stellen (overwegingen 12, 15 en 17).
- Verordening (EG) nr. 862/2007 betreffende de communautaire statistieken over migratie en internationale bescherming. De voorgestelde Verordening zal deze Verordening wijzigen op 1 januari 2028 (artikel 19).
- Verordening (EG) nr. 763/2008 betreffende volks- en woningtellingen. De voorgestelde Verordening zal deze Verordening intrekken op 1 januari 2028 (artikel 20).
- Verordening (EG) nr. 1260/2013 betreffende Europese bevolkingsstatistieken. De voorgestelde Verordening zal deze Verordening intrekken op 1 januari 2028 (artikel 20).
De Verordening valt zelf weer binnen een groter bestaand rechtskader in Verordening (EG) nr. 223/2009 dat gemeenschappelijke statische beginselen vastlegt voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van Europese statistieken. Volgens artikel 12 van die Verordening moeten Europese statistieken voldoen aan een reeks algemene kwaliteitscriteria, namelijk: relevantie, nauwkeurigheid, actualiteit, stiptheid, toegankelijkheid, vergelijkbaarheid en coherentie. Kortom, de voorgestelde Verordening introduceert een nieuw gemeenschappelijk rechtskader voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van specifiek Europese statistieken over bevolking en huisvesting. Deze statistieken moeten weer voldoen aan de eerdergenoemde kwaliteitscriteria binnen het overkoepelende rechtskader van Verordening (EG) nr. 223/2009.
De voorgestelde Verordening introduceert een nieuw gemeenschappelijk rechtskader voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van specifiek Europese statistieken over bevolking en huisvesting. Deze statistieken moeten weer voldoen aan de kwaliteitscriteria binnen het overkoepelende rechtskader van Verordening (EG) nr. 223/2009.
Gemeenschappelijke definities van “staatsburgerschap” en “bevolkingsbasis”
De Verordening introduceert geharmoniseerde definities van de begrippen “staatsburgerschap” en de “bevolkingsbasis” om de vergelijkbaarheid van demografische statistieken te kunnen waarborgen. In feite definieert de Verordening welke personen wel en niet als deel van de bevolking van een lidstaat beschouwd moeten worden bij het opstellen van demografische gegevens.
Artikel 2 lid 1 definieert “staatsburgerschap” als “de bijzondere juridische band tussen een persoon en een staat, welke verkregen is door geboorte of naturalisatie, hetzij door een verklaring, keuze, huwelijk, adoptie of andere mogelijkheden, overeenkomstig het nationale recht.”
Artikel 3 voorziet dat de bevolkingsbasis bestaat uit alle personen die op de referentiedatum van de statistische gegevens hun gewone verblijfplaats hebben in een lidstaat, ongeacht hun staatsburgerschap of staatsloosheid. Personen die gewoonlijk buiten een lidstaat verblijven, vallen niet onder de bevolkingsbasis. Wanneer een persoon zoals een vluchteling geen gewone verblijfplaats heeft, moet de locatie van die persoon op de referentiedatum worden beschouwd als de gewone verblijfplaats.
Statistische eenheden, statistische vereisten en gegevensverzamelingen
Statistische eenheden zijn individuele elementen binnen een verzameling op basis waarvan statistische waarnemingen worden gedaan, zoals personen en objecten. Artikel 4 vermeldt dat de statistieken over bevolking en huisvesting betrekking hebben op de volgende eenheden:
- Personen;
- Levensgebeurtenissen;
- Gezinnen;
- Huishoudens;
- Woongebouwen;
- Woonverblijven;
- Conventionele woningen.
De Europese statistieken over bevolking en huisvesting zijn volgens artikel 5 lid 1 onderverdeeld in drie domeinen. Zulke statistieken moeten volgens artikel 5 lid 2 georganiseerd worden in gegevensverzamelingen op basis van de bijlage van de Verordening. Hierin staat een volledig overzicht van onder andere de domeinen, onderwerpen en de bijbehorende indieningstermijnen voor de nationale statistische bureaus. De drie domeinen zijn onderverdeeld in de volgende onderwerpen:
- Bevolking, waaronder bevolkingsbestanden bestaande uit basiskenmerken en sociaaleconomische kenmerken van personen, fertiliteit, mortaliteit, partnerschappen, migratie, verwerving en verlies van staatsburgerschap;
- Huisvesting, waaronder kenmerken van woonverblijven, basiskenmerken en energie-gerelateerde kenmerken van gebouwen, kenmerken en het gebruik van bewoonde conventionele woningen;
- Gezinnen en huishoudens, waaronder kenmerken van gezinnen, kenmerken van huishoudens en de huishoudelijke situatie van de persoon.
De lidstaten moeten volgens artikel 7 lid 1 deze vooraf gecontroleerde gegevensverzamelingen indienen bij de Commissie, specifiek het statistische bureau op Europees niveau Eurostat. Artikel 12 legt uit dat de gegevens alleen tussen nationale statistische instituten onderling en Eurostat mogen worden gedeeld via een beveiligde infrastructuur die opgezet wordt door Eurostat. Daarbij verplicht artikel 11 de lidstaten om de kwaliteit van de gebruikte gegevensbronnen en de volledigheid en nauwkeurigheid van de bevolking te beoordelen en monitoren. De gegevens moeten een nauwkeurige schatting weergeven en lidstaten moeten risico’s op onderschatting of dubbeltelling vermijden.
Decentrale relevantie
In Nederland vervult het Centraal Bureau voor de Statistiek de rol van het nationale instituut voor de statistiek. Het CBS moet op grond van het geamendeerde artikel 17 bis van Verordening (EG) nr. 223/2009 tijdig toegang kunnen krijgen tot en gebruik mogen maken van administratieve gegevens van nationale, regionale en lokale overheidsdiensten met inbegrip van decentrale overheden (overweging 24). Artikel 33 van de Wet op het Centraal bureau voor de statistiek legt vast dat het CBS voor statistische doeleinden gebruik mag maken van gegevens uit registraties van onder meer de provincies, gemeenten en waterschappen, denk aan informatie over ruimtelijke ordening en woongebouwen. Dit betekent dat het CBS volgens de nieuwe Verordening gegevens van decentrale overheden met betrekking tot bevolking en huisvesting moet delen met Eurostat.
Gemeenten spelen een bijzonder belangrijke rol bij het opstellen van Europese statistieken over bevolking en huisvesting, omdat zij de personen die woonachtig zijn in hun gemeente moeten opnemen in de gemeentelijke basisregistratie personen.
Gemeenten spelen een bijzonder belangrijke rol bij het opstellen van Europese statistieken over bevolking en huisvesting, omdat zij de personen die woonachtig zijn in hun gemeente moeten opnemen in de gemeentelijke basisregistratie personen (BRP). In beginsel moet iedere persoon die voor onbepaalde tijd woonachtig is in Nederland geregistreerd zijn als ‘ingezetene’ en personen die korter dan 4 maanden in Nederland wonen, kunnen als ‘niet-ingezetene’ worden geregistreerd. Een brief van de minister van Buitenlandse Zaken van 24 maart 2023 (Kamerstuk 22 112 Nr. 3636) bevestigt dat Europese statistieken op dit moment worden gebaseerd op informatie die het CBS ontvangt uit BRP, overige registraties van bijvoorbeeld provincies en waterschappen en informatie die al beschikbaar is bij het CBS. Al met al, de kwaliteit van Europese statistieken over bevolking en huisvesting rust op de kwaliteit van gegevens van decentrale overheden die het CBS aanlevert aan Eurostat.
Financiering
Lidstaten kunnen financiële steun aanvragen vanuit het programma voor de interne markt en vanuit het instrument voor technische ondersteuning. Met deze financiering kunnen zij hun nationale statische systemen aanpassen en de statistiekmethoden en gegevenskwaliteit van statistieken verbeteren (overweging 42).
Vervolgstappen
De Raad heeft het wetsvoorstel van de Commissie goedgekeurd. Aangezien de Verordening haar rechtsgrondslag vindt in artikel 338 lid 1 VWEU, geldt de normale wetgevingsprocedure. Het is daarom aan het Europees Parlement om het wetsvoorstel goed te keuren of amendementen voor te stellen.
Meer informatie
Overheid.nl, Brief van de minister van Buitenlandse Zaken van 24 maart 2023 (Kamerstuk 22 112 Nr. 3636)
Overheid.nl, Wet basisregistratie personen, BWBR0033715
Overheid.nl, Wet op het Centraal bureau voor de statistiek, BWBR0015926