De Europese Commissie (hierna Commissie) heeft op 21 januari 2026 de Digital Networks Act (DNA) gepresenteerd. Dit nieuwe wetsvoorstel moet het huidige Europees Wetboek voor Elektronische Communicatie uit 2018 vervangen en moderniseren. Met dit voorstel zet de Commissie een belangrijke stap richting haar doel om Europa in 2030 het best verbonden continent ter wereld te maken.
De aanleiding voor de Digital Networks Act ligt in het groeiende belang van snelle, betrouwbare en veilige digitale connectiviteit. Digitale netwerken vormen de ruggengraat van publieke dienstverlening, economische ontwikkeling en maatschappelijke toepassingen zoals zorg, mobiliteit en veiligheid. De DNA maakt dan ook deel uit van de bredere Europese digitaliseringsstrategie Shaping Europe’s Digital Future. In deze strategie wordt digitale infrastructuur gezien als een strategische basisvoorziening voor Europa’s weerbaarheid en autonomie.
Harmonisatie en vereenvoudiging van regels
Een belangrijk uitgangspunt van de DNA is vereenvoudiging en harmonisatie van de Europese telecommarkt en -regels. Zo kunnen netwerk- en communicatiediensten straks bijvoorbeeld in meerdere lidstaten worden aangeboden op basis van één registratie in één lidstaat. Dit moet de administratieve lasten voor bedrijven en toezichthouders verlagen en grensoverschrijdende dienstverlening eenvoudiger maken. De Commissie verwacht dat deze vereenvoudiging ruimte creëert voor extra investeringen in netwerkuitbreiding en innovatie.
De Commissie verwacht dat deze vereenvoudiging ruimte creëert voor extra investeringen in netwerkuitbreiding en innovatie.
Daarnaast vergroot de DNA de voorspelbaarheid van het spectrumbeleid. Vergunningen voor het gebruik van radiofrequenties, zoals voor 4G- en 5G-netwerken, krijgen een (in beginsel) onbeperkte looptijd. Ze worden periodiek herzien en kunnen eenvoudiger worden verlengd. Ook worden spectrumdeling en het principe ‘use it or share it’ bevorderd. Dit betekent dat wordt gestimuleerd dat alle beschikbare frequenties daadwerkelijk worden gebruikt, onder meer door het delen van spectrum tussen aanbieders gebruikelijker te maken. Dit vergroot de investeringszekerheid voor telecomaanbieders en ondersteunt de verdere uitrol van geavanceerde netwerken. De toegenomen voorspelbaarheid is bovendien relevant voor publieke gebruikers van spectrum, zoals veiligheids- en hulpdiensten.
Met deze maatregelen richt de Digital Networks Act zich expliciet op de uitbouw van toekomstbestendige digitale infrastructuur.
Met deze maatregelen richt de Digital Networks Act zich expliciet op de uitbouw van toekomstbestendige digitale infrastructuur. De Europese Commissie wil de beschikbaarheid van hoogwaardige connectiviteit vergroten door de overstap van koper naar glasvezel actief te stimuleren, met als doel om uiterlijk in 2035 volledig kopervrij te zijn. Daarnaast wordt ingezet op één EU-brede autorisatie voor satellietcommunicatiediensten, om schaalvergroting mogelijk te maken en in te spelen op de opkomst van nieuwe toepassingen, zoals direct-to-device satellietcommunicatie.
Wat betekent dit voor decentrale relevantie?
Hoewel de DNA primair is gericht op telecombedrijven en andere marktpartijen, heeft het voorstel ook duidelijke gevolgen voor decentrale overheden.
Toenemende druk op fysieke openbare ruimte
De beoogde versnelling van de uitrol van digitale infrastructuur zal naar verwachting leiden tot een toenemende druk op de fysieke openbare ruimte. Voor gemeenten en provincies betekent de Digital Networks Act dat zij vaker te maken krijgen met aanvragen voor het gebruik van de openbare ruimte, bijvoorbeeld voor de aanleg van glasvezel, zendmasten of datacenters. Zij vervullen hierbij een sleutelrol via vergunningverlening, ruimtelijke inpassing en afstemming met marktpartijen en nationale toezichthouders. Alhoewel gemeenten volgens de Telecommunicatiewet in de meeste gevallen nu al verplicht zijn toestemming te geven aan telecombedrijven voor de aanleg van glasvezelnetwerken, kan dit het aantal aanvragen en de complexiteit van de afstemming verder vergroten. Dit vraagt om een integrale en tijdige aanpak waarin ruimtelijke ordening, vergunningverlening en beheer van de openbare ruimte samenhangend worden georganiseerd. Daarbij is het noodzakelijk om expliciete keuzes te maken tussen een snelle en efficiënte uitrol van digitale infrastructuur en het behoud van leefbaarheid, bereikbaarheid en kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Aspecten als verkeersveiligheid, bereikbaarheid, het behoud van groen en de duur en hinder van werkzaamheden dienen daarbij structureel te worden meegewogen.
Versterkte decentrale digitale dienstverlening
Een betere beschikbaarheid van snelle en betrouwbare netwerken biedt gemeenten en provincies concrete voordelen voor hun digitale dienstverlening en de uitvoering van publieke taken. Zo kunnen zij data beter gebruiken voor beleidsontwikkeling, AI- en cloudtoepassingen efficiënter inzetten en nieuwe vormen van digitale dienstverlening aanbieden, bijvoorbeeld in zorg, onderwijs en andere publieke diensten. Hierdoor wordt het contact met inwoners en bedrijven eenvoudiger, sneller en meer op maat. De Digital Networks Act benadrukt dat gemeenten en provincies samen met telecomaanbieders duidelijke afspraken moeten maken over netwerkcontinuïteit en beheer om storingen te beperken en publieke diensten betrouwbaar te houden.
Verantwoordelijkheid voor digitale weerbaarheid
Tegelijkertijd nemen de verantwoordelijkheden voor decentrale overheden toe als het gaat om het veilig houden van de digitale infrastructuur. De Digital Networks Act verankert cybersecurity en netwerkweerbaarheid nadrukkelijk in het beleid voor digitale infrastructuur en sluit daarbij aan op bestaande EU-kaders zoals NIS2 en de Cybersecurity Act. Dit benadrukt het belang van blijvende aandacht voor digitale veiligheid in beleid. Het laat zien dat gemeenten en provincies niet alleen een faciliterende rol hebben, maar ook daadwerkelijk verantwoordelijkheid dragen voor een veilige en toekomstbestendige digitale infrastructuur.
De DNA vergroot de rol van gemeenten bij de ontwikkeling van digitale infrastructuur en vraagt om scherpere keuzes in beleid en uitvoering. Digitalisering wordt daarmee niet langer uitsluitend een technisch of uitvoerend vraagstuk, maar een expliciet bestuurlijk thema dat om prioritering en richting vraagt.
Verdere stappen
De DNA biedt gemeenten ruimte om lokaal sturing te geven aan de inrichting en het gebruik van de fysieke openbare ruimte, terwijl de mogelijkheden om de aanleg van digitale netwerken te weigeren of uit te stellen beperkt zijn. Gemeenteraden zullen daarom duidelijke afwegingen moeten maken over de locatie en voorwaarden waaronder digitale netwerken worden aangelegd en over de samenhang met andere maatschappelijke opgaven, zoals bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Ook het gewenste ambitieniveau van digitale dienstverlening vraagt om bestuurlijke keuzes. Dit brengt structurele budgettaire consequenties met zich mee, onder meer voor investeringen in digitale voorzieningen, toezicht en handhaving. Binnen de wettelijke kaders zullen beleidsadviseurs daarnaast moeten sturen op het beperken van overlast bij aanlegwerkzaamheden, een goede afstemming van vergunningverlening en effectieve samenwerking met netwerkbeheerders.
Daarnaast onderstreept de DNA dat gemeenten niet alleen een faciliterende rol hebben, maar ook verantwoordelijkheid dragen voor de betrouwbaarheid en veiligheid van digitale netwerken. Actieve en transparante communicatie met inwoners is daarbij essentieel. Gemeenten zullen inzicht moeten krijgen in zorgen en wensen op wijkniveau en hierover duidelijk communiceren, bijvoorbeeld over werkzaamheden in de openbare ruimte, veranderingen in digitale dienstverlening en het veilig gebruik van digitale infrastructuur.
Het voorstel ligt momenteel ter behandeling bij het Europees Parlement en zal daarna door de Raad van de EU moeten worden aangenomen. Nu het wetgevingsproces nog loopt en wijzigingen mogelijk zijn, is het voor gemeenten en provincies belangrijk om deze ontwikkelingen nauwgezet te volgen en tijdig rekening te houden met de gevolgen voor beleid, planning en uitvoering. Zo kunnen zij zich goed voorbereiden op de impact van de DNA op hun digitale infrastructuur en dienstverlening.
Bronnen
Digital Networks Act (DNA) | Updates
EU wil regels voor digitale netwerken v bereenvoudigen – Digitale Overheid
Proposal for a Regulation for the Digital Networks Act (DNA) | Shaping Europe’s digital future
