Decentrale overheden moeten vanaf 2029 bij aanbestedingen voor strategische producten zoals staal, cement en aluminium Made in EU- en CO2-eisen toepassen. Dat staat in de Industrial Accelerator Act (voorstel voor een verordening, COM(2026) 100), die de Europese Commissie op 4 maart 2026 presenteerde. Het voorstel moet de Europese maakindustrie versterken en de overstap naar koolstofarme productie versnellen. Via versnelde vergunningverlening raakt het ook de ruimtelijke praktijk van gemeenten en provincies.
Drie pijlers: inkoopeisen, snellere vergunningen en investeringstoets
Met de Industrial Accelerator Act wil de EU het aandeel van de maakindustrie in het Europese bbp laten groeien van 14,3 procent in 2024 naar 20 procent in 2035. Aanleiding is de verzwakte concurrentiepositie van de Europese industrie, die het Draghi-rapport [BT1] in 2024 beschreef, in combinatie met de hoge CO2-uitstoot van sectoren zoals staal en cement. Het voorstel bouwt voort op de Clean Industrial Deal, wijzigt onder meer de Net-Zero Industry Act (Verordening (EU) 2024/1735) en rust op drie pijlers:
- Overheden gaan bij strategische producten zoals staal, cement, aluminium, auto’s en schone technologie strengere eisen stellen aan herkomst en CO₂-uitstoot. Bijvoorbeeld een minimumaandeel dat in de EU is geproduceerd. Ook subsidies moeten aan deze ‘Made in EU’ en klimaatvoorwaarden voldoen. De EU-staatssteunregels blijven gelden. De Europese Commissie kan deze eisen later uitbreiden naar sectoren zoals de chemie.
- Bedrijven kunnen straks met één digitale aanvraag alle vergunningen voor een industrieel productie- of decarbonisatieproject aanvragen, met één coördinerende autoriteit en maximale doorlooptijden. Daarnaast wijst elke lidstaat minimaal één versnellingsgebied aan waar industriële projecten zich clusteren en de besluitvorming over de locatie vooraf is afgerond.
- Investeringen van buiten de EU boven 100 miljoen euro in opkomende strategische sectoren, zoals batterijen, zonnepanelen, elektrische voertuigen en kritieke grondstoffen, mogen pas doorgaan na goedkeuring door een nationale autoriteit. Die toetst of de investering waarde toevoegt in de EU, bijvoorbeeld via beperkte buitenlandse zeggenschap, samenwerking met Europese partners of overdracht van technologie.
Controleplicht bij aanbestedingen voor strategische producten
De grootste decentrale relevantie zit in de inkoop. Decentrale overheden zijn aanbestedende diensten. Zij moeten bij aanbestedingen voor strategische producten straks controleren of inschrijvingen voldoen aan de herkomst- en CO2-criteria. Denk aan staal en cement in civiele werken en bouwprojecten, of aan voertuigen en zonnepanelen. Leveranciers leveren daarvoor een standaardverklaring aan. Decentrale overheden hoeven de herkomst en de CO2-uitstoot van producten dus niet zelf uitgebreid te onderzoeken. De Industrial Accelerator Act loopt bovendien parallel aan de herziening van de Europese aanbestedingsrichtlijnen, die de Commissie later in 2026 verwacht. Decentrale overheden moeten daarom rekening houden met samenloop tussen beide trajecten en met de doorwerking in de Aanbestedingswet 2012.
Gevolgen voor omgevingsvergunningen en versnellingsgebieden
De verplichting om versnellingsgebieden aan te wijzen raakt provincies en gemeenten. In die gebieden ronden overheden de besluitvorming over de locatie vooraf af, zodat industriële productie- en decarbonisatieprojecten sneller kunnen starten. Het gaat om omgevingsvergunningen voor bouwactiviteiten en milieubelastende activiteiten bij die projecten. Gemeenten en provincies zijn daarvoor bevoegd gezag onder de Omgevingswet, waarbij de provincie dat meestal is voor complexe industriële bedrijven. De maximale doorlooptijden vragen om tijdige afstemming binnen de organisatie.
Eisen gelden vanaf 2029, onderhandelingen lopen nog
Het voorstel ligt nu bij het Europees Parlement en de Raad. De onderhandelingen lopen en de precieze eisen liggen nog niet vast. Vanaf 2029 gelden de eisen voor overheidsopdrachten en steun, als het Parlement en de Raad het voorstel aannemen. De Tweede Kamer behandelde het voorstel via een BNC-fiche en een schriftelijk overleg in mei 2026. Voor decentrale overheden is het van belang dat zij inventariseren in welke lopende en geplande aanbestedingen strategische producten zoals staal, cement en aluminium een rol spelen, en dat zij het wetgevingsproces volgen om op tijd te kunnen inspelen op nieuwe herkomst- en CO2-eisen.
Meer informatie
- Voorstel voor een verordening Industrial Accelerator Act (COM(2026) 100), EUR-Lex, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52026PC0100
- Industrial Accelerator Act, publicatiepagina Europese Commissie, https://single-market-economy.ec.europa.eu/publications/industrial-accelerator-act_en
- Industrial Accelerator Act en overheidsopdrachten, PIANOo, https://www.pianoo.nl/nl/actueel/nieuws/industrial-accelerator-act-wat-betekent-het-wetsvoorstel-voor-overheidsopdrachten
- Behandeling Tweede Kamer, dossier Nieuwe Commissievoorstellen 22.112, Eerste Kamer, https://www.staten-generaal.nl/eu/kamerstukdossier/nieuwe_commissievoorstellen_en