De Europese Commissie evalueert voor het eerst het Internationaal aanbestedingsinstrument, haar drukmiddel tegen landen die EU-bedrijven weren van overheidsopdrachten. Ook gemeenten, provincies en waterschappen kunnen tot 27 november 2026 hun ervaringen delen via een openbare raadpleging. De evaluatie moet duidelijk maken hoe het instrument in de praktijk werkt en of aanpassingen van de drempels, oorsprongsregels en verplichtingen voor inschrijvers nodig zijn.
Wat is het Internationaal aanbestedingsinstrument?
Het Internationaal aanbestedingsinstrument (International Procurement Instrument, IPI) staat in Verordening (EU) 2022/1031 en geldt sinds augustus 2022. Het instrument geeft de Commissie een drukmiddel tegen landen buiten de EU die Europese bedrijven structureel benadelen bij overheidsopdrachten. De Commissie kan na een onderzoek en overleg met zo’n land een IPI-maatregel opleggen. Die maatregel werkt door in aanbestedingen van alle aanbestedende diensten in de EU, dus ook van decentrale overheden.
Wat moet een aanbestedende dienst bij een IPI-maatregel doen?
Een IPI-maatregel geldt alleen voor grote opdrachten: vanaf 15 miljoen euro exclusief btw voor werken en concessies en vanaf 5 miljoen euro voor leveringen en diensten (artikel 6 lid 4 van de Verordening). De Commissie kiest per maatregel uit twee instrumenten. Zij kan aanbestedende diensten verplichten om inschrijvingen uit het betrokken land een lagere score te geven, tot 50 procent van de beoordelingsscore, of om die inschrijvingen uit te sluiten.
Daarnaast legt de Verordening verplichtingen op aan de winnende inschrijver (artikel 8). Die mag niet meer dan de helft van de opdrachtwaarde uitbesteden aan bedrijven uit het betrokken land en bij leveringen mag niet meer dan de helft van de goederen en diensten uit dat land komen. Houdt een inschrijver zich daar niet aan, dan betaalt hij een boete van 10 tot 30 procent van de opdrachtwaarde. In uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld als alleen inschrijvingen uit het betrokken land aan de eisen voldoen of als de volksgezondheid in het geding is, mag een aanbestedende dienst de maatregel buiten toepassing laten (artikel 9). Zij meldt dat dan binnen dertig dagen na gunning bij de Commissie.
De eerste maatregel: medische hulpmiddelen uit China
De Commissie paste het instrument in juni 2025 voor het eerst toe, met Uitvoeringsverordening (EU) 2025/1197. Sindsdien zijn Chinese bedrijven uitgesloten van EU-aanbestedingen voor medische hulpmiddelen vanaf 5 miljoen euro. Winnende inschrijvers mogen bovendien niet meer dan de helft van de hulpmiddelen uit China betrekken. Deze maatregel raakt vooral ziekenhuizen, maar ook decentrale overheden die grote opdrachten voor medische hulpmiddelen in de markt zetten, zoals GGD’en, veiligheidsregio’s of inkoopsamenwerkingen. De ervaring met deze eerste maatregel is een van de onderwerpen van de evaluatie.
Waar gaat de raadpleging over?
De Verordening verplicht de Commissie om uiterlijk in augustus 2027 te beoordelen of het instrument werkt (artikel 14). De raadpleging die daarvoor loopt, vraagt naar het toepassingsgebied, de oorsprongsregels, het online klachtenformulier waarmee bedrijven discriminatie kunnen melden, de onderzoeken en het overleg met derde landen, de drempelbedragen, de vorm en reikwijdte van maatregelen, de verplichtingen voor winnende inschrijvers en de uitzonderingen. De Commissie noemt aanbestedende diensten uitdrukkelijk als groep waarvan zij input wil.
Waarom reageren loont
Een IPI-maatregel vraagt om extra aandacht van de aanbestedende dienst: die moet nagaan of de maatregel van toepassing is, de voorgeschreven scoreaanpassing toepassen of inschrijvingen uitsluiten, en toezien op de naleving van de verplichtingen die voor de winnende inschrijver gelden. Decentrale overheden die daarmee ervaring hebben, of die bij grote opdrachten voor infrastructuur, ICT of hulpmiddelen tegen praktische vragen aanlopen over oorsprongsbepaling en bewijsvoering, kunnen die nu inbrengen. Ook de hoogte van de drempels staat ter discussie. Een lagere drempel zou meer decentrale aanbestedingen onder toekomstige maatregelen brengen, een hogere drempel juist minder.
Reageren kan via de raadpleging over de herziening van het Internationaal aanbestedingsinstrument op het Have your Say-portaal van de Commissie, tot 27 november 2026.
Vervolg
Na de raadpleging stelt de Commissie een evaluatieverslag op voor het Europees Parlement en de Raad. Daarin kan zij voorstellen doen om de Verordening aan te passen. Tot die tijd blijft het instrument gelden zoals het nu is, inclusief de maatregel voor medische hulpmiddelen. Decentrale overheden met opdrachten boven de IPI-drempels doen er goed aan om bij elke nieuwe IPI-maatregel na te gaan of hun aanbesteding eronder valt.
Bron
Commission launches consultation on the first review of the International Procurement Instrument, Europese Commissie
Internationaal aanbestedingsinstrument, herziening (openbare raadpleging, Have your Say), Europese Commissie
Verordening (EU) 2022/1031 betreffende het Internationaal aanbestedingsinstrument, EUR-Lex
Uitvoeringsverordening (EU) 2025/1197, IPI-maatregel medische hulpmiddelen uit China, EUR-Lex
Commission restricts Chinese participation in medical devices procurement, Europese Commissie
Meer informatie
Toegang derde landen tot Europese aanbestedingen, Kenniscentrum Europa Decentraal
China, medical devices (IPI-maatregel, met FAQ voor aanbestedende diensten), Europese Commissie