Het Europees Parlement stemde op 26 maart 2026 in met een ontwerp voor de Terugkeerverordening. De verordening vervangt de Terugkeerrichtlijn uit 2008 en werkt straks rechtstreeks door in Nederlandse wetgeving. Voor decentrale overheden heeft dit gevolgen voor de opvang van asielzoekers en de lokale uitvoering.
Belangrijkste wijzigingen op een rij
Met een verordening verdwijnt de nationale speelruimte die de huidige Terugkeerrichtlijn (Richtlijn 2008/115/EG) lidstaten nog biedt. De belangrijkste inhoudelijke wijzigingen zijn:
- Uitbreiding van de landen waarnaar derdelanders teruggestuurd kunnen worden. Niet alleen het land van herkomst of gewoonlijk verblijf, ook transitlanden en landen die als veilig gelden. Dit maakt de inzet van terugkeerhubs mogelijk.
- Verplichting voor lidstaten om een terugkeerbesluit op te leggen, ook als dat besluit niet uitvoerbaar is.
- Meer ruimte voor gedwongen uitzetting, waar het primaat nu bij vrijwillige terugkeer ligt.
- Geen automatische opschortende werking meer bij beroep. Een persoon kan van het EU-grondgebied worden verwijderd voordat de beroepsprocedure is afgerond.
- Uitbreiding van de voorwaarden en maximale duur van vreemdelingenbewaring.
- Op elk terugkeerbesluit volgt voortaan een overnameverzoek aan een derde land.
Terugkeerhubs in derde landen
Lidstaten krijgen de mogelijkheid om personen met een definitief terugkeerbesluit over te brengen naar een derde land op basis van een bilaterale of Europese overeenkomst. Deze terugkeerhubs zijn nieuw in het Europese terugkeerbeleid. De juridische en operationele uitwerking krijgt in de trilogen nader vorm.
Wat betekent dit voor gemeenten?
De bevoegdheidsverdeling rond opvang blijft ongewijzigd. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) blijft primair verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers zonder verblijfsstatus. Gemeenten zorgen voor de huisvesting van statushouders en voor de crisisnoodopvang. Daarnaast werken zij met het COA samen bij de keuze en het beheer van opvanglocaties. Provincies houden via de Provinciale Regietafel zicht op de regionale spreiding.
De verordening vergroot de kans dat asielzoekers een niet-uitvoerbaar terugkeerbesluit krijgen. Hun materiële rechtspositie kan dan veranderen, ook wat betreft recht op opvang door het COA. Breng nu in beeld welke groepen in uw gemeente mogelijk buiten de reguliere opvangstructuur gaan vallen, wat dit betekent voor de crisisnoodopvang en hoe u de afstemming met ketenpartners zoals de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) wilt vormgeven.
Vervolg
Parlement, Raad en Commissie onderhandelen de komende maanden over de definitieve tekst. Zolang de Terugkeerverordening niet definitief is aangenomen en in werking is getreden, blijft de huidige Terugkeerrichtlijn van kracht. KED volgt de onderhandelingen.
Bronnen
- Voorstel voor een Terugkeerverordening, dossier E250006, Eerste Kamer der Staten-Generaal
- Voorstel voor een verordening tot vaststelling van een gemeenschappelijk systeem voor terugkeer (COM(2025)101), Europese Commissie