Het Europees semester is de term die wordt gebruikt voor de coördinatie van het sociaal en economische beleid van de Europese Unie (EU). Hiermee wordt een manier gezocht waardoor economische groei en sociale aangelegenheden gekoppeld worden, om Europa te navigeren naar een continent met brede welvaart. Het Europees semester is specifiek gericht op de begrotingen van de lidstaten. Begin juni werd het zogenaamde ‘Spring Package’ gepubliceerd. Hierin evalueert de Europese Commissie de beleidsplannen van de lidstaten en doet zij aanbevelingen om deze plannen beter laten aan te sluiten bij de sociaaleconomische ambities van de EU.
Hoe gaat het met Europa?
Dat de wereld onder economische druk staat is bekend. De nieuw opgelegde tarieven op internationale handel vanuit de Verenigde Staten samen met de verscheidende veiligheidskwesties die zich over de hele wereld afspelen, zorgen voor hoge prijzen voor materialen en energie. Daarnaast zijn er blijvende uitdagingen rondom het stimuleren van de groene transitie en het verminderen van werkloosheid.
Desondanks is het positieve nieuws dat wel wordt verwacht dat de Europese economie zal groeien. Dit maakt het een aantrekkelijk klimaat voor investeringen, wat verder bijdraagt aan het stimuleren van werkgelegenheid. Deze ontwikkeling wordt verder versterk door het Europees beleid in de vorm van het Competitiveness Compass.
Het doel is om de economie zo in te richten dat het toewerkt naar twee beleidsdoelen. Ten eerste, de Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties, met punten als gezonde leefomgeving op land en in het water, maar ook gendergelijkheid. En ten tweede de implementatie van de Europese Pijler van Sociale Rechten, die rechten uitzet om het werkleven aangenamer en rechtvaardiger te maken.
Evaluatie beleidsplannen lidstaten
Het hoofddoel van het Spring Package is het doen van de zogenaamde Country-Specific Recommendations (land-specifieke aanbevelingen; CSRs). Er is voor de huidige versie gekeken naar de rapportage die de lidstaten afgelopen april hebben ingeleverd om te analyseren wat de huidige trends zijn op het gebied van economie, werkgelegenheid en sociale ontwikkelingen, en hoe dit in verhouding tot het Competitiveness Compass staat.
De huidige analyse is met name belangrijk vanwege het naderende einde van de herstel- en veerkrachtfonds (RRF), die nog tot augustus 2026 loopt. In het kader hiervan, kijkt de Commissie ook specifiek naar de effectiviteit van de implementatie van de hervorming en investeringen die onder het RRF zijn gedaan. De aansluitende aanbevelingen richten zich op de schaalmogelijkheden en urgentie van de RRF-investeringen.
Hiernaast richt de lenteanalyse van de Commissie op het gebruikelijke onderwerp van fiscale verantwoordelijkheid van de lidstaten. Er wordt gekeken naar de tekorten en schulden van de Europese overheden. Het goede nieuws is dat de Europese staatsschulden als percentage van het Bruto Binnenlands Product de afgelopen jaren zijn verminderd. Minder positief is de verwachting dat dit de komende jaren weer iets zal stijgen, mede doordat overheden meer willen uitgeven dan zij kunnen besteden.
Algemene aanbevelingen
Gebaseerd op haar analyse raadt de Commissie aan om de effectiviteit van de laatste RRF-investeringen beter aan te laten sluiten bij de innovatie-ambities van het Competitiveness Compass. Zo wordt de versnelde uitrol van digitale infrastructuur en de implementatie van de nationale strategieën voor de Digital Decade genoemd om in heel Europa concurrentievermogen te vergroten en burgers mee te nemen in de voordelen van digitalisering. Dat juist deze beleidsprogramma’s ook gericht zijn op het laten werken van digitaliseren voor de Europese bevolking, weerspiegelt het sociale karakter van het Europees semester.
Naast innovatie adviseert de Commissie om vooral te richten op het aansturen op de energietransitie. Als de EU zelf groene stroom opwekt heeft dit drie voordelen. Ten eerste vermindert het afhankelijkheden ten opzichte van andere landen, wat goed is voor de Europese veiligheid. Ten tweede kan de energievoorziening hierdoor groener worden. Ten derde zal dit prijzen verlagen voor Europese consumenten. Juist door de toename van energiearmoede sinds de inval van Rusland in Oekraïne, is energieonafhankelijkheid een sociale prioriteit. Dit vereist echter groene energiesystemen en een sterkere energie infrastructuur.
Als laatste wordt ook het belang van arbeidsparticipatie en -productiviteit naar voren gebracht. De Europese arbeidsmarkt is op weg naar het halen van beleidsdoelen en arbeidstekorten lijken zich terug te dringen, alhoewel het nog niet op het pre-pandemie niveau zit. Het is aan de lidstaten om mensen die momenteel buitenboord vallen mee te krijgen in de veranderingen die de arbeidsmarkt doormaakt. Vooral mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, vrouwen en gemarginaliseerde groepen zullen hiervoor meegenomen moeten worden.
Evaluatie Nederland
De Commissie wijst erop dat in Nederland de private schuld hoog is, wat de economie, in combinatie met een overbelaste huizenmarkt, kwetsbaar maakt. Hiernaast investeert de Nederlandse overheid evenals Nederlandse bedrijven relatief weinig in vergelijking met andere Europese landen. Dit is een barrière voor de groei van de Nederlandse economie. Genomen besluiten om al deze problemen tegen te gaan lijken maar beperkt effect te hebben.
Decentrale relevantie
Decentrale overheden spelen een cruciale rol in de vele thema’s die de Spring Package aankaart. Van het begeleiden van mensen naar de arbeidsmarkt tot de uitvoering van het Digital Decade-programma – decentrale overheden verbinden Europese ambities met mensen.
Om sociaaleconomische plannen te realiseren is het dan ook belangrijk dat decentrale overheden hiervan op de hoogte zijn om te kijken wat de verplichtingen zijn en hoe Europese en lokale ambities op elkaar aansluiten. Voor veel van de Europese ambities is ook geld beschikbaar vanuit de EU. Kijk ook op de fondsenwijzer van KED voor meer informatie. Let wel dat het eerder genoemde RRF hierbuiten valt. Het besteden hiervan loopt via de nationale overheid.
Bronnen
Europese Commissie, Spring Package (alleen in het Engels)