In maart 2026 heeft de Europese Commissie haar strategie voor gendergelijkheid 2026–2030 gepresenteerd, kort voor Internationale Vrouwendag. De strategie zet de koers uit om gendergelijkheid, een fundamenteel recht en kernwaarde van de Europese Unie, sterker te verankeren in alle aspecten van het leven, zowel offline als online. Ze bouwt voort op de Routekaart voor vrouwenrechten en vertaalt deze lange termijnvisie naar concrete acties om de overgang naar een samenleving van gelijke kansen en rechten te versnellen.
Focus op actuele en nieuwe uitdagingen
Hoewel de EU de afgelopen jaren vooruitgang boekte, zoals met maatregelen rond loontransparantie, meer vrouwen in bestuurskamers en acties tegen geweld tegen vrouwen, blijft gendergelijkheid in de praktijk onder druk staan. De nieuwe strategie richt zich zowel op traditionele thema’s, zoals de loonkloof, werk-privébalans en gezondheid van vrouwen, als op nieuwe uitdagingen in het digitale domein, zoals gender gerelateerd cybergeweld en schadelijke toepassingen van kunstmatige intelligentie (zoals deepfakes). Daarbij wordt gekeken naar hoe verschillende vormen van ongelijkheid elkaar kunnen versterken. Extra aandacht gaat uit naar mensen die met meerdere problemen tegelijk te maken hebben, zoals huishoudelijk werkers en andere kwetsbare groepen.
Hoofdlijnen van de strategie
De nieuwe strategie identificeert acht hoofdlijnen: veiligheid tegen gender gerelateerd geweld, toegang tot gezondheidszorg, gelijke beloning en economische empowerment, werk-privébalans, gelijke kansen op de arbeidsmarkt, inclusief onderwijs, politieke participatie en gelijke vertegenwoordiging, en institutionele mechanismen voor gelijkheid. Deze hoofdlijnen maken duidelijk waar de EU haar inzet op richt. Ook lokale en regionale overheden spelen een belangrijke rol bij het realiseren van gendergelijkheid, omdat veel maatregelen hun taken en beleidsterreinen raken. Voor decentrale overheden liggen er onder meer aanknopingspunten op de volgende terreinen:
Vrijheid van gender gerelateerd geweld
Gemeenten en regio’s staan in de frontlinie van de strijd tegen gender gerelateerd geweld en spelen een centrale rol bij de uitvoering van maatregelen tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. In de strategie verwijst de Commissie expliciet naar de implementatie van de Richtlijn tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (VAW-richtlijn) en ondersteunt zij lidstaten bij de uitvoering daarvan, onder meer via nationale actieplannen en het delen van goede voorbeelden. Naar aanleiding van die richtlijn kunnen gemeenten bijvoorbeeld zorgen voor gespecialiseerde ondersteuningsdiensten die aansluiten bij de behoeften van slachtoffers, zoals opvangcentra en medische hulp. Daarnaast creëren zij veilige publieke ruimtes en pakken zij cybergeweld aan, met aandacht voor preventie, laagdrempelige meldpunten en directe hulpverlening. Zo heeft de gemeente De Bilt een actieplan voor de veiligheid van vrouwen en meisjes opgesteld, met focus op meldpunten, signalering van onveilige plekken en betere toegang tot hulp.
Urban planning
Stedelijke planning krijgt in de gelijkheidsstrategie speciale aandacht, omdat het veel kan bijdragen aan gendergelijkheid. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld publieke ruimtes veiliger maken voor vrouwen en meisjes, infrastructuur en openbaar vervoer beter afstemmen op dagelijkse mobiliteit, en zorgvoorzieningen toegankelijker maken.
In de strategie wordt verwezen naar de EU-agenda voor steden 2025, die het belang van lokale en regionale oplossingen benadrukt om kwetsbaarheid voor criminaliteit en onveiligheid, met name voor vrouwen en jongeren, te verminderen. De Commissie pakt deze uitdagingen samen met steden aan, en lokale initiatieven illustreren hoe dit in de praktijk gebeurt. Zo betrekt de gemeente Amsterdam vrouwen expliciet bij het ontwerp van de openbare ruimte, met maatregelen zoals indirecte verlichting in onderdoorgangen, verbeterde voorzieningen bij metrostations en de herinrichting van parken en pleinen om sociale controle en veiligheid te vergroten.
Gemeenten kunnen bijvoorbeeld publieke ruimtes veiliger maken voor vrouwen en meisjes, infrastructuur en openbaar vervoer beter afstemmen op dagelijkse mobiliteit, en zorgvoorzieningen toegankelijker maken.
Politieke participatie en gelijke vertegenwoordiging
De strategie onderstreept dat gelijke vertegenwoordiging belangrijk is, ook op lokaal niveau. Gemeenten en regio’s kunnen vrouwen stimuleren om actiever deel te nemen aan de (lokale) politiek, bijvoorbeeld door deelnamebarrières te verlagen en online intimidatie of haat tegen vrouwelijke politici tegen te gaan. Op dit moment bekleden vrouwen ongeveer 34 % van de lokale bestuurszetels in de EU. Met de aankomende gemeenteraadsverkiezingen ligt er een duidelijke kans om die balans te verbeteren. Daarom roept de EU lokale partijen op om mannen en vrouwen gelijk te verdelen op hun kandidatenlijsten.
Werkgever en opdrachtgeven
Decentrale overheden dragen direct bij aan gendergelijkheid door hun voorbeeldfunctie in te vullen, bijvoorbeeld door:
- Het HR-beleid af te stemmen op Europese richtlijnen voor loontransparantie en een betere werk-privébalans.
- Gelijkheidscriteria op te nemen in aanbestedingen en bij het verstrekken van subsidies.
- Gerichte bewustwordingscampagnes op de werkvloer te organiseren.
- Stimulerend samen te werken aan inclusief werkgeverschap, zoals via het lokale platform Utrecht Divers & Inclusief – dat organisaties ondersteunt bij het versterken van diversiteit en inclusie binnen hun personeelsbeleid en cultuur.
Aanpak en instrumenten
De EU combineert gerichte maatregelen met het principe van gender mainstreaming. Dit houdt in dat de impact op zowel vrouwen als mannen systematisch wordt meegewogen in alle beleidsdomeinen. In de strategie komt dit onder meer terug via het Meerjarig Financieel Kader (MFK), waar een speciale ’tracking-methodologie’ wordt ingezet om precies te monitoren welke uitgaven bijdragen aan gendergelijkheid. Hoewel de strategie zelf niet juridisch bindend is, legt zij de politieke koers en doelstellingen van de EU vast en waarborgt ze dat bestaande en nieuwe wetgeving, zoals richtlijnen over loontransparantie en geweld tegen vrouwen, correct en tijdig wordt uitgevoerd.
Rol van het European Committee of the Regions (CoR)
In de strategie wordt ook het Europees Comité van de Regio’s (Comité) genoemd als belangrijke partner voor gendergelijkheid op lokaal en regionaal niveau. Het Comité stimuleert de (lokale) politieke participatie van vrouwen, brengt de perspectieven van gemeenten en regio’s in bij de Europese beleidsvorming en ondersteunt de uitwisseling van ervaringen tussen decentrale overheden. Daarmee vormt het Comité een directe schakel voor gemeenten en regio’s die willen bijdragen aan de uitvoering van de strategie.
Volgende stappen
De Commissie nodigt zowel de Raad als het Europees Parlement uit om de principes van de strategie te onderschrijven en hierop te reageren. Om de strategie op nationaal niveau te realiseren, roept de Commissie alle lidstaten op om vóór eind 2027 nationale actieplannen voor gendergelijkheid op te stellen. Dit is een politieke oproep, geen wettelijke verplichting. Uit deze plannen zullen de concrete gevolgen voor decentrale overheden blijken, die door de Commissie worden gezien als belangrijke actoren voor het bevorderen van gelijkheid en representatie dicht bij de burger.
Bronnen
Commission presents new Gender Equality Strategy 2026-2030
Gender equality strategy – European Commission
Meer informatie
For more women in politics | European Committee of the Regions
The EU Roadmap for Women’s Rights: a renewed push for gender equality – European Commission
The Gender Equality Strategy 2020-2025