De EU maakt aanbesteden eenvoudiger, en dat begint bij defensie. Voor gemeenten, provincies en waterschappen verandert er in directe zin weinig, maar dezelfde vereenvoudiging raakt straks wél de algemene aanbestedingsregels die u dagelijks gebruikt. Het Europees Parlement en de Raad bereikten op 10 juni 2026 een voorlopig akkoord om defensieaanbestedingen te vereenvoudigen, als onderdeel van het Defence Readiness Omnibus.
Wat is er afgesproken?
De richtlijn defensie- en veiligheidsaanbestedingen (Richtlijn 2009/81/EG) bepaalt hoe overheden opdrachten voor militair materieel en gevoelige veiligheidsgoederen moeten aanbesteden. Het akkoord verviervoudigt de drempelwaarden voor defensieopdrachten, de bedragen waarboven de richtlijn verplicht geldt. Kleinere opdrachten vallen daardoor buiten de richtlijn, en de administratieve last daalt. Verder introduceert het akkoord de mogelijkheid van onregelmatige gezamenlijke aanbesteding, een de-minimisregel waarmee kleine contractwijzigingen geen nieuwe procedure vereisen, en meer flexibiliteit in raamovereenkomsten.
Het akkoord wijzigt niet alleen de aanbestedingsrichtlijn, maar ook de richtlijn over intra-EU-overdrachten van defensieproducten (Richtlijn 2009/43/EG). De bredere Defence Readiness Omnibus raakt daarnaast het Europees Defensiefonds, de vergunningverlening voor defensieprojecten en de chemicaliënwetgeving, via aparte verordeningen.
Voor de aanbestedingspraktijk versoepelt het akkoord ook de procedures voor het aanbesteden van innovatieve technologie, zoals kunstmatige intelligentie en autonome systemen. Snellere procedures voor deze technologie moeten de Europese defensie sneller op sterkte brengen. Daarnaast komen er twee nieuwe overdrachtsvergunningen voor het verplaatsen van defensieproducten binnen de EU. De Raad en het Parlement moeten het akkoord nog formeel bekrachtigen.
Wat betekent dit voor decentrale overheden?
In directe zin weinig. De richtlijn defensie- en veiligheidsaanbestedingen geldt voor elke aanbestedende dienst die defensiematerieel of gevoelige veiligheidsgoederen inkoopt. In Nederland doet in de praktijk vooral het Ministerie van Defensie dat. Gemeenten, provincies en waterschappen vallen hier doorgaans niet onder. Toch moeten ook lokale overheden aan de richtlijn voldoen wanneer zij opdrachten met gerubriceerde informatie plaatsen. Dat speelt met name bij veiligheidsregio’s en blijft uitzonderlijk.
De werkelijke decentrale relevantie ligt in het signaal dat dit akkoord afgeeft. De Europese Commissie hervormt het aanbestedingsrecht breed. Zij herziet de algemene aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 in het tweede kwartaal van 2026. Die herziening raakt decentrale overheden rechtstreeks. Bijna 45 procent van alle Europese overheidsinkoop loopt via lokale en regionale overheden. De Commissie wil de regels vereenvoudigen, een digitale EU-aanbestedingsmarktplaats opzetten en Made in Europe-criteria invoeren voor strategische sectoren. Met die criteria kunnen aanbestedende diensten Europese producten voorrang geven, om de productie binnen de EU te versterken en minder afhankelijk te worden van leveranciers buiten de EU.
Het Europees Comité van de Regio’s vroeg de Commissie de regeldruk voor lokale en regionale aanbestedende diensten niet te verhogen. Ook wil het de regionale invalshoek in de regels versterken. Wat nu op defensiegebied gebeurt, kortere procedures en hogere drempels, laat zien welke keuzes straks ook voor de lokale inkooppraktijk gaan gelden.
Hoe verder?
Het defensieakkoord gaat in de komende maanden naar de formele vaststelling. Belangrijk voor decentrale overheden is de herziening van de algemene aanbestedingsrichtlijnen, die dit voorjaar wordt verwacht. Dat voorstel bepaalt hoe straks wordt aanbesteed: welke drempels gelden, hoeveel ruimte er is voor onderhandeling en welke duurzaamheids- en herkomsteisen kunnen worden gesteld. Het is daarom verstandig om nu te inventariseren welke lopende aanbestedingen onder de nieuwe regels gaan vallen en welke interne processen aanpassing vragen.
Meer informatie
Persbericht Europese Commissie over het defensieakkoord: ec.europa.eu/commission/presscorner
Richtlijn 2009/81/EG (defensie- en veiligheidsaanbestedingen) op Eur-Lex: eur-lex.europa.eu
Herziening van de algemene aanbestedingsrichtlijnen (Commissie): public-buyers-community.ec.europa.eu