De betaalbaarheid en beschikbaarheid van meststoffen staat onder druk door verstoringen in toeleveringsketens en geopolitieke spanningen, met gevolgen voor de landbouwsector. Daarom stelde de Europese Commissie (hierna: Commissie) op 12 juni 2026 concrete en tijdelijke maatregelen voor, voortbouwend op het actieplan voor meststoffen.
De Commissie streeft ernaar om € 540 miljoen voor de landbouwsector vrij te maken en stelt gerichte aanpassingen aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor, zodat steun sneller en flexibeler verleend kan worden. Hiermee wil zij financiële steun bieden aan landbouwers die mest aanschaffen voor de volgende oogst.
De voorgestelde wijzigingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid kunnen doorwerken in de Nederlandse invulling, het Nationaal Strategisch Plan (NSP). Het voorstel van de Commissie moet echter nog wel worden aangenomen. Decentrale overheden zijn betrokken bij de invulling en uitvoering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Voorgestelde financiële steun: € 540 miljoen
De Commissie wil een totaal aan € 540 miljoen beschikbaar stellen om landbouwers te steunen. Eerder stelde zij voor om de landbouwreserve aan te vullen met € 300 miljoen bovenop de gereserveerde reserves. De lidstaten kunnen dit bedrag aanvullen met maximaal 200% van de nationale middelen, waardoor de totale beschikbare financiële steun mogelijk kan oplopen tot € 1,5 miljard.
Dit voorstel wordt ter stemming voorgelegd aan de lidstaten in het Comité voor de gemeenschappelijke marktordening, waarbij de bijbehorende nationale budgetten in het voorstel zijn opgenomen. Als de lidstaten akkoord gaan, vindt de definitieve vaststelling naar verwachting eind juli 2026 plaats.
Voorgestelde gerichte wijzigingen Europees landbouwbeleid
De Commissie stelt voor om Verordening (EU) 2021/2115 en Verordening (EU) 2021/2116 te wijzigen. Het gaat om de volgende gerichte aanpassingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid:
- De eerste aanpassing betreft de mogelijkheid voor lidstaten om uitzonderlijke en tijdelijke liquiditeitssteun te verlenen aan landbouwers die zijn getroffen door de stijgende mestprijzen als gevolg van de crisis in het Midden-Oosten. Dit interventietype kan tot 65% worden medegefinancierd uit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) en uit ongebruikte middelen die anders verloren gaan. Daarnaast kunnen lidstaten tot 200% aan nationale financiering toevoegen.
- De tweede aanpassing betreft de mogelijkheid voor lidstaten om directe betalingen aan landbouwers eerder uit te keren. Lidstaten krijgen de mogelijkheid om hen vóór 16 oktober 2026 een verhoogd voorschotpercentage te verstrekken.
- De derde aanpassing betreft de mogelijkheid voor lidstaten om hun budget voor directe betalingen voor kalenderjaar 2027 aan te passen.
De voorgestelde wetswijzigingen worden ter goedkeuring voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad.
Decentrale relevantie
De voorgestelde wijzigingen van Verordening (EU) 2021/2115 en Verordening (EU) 2021/2116 kunnen doorwerken in het Nationaal Strategisch Plan (NSP). Dit plan betreft de Nederlandse invulling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en voorziet in kaders voor steunverlening aan de landbouwsector.
Provincies en waterschappen zijn nauw betrokken bij de invulling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Provincies kunnen bijvoorbeeld tijdelijke cofinancieringsregelingen inrichten om boeren te ondersteunen bij inkomensverlies door weers- of marktontwikkelingen, aanvullend op GLB-middelen. Waterschappen kunnen de regeling concreet invullen via vergoedingen voor agrariërs die meewerken aan waterberging of andere klimaat- en watermaatregelen op hun landbouwgrond.
Daarnaast zijn de voorgestelde wijzigingen relevant voor decentrale overheden die uitvoering geven aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De wijzigingen maken tijdelijke aanvullende financiële steun voor de landbouwsector mogelijk. Het voorstel van de Commissie moet echter nog wel worden aangenomen en Nederland wacht de volgende stappen af.
Bronnen
Commission proposes €540 million in financial relief and other supports for farmers, Europese Commissie
Annual EU budget 2026, Europese Commissie
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2021/2115 en Verordening (EU) 2021/2116, Europese Commissie
Meststoffen & Stikstof, Kenniscentrum Europa Decentraal
Europees Landbouwbeleid, Kenniscentrum Europa Decentraal
Commissie stuurt aan op beschikbaarheid meststoffen, Kenniscentrum Europa Decentraal
Meer informatie
Landbouw en staatssteun, Kenniscentrum Europa Decentraal