De Europese Commissie heeft twee nieuwe strategieën gepresenteerd voor eilanden en kustgemeenschappen. Samen vormen zij een nieuw beleidskader dat beter rekening houdt met de specifieke uitdagingen en behoeften van deze gebieden. De strategieën maken deel uit van het Europese Oceaanpact en dragen bij aan bredere Europese doelstellingen op het gebied van klimaatbestendigheid, duurzame ontwikkeling en economische groei. Voor Nederland, met haar vele kustgemeenten en de Waddeneilanden, bieden zij nieuwe mogelijkheden om bijvoorbeeld thema’s als kusterosie, bereikbaarheid, leefbaarheid en economische ontwikkeling van deze gebieden steviger op de Europese agenda te zetten.
Strategie voor kustgebieden
De nieuwe EU-strategie voor kustgemeenschappen biedt voor het eerst een samenhangend kader voor de 95 miljoen mensen langs de Europese kust. Waar voorheen sprake was van versnipperd beleid over verschillende sectoren, brengt dit kader alle uitdagingen en fondsen nu samen om de synergie tussen onder meer klimaat, economie en veiligheid te maximaliseren. Ook voor Nederlandse overheden is dit van belang, omdat de kustgemeenten vatbaar zijn voor klimaatrisico’s zoals zeespiegelstijging en kusterosie.
KED schreef eerder al over deze strategie naar aanleiding van een Europese raadpleging, waarbij Nederlandse overheden hun eigen ervaringen en adviezen konden delen. De Commissie erkent nu dat lokaal maatwerk noodzakelijk is om de duurzame economie op en rond zee en kust te versterken en de leefbaarheid te vergroten.
De nieuwe EU-strategie voor kustgemeenschappen biedt voor het eerst een samenhangend kader voor de 95 miljoen mensen langs de Europese kust.
De grootste decentrale relevantie zit in de belofte van meer inspraak bij complexe projecten, zoals natuurherstel en de aanleg van windparken op zee. Via co-management en Community-Led Local Development (CLLD) krijgen lokale overheden en gemeenschappen een directe stem in de inrichting en het beheer van hun eigen kustgebied. CLLD is een ‘bottom-up’-aanpak waarbij lokale gemeenschappen zelf hun ontwikkelingsstrategie bepalen en uitvoeren. Dit helpt ook bij het gericht aanpakken van bredere vraagstukken, zoals de woningnood in populaire badplaatsen. Daarnaast ondersteunt de EU lokaal beleid met technologische hulpmiddelen zoals het OceanEye-initiatief. Dit geeft decentrale overheden toegang tot actuele gegevens over de zee en het kustgebied, waardoor zij nauwkeurigere risicoanalyses kunnen maken voor hun eigen veiligheid en klimaatadaptatie.
Strategie voor eilanden
Met de eerste Europese eilandstrategie erkent de Commissie officieel dat eilanden structurele nadelen ondervinden door hun geografische en geïsoleerde ligging. Deze zogenoemde ‘kosten van insulariteit’ zorgen ervoor dat vervoer, wonen en publieke voorzieningen er vaak duurder zijn dan op het vasteland.
Voor de Nederlandse Waddeneilanden is de strategie daarom een belangrijke ontwikkeling. Belangrijke thema’s uit de inbreng van de Waddengemeenten, zoals betrouwbare veerverbindingen en het ‘recht om te blijven’ voor jongeren via betaalbare woningbouw, vormen nu een volledig en vast onderdeel van de Europese aanpak.
Met de eerste Europese eilandstrategie erkent de Commissie officieel dat eilanden structurele nadelen ondervinden door hun geografische en geïsoleerde ligging.
Een belangrijk onderdeel van de strategie is de invoering van ‘island-proofing’. Dit houdt in dat nieuw Europees beleid voortaan standaard wordt beoordeeld op de mogelijke gevolgen voor eilandgemeenschappen. Zo wordt beter rekening gehouden met de specifieke omstandigheden van eilanden bij beleid rond onder meer de energietransitie, het beheer van Natura-2000 gebieden, en waterveiligheid. Voor de Waddeneilanden is dit laatste van groot belang, omdat de strategie ruimte biedt voor maatwerk in veiligheidsbeleid en crisisplanning. Daarbij wordt rekening gehouden met hun geïsoleerde ligging, bijvoorbeeld doordat evacuatie naar het vasteland tijdens extreme stormen niet altijd mogelijk is.
Financiering
De uitvoering van deze ambities wordt ondersteund door verschillende Europese fondsen, waarbij het cohesiebeleid met een budget van 12,5 miljard euro voor eilanden de belangrijkste pijler blijft. Decentrale overheden kunnen daarnaast gebruikmaken van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken, Visserij en Aquacultuur (EFMZVA) voor lokale initiatieven en de Europese Investeringsbank voor technische ondersteuning bij klimaatprojecten.
Voor de periode van het volgende Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2028-2034 verschuift de focus naar het nieuwe European Competitiveness Fund, dat specifiek is ontworpen om investeringen en innovatie binnen de duurzame blauwe economie aan te jagen. Dit fonds biedt lokale overheden de kans om voorop te lopen in nieuwe maritieme technologieën en economische diversificatie. Het is hierbij van groot belang dat lidstaten hun Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP’s) afstemmen op deze strategieën om gerichte investeringen mogelijk te maken. Daarnaast wordt er ruimte gecreëerd voor innovatieve inkomstenmodellen, zoals blauwe koolstofkredieten, waarmee lokale overheden financiële beloningen kunnen ontvangen voor het herstel van mariene ecosystemen in hun gebied.
Toekomstplannen
In de nabije toekomst wordt deze visie verder verankerd in wetgeving, zoals de verwachte Europese Oceaanwet in 2026. De Oceaanwet is het daadwerkelijke wetsvoorstel dat de politieke prioriteiten van het eerdergenoemde overkoepelende Europese Oceaanpact een juridische basis geeft. Hierbij is ook veel aandacht voor het behoud van cultureel erfgoed, zoals het UNESCO Werelderfgoed van de Waddenzee en de maritieme tradities die de identiteit van kustgemeenschappen bepalen. Met behulp van deze instrumenten zal het makkelijker worden voor lokale overheden om de unieke waarde van hun gebied te beschermen en tegelijkertijd te bouwen aan een economisch vitale toekomst.
Bronnen
Commissie presenteert allereerste EU-strategieën voor eilanden en kustgemeenschappen, Europese Commissie
EUR-Lex – 52026DC0530 – NL – EUR-Lex, EU
Inforegio – EU strategy for islands – Communication, Europese Commissie
Extra informatie
Commission launches public consultation on the European Ocean Act – Oceans and fisheries, Europese Commissie
European Ocean Pact aangenomen – Europa decentraal, Europa Decentraal
Nederlandse Waddeneilanden_input EU-strategie eilanden_NL, De Waddeneilanden
Raadpleging: EU-strategie voor kustgemeenschappen – Europa decentraal, Europa Decentraal