Op 19 november 2025 presenteerde de Europese Commissie het digitale omnibuspakket, een omvangrijk wetsvoorstel dat diverse digitaliseringswetten wijzigt. Het pakket bestaat uit twee voorstellen: een digitale omnibusverordening gericht op privacy-en datawetgeving en cyberveiligheid en een digitale omnibusverordening voor wetgeving op artificiële intelligentie (AI).
In het eerste deel keken we naar de naar de wijzigingen in de privacy-en data wetgeving. In het bijzonder ging het over de wijziging aan de volgende verordeningen en richtlijnen:
- De Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening 2016/679)
- Verordening voor vrij verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens (Verordening 2018/1807)
- De Data Governance Verordening (Verordening 2022/868)
- De Open Data Richtlijn (Richtlijn 2019/1024)
- De Data Verordening (Verordening 2023/3854)
In dit tweede deel leggen we uit welke wijzigingen de digitale omnibusverordening aanbrengt aan AI-wetgeving, in het bijzonder de AI-verordening en beantwoorden we de vraag: welke invloed gaat het digitale omnibuspakket waarschijnlijk hebben op decentrale overheden?
Wijzigingen AI-verordening
De digitale omnibus voor AI komt als reactie op de verschillende uitdagingen die geïdentificeerd zijn tijdens de eerste fase van implementatie van de AI-Verordening. Naar aanleiding daarvan introduceert de Commissie een voorstel om verschillende regels te simplificeren en tegelijkertijd de hoge normen voor gezondheid en fundamentele rechten te behouden.
Wijzigingen verplichtingen hoog risico AI-systemen
Het voorstel stimuleert meer flexibiliteit bij de implementatie van hoog risico AI-systemen. De meeste regels voor AI-systemen met hoog risico zijn vanaf 2 augustus 2026 van kracht, behalve artikel 6 lid 1 en overeenkomstige verplichtingen, dat vanaf 2 augustus 2027 van kracht gaat. Het voorstel gaat de inwerkingtreding aan de beschikbaarheid van maatregelen ter ondersteuning van de naleving van de verordening koppelen, waaronder richtsnoeren van de Commissie en geharmoniseerde standaarden. De Commissie moet die maatregelen beschikbaar maken. Organisaties en overheidsinstanties krijgen hierdoor meer tijd om aan de verplichtingen te voldoen, met als uiterste deadlines december 2027 (voor systemen onder bijlage III) en augustus 2028 (voor systemen onder bijlage I). Eerdere toepasselijkheid hangt af van gepubliceerde richtsnoeren en geharmoniseerde standaarden, waarin de Commissie een adequate overgangsperiode aankondigt.
AI-geletterdheid
Artikel 4 van de huidige AI-verordening legt de verantwoordelijkheid van AI-geletterdheid nu nog bij alle aanbieders en gebruikers van AI-systemen. Overheidsinstanties, waaronder decentrale overheden, zijn daarbij verplicht om maatregelen te nemen waardoor medewerkers verantwoorde besluiten kunnen nemen bij het gebruik van AI. Volgens het omnibuspakket legt dit extra druk op o.a. overheidsinstanties om hieraan te voldoen. De Commissie stelt daarom voor om artikel 4 te wijzigen, waarbij de verantwoordelijkheid van AI-geletterdheid verschuift van decentrale overheden en organisaties naar de lidstaten centraal en de Commissie. Zij moeten in samenwerking met relevante stakeholders de AI-geletterdheid van bedrijven en overheidsinstanties bespoedigen, via onder andere trainingen.
Richtsnoeren verduidelijking toepassing verordening
Naast de wetgevende maatregelen die de Commissie wil nemen, introduceert het voorstel verschillende richtsnoeren die gericht zijn op het geven van duidelijke instructies voor de toepassing van de verordening. Dit zijn onder meer richtsnoeren voor de praktische toepassing van de classificatie van AI-systemen met een hoog risico en richtsnoeren over de wisselwerking tussen de AI-verordening en andere wetgevingen, zoals de Cyberweerbaarheidsverordening. Voor decentrale overheden maken de richtsnoeren het duidelijker o.a. wanneer AI-toepassingen als hoog risico gelden.
Raadpleging
In een aparte Raadpleging vraagt de Commissie om feedback op het voorstel die zij zal meenemen naar de onderhandelingen met het Europees Parlement en de Raad van de EU. Decentrale overheden kunnen tot en met 3 maart 2026 hier hun mening geven. Simplification – digital package and omnibus
Decentrale relevantie
De wijziging van artikel 4 omtrent de AI-geletterdheid vermindert de mogelijke regeldruk die decentrale overheden ervaren bij het uitvoeren van deze verplichtingen. Hierbij is het aan de relevante departementen van de centrale overheid van de lidstaten en de Commissie om deze vaardigheden aan te moedigen bij de overheidsinstanties, in plaats van de decentrale overheden. Ook de richtsnoeren die de Commissie wil introduceren kunnen ervoor zorgen dat decentrale overheden meer duidelijkheid krijgen bij het implementeren van de verschillende delen van de AI-verordening.
KED houdt de ontwikkelingen rondom de digitale omnibus in de gaten, inclusief de wijzigingen onder de AI-verordening. In de volgende editie van deze reeks leggen wij uit welke veranderingen er komen op het gebied van cyberveiligheid. Ook leggen we uit hoe het wetgevingsproces zich zal voortzetten.
Meer informatie
Digital Rulebook, Europese Commissie
Digitale omnibus deel I: wat staat decentrale overheden te wachten?, Europa Decentraal
Raadpleging: digitale omnibus, Europese Commissie
AI-verordening, Europa Decentraal
Bronnen
Digital omnibus on AI Regulation Proposal, Europese Commissie
AI-verordening, Europese Commissie
