De Europese Commissie heeft positief gereageerd op een voorlopig politiek akkoord tussen het Europees Parlement en de Raad over het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG). Dit akkoord maakt het mogelijk om het fonds aan te passen en uit te breiden, zodat het beter kan inspelen op grote ontslagrondes als gevolg van herstructurering. Door ook de stem van lokale en regionale overheden te verbinden aan het fonds, kan het EFG gerichte begeleiding bieden die aansluiten bij de behoeften van regio en werknemers.
Het EFG
Het EFG is een noodinstrument dat financiële steun biedt bij omvangrijke collectieve ontslagen. Dit fonds kan worden ingezet wanneer binnen een bepaalde referentieperiode meer dan 200 werknemers hun baan verliezen. Zulke ontslagen kunnen het gevolg zijn van ingrijpende veranderingen in de wereldeconomie, zoals globalisering, de overgang naar een klimaatvriendelijke economie of toenemende digitalisering en automatisering.
Het doel van het fonds is om werklozen te helpen re-integreren in de arbeidsmarkt en snel weer een duurzame baan te vinden. Dit gebeurt via gerichte ondersteuning. Denk hierbij aan loopbaanbegeleiding, bij- en omscholing met aandacht voor digitale vaardigheden en begeleiding bij het starten van een eigen bedrijf.
Een concreet voorbeeld van een project dat mogelijk werd gemaakt met financiering uit het EFG is Europese hulp voor bouwvakkers van de provincies Gelderland en Overijssel. Het project werd uitgevoerd in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en leverde positieve resultaten op: een groot aantal ontslagen bouwvakkers kreeg begeleiding en scholing en kon succesvol richting nieuw werk worden ondersteund. Later kreeg een groep van 450 ontslagen bankmedewerkers in de provincies Friesland, Drenthe en Overijssel EFG-steun van €1,2 miljoen voor begeleiding en omscholing. Ook hier werd de uitvoering afgestemd op de lokale arbeidsmarkt, zodat de steun direct aansloot bij de behoeften van de regio.
Het EFG wordt beschouwd als een complementair instrument naast het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). Waar het ESF+ vooral structureel investeert in vaardigheden en lange-termijnverbeteringen op de arbeidsmarkt, biedt het EFG gerichte en snelle steun aan werknemers die hun baan verliezen door grote herstructureringen of economische schokken. Beide fondsen maken deel uit van hetzelfde beleidskader van de Europese Unie om de veerkracht van de arbeidsmarkt te versterken.
Aanpassingen
Een belangrijke wijziging in het voorstel is dat het EFG voortaan ook ondersteuning kan bieden bij “dreigend” ontslag. Waar het fonds eerder pas na het ontslag werd ingezet, kan het nu al in actie komen zodra een collectief ontslag officieel is aangekondigd. Zo kan tijdig worden gestart met begeleiding richting nieuw werk. Omdat deze werknemers nog in dienst zijn, blijft de steun beperkt tot scholing, coaching en assistentie; zij komen nog niet in aanmerking voor financiële toelagen of startpremies.
Daarnaast krijgen bedrijven een actievere rol. Via een nationaal Single Entry Point kunnen zij zelf steun aanvragen voor hun personeel, op voorwaarde dat zij de nationale cofinanciering dragen. Ook de procedure wordt versneld: de Europese Commissie kan aan het begin van het jaar het volledige jaarbudget aanvragen en er gelden vaste termijnen voor beoordeling en uitbetaling. Naast deze kernpunten bevat het voorstel nog diverse technische verbeteringen om de uitvoering te versoepelen. Daarmee wordt het EFG nadrukkelijker gepositioneerd als een snel inzetbaar noodinstrument, aanvullend op het langetermijnbeleid van het ESF+.
Juridische structuur
Het EFG is een solidariteitsinstrument van de Europese Unie: een financieel mechanisme waarmee de EU-lidstaten en regio’s ondersteunt bij zware economische schokken, op basis van onderlinge solidariteit.
Het fonds werkt volgens het principe van gedeeld beheer. Dit betekent dat de toegang tot het fonds via de nationale overheid loopt, aangezien alleen lidstaten een officiële aanvraag bij de Europese Commissie kunnen indienen. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering en controle van de maatregelen, terwijl de Commissie toeziet op de naleving en de financiering goedkeurt.
Daarnaast is het EFG expliciet opgezet als noodfonds. Het is een flexibel instrument dat snel kan worden ingezet bij onverwachte ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De regels zijn vastgelegd in een verordening, waardoor zij bindend zijn en direct gelden in alle lidstaten.
Decentrale Relevantie
In de regels van het EFG wordt de rol van lokale en regionale overheden benoemd. Een lidstaat moet bij een aanvraag voor middelen uit het fonds toelichten hoe lokale en regionale overheden zijn geraadpleegd. Dit voorschrift geeft decentrale overheden een stem in de inrichting van de bijstandsmaatregelen, zodat ze hun inzicht in de regionale arbeidsmarkt en de specifieke behoeften van hun gebied kunnen inbrengen. In het wijzigingsvoorstel (punt 2.2.1) wordt dit onderstreept: steunpakketten worden het meest doeltreffend vormgegeven door de autoriteit die het dichtst bij de betrokken werknemers staat. Daarmee krijgen decentrale overheden een logische rol in het op maat maken van de hulp, zonder dat zij formeel de aanvrager van het fonds zijn.
Lidstaten moeten bovendien alle betrokkenen, inclusief lokale overheden, op de hoogte houden van de voortgang van een aanvraag en hen waar mogelijk betrekken bij de uitvoering van de maatregelen. In de praktijk worden uitvoeringstaken zo vaak gedelegeerd naar lokaal of regionaal niveau, zoals te zien was bij de bouwvakkers in Gelderland en Overijssel en de bankmedewerkers in Friesland, Drenthe en Overijssel, waardoor het EFG bijdraagt aan de economische samenhang tussen regio’s.
Het EFG vult daarnaast de ondersteuning aan die decentrale overheden, waaronder gemeenten, bieden op sociaal en arbeidsmarktgebied. Zo kan het fonds bijvoorbeeld bij dreigend ontslag tijdige begeleiding en bijscholing bieden, waardoor instroom in de bijstand mogelijk wordt beperkt of verkort. Op die manier kan het EFG een praktische aanvulling vormen op de Participatiewet en bijdragen aan het bevorderen van arbeidsparticipatie, zonder dat het de wettelijke taken van gemeenten verandert.
Volgende stappen
Het bereikte akkoord is voorlopig en heeft nog geen wettelijke status. Het voorstel moet nog formeel worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad. Na deze goedkeuring treden de nieuwe regels direct in werking voor de resterende looptijd van het huidige fonds, die op 31 december 2027 afloopt. Gedurende deze periode kunnen decentrale overheden hun kennis en ervaring delen tijdens de raadplegingsfase bij de lidstaat, zodat lokale steunmaatregelen zoveel mogelijk aansluiten bij de behoeften van de regio. De uiteindelijke resultaten van deze nieuwe aanpak vormen de basis voor de verdere ontwikkeling van de Europese hulp bij massaontslagen na 2027.
Bronnen
Commissie ingenomen met politiek akkoord over breder Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering
Proposal for amending Regulation (EU) 2021/691 EUR-Lex – 52025PC0140 – EN – EUR-Lex
Regulation – 2021/691 – EN – EUR-Lex
Meer informatie
Commission proposes broader, faster EU social and employment funds
European Globalisation Adjustment Fund for Displaced Workers – Performance – European Commission
wetten.nl – Regeling – Participatiewet – BWBR0015703