De Raad heeft de versterking van de marktstabiliteitsreserve voor ETS2 definitief vastgesteld. Het nieuwe emissiehandelssysteem voor gebouwen en wegvervoer krijgt daarmee een steviger prijsrem voordat het in 2028 van start gaat. De aanpassing kan prijsschommelingen onder ETS2 helpen dempen en daarmee van invloed zijn op de energie- en brandstofkosten van decentrale overheden.
Wat is ETS2?
ETS2 is het tweede Europese emissiehandelssysteem, naast het bestaande systeem voor industrie en energiecentrales. Het geldt voor brandstoffen die in gebouwen, het wegvervoer en kleine industrie worden verbrand. Niet de gebruiker, maar de brandstofleverancier moet emissierechten inleveren voor de CO2 die zijn klanten uitstoten (hoofdstuk IV bis Richtlijn 2003/87/EG). Leveranciers rekenen die kosten door in de prijs van aardgas, benzine en diesel. Het aantal rechten daalt elk jaar, zodat de uitstoot in deze sectoren in 2030 42 procent lager ligt dan in 2005. De start van ETS2 is eerder dit jaar met een jaar uitgesteld naar 2028, bij de herziening van de Europese Klimaatwet.
Wat verandert er aan de reserve?
De marktstabiliteitsreserve is de buffer die de hoeveelheid emissierechten op de markt bijstuurt. Zijn er te veel rechten in omloop, dan gaan rechten de reserve in. Stijgt de prijs te hard, dan komen er rechten uit de reserve bij. Het besluit van 9 oktober wijzigt het Besluit over de marktstabiliteitsreserve op drie punten:
- Komt de gemiddelde prijs van ETS2-emissierechten gedurende twee opeenvolgende maanden boven € 45 per ton CO₂-equivalent (prijspeil 2020, gecorrigeerd voor inflatie), dan worden 40 miljoen emissierechten uit de reserve vrijgegeven in plaats van 20 miljoen.
- Komt het aantal rechten in omloop onder de 260 miljoen, dan geeft de reserve rechten geleidelijker vrij. Dat voorkomt een schoksgewijze ingreep die de markt onrustig maakt.
- De reserve blijft ook na 2030 bestaan, zodat de volledige voorraad rechten beschikbaar blijft om de prijs te dempen.
De Commissie moet bij de volgende evaluatie van ETS2 toetsen of deze prijsmechanismen werken. Het besluit treedt twintig dagen na publicatie in het Publicatieblad in werking en moet volledig operationeel zijn bij de start van ETS2.
Waarom deze aanpassing?
Negentien lidstaten, waaronder Nederland, vroegen in 2025 om een soepele start van ETS2. Zij vreesden een prijspiek die huishoudens en bedrijven direct in de portemonnee raakt. De Commissie stelde daarop in november 2025 de gerichte wijziging voor. Raad en Parlement bereikten in juni 2026 een voorlopig akkoord. Met de formele vaststelling door de Raad is het wetgevingstraject afgerond. De prijsrem is een demping, geen plafond: bij aanhoudende schaarste kan de prijs ook boven de 45 euro blijven.
Wat betekent dit voor decentrale overheden?
ETS2 legt geen directe verplichting op gemeenten, provincies of waterschappen. De Nederlandse Emissieautoriteit houdt toezicht op de brandstofleveranciers. Decentrale overheden merken ETS2 op drie manieren in de praktijk:
- Eigen kosten. Gemeentehuizen, scholen, zwembaden, gemalen en rioolwaterzuiveringen gebruiken aardgas. Wagenparken van gemeenten en waterschappen rijden vaak op diesel. Een hogere CO2-prijs werkt direct door in die exploitatiekosten.
- Ov-concessies. Provincies en vervoerregio’s betalen in lopende busconcessies mee aan hogere dieselkosten via indexeringsclausules. Een voorspelbare CO2-prijs maakt de meerjarenbegroting van een concessie beter te ramen.
- Energiearmoede en warmtetransitie. Hogere gasprijzen raken huishoudens in slecht geïsoleerde woningen het hardst. Gemeenten voeren de aanpak van energiearmoede uit en krijgen via het Sociaal Klimaatfonds middelen voor isolatie en schone mobiliteit. Hoe stabieler de CO2-prijs, hoe beter gemeenten die inzet kunnen plannen.
Hoe verder?
De komende maanden publiceert de Commissie de uitvoeringsregels voor de start van ETS2 in 2028, waaronder de eerste veilingen. Daaruit komen de opbrengsten voor het Sociaal Klimaatfonds, dat al in 2026 van start is gegaan. Decentrale overheden kunnen nu drie dingen doen:
- Breng in kaart hoeveel aardgas en diesel de eigen organisatie gebruikt en wat een CO2-prijs van 45 euro per ton betekent voor de begroting vanaf 2028.
- Check lopende contracten voor energie en vervoer op indexeringsclausules voor CO2-kosten.
- Sluit aan bij de nationale uitvoering van het Sociaal Klimaatfonds, zodat lokale isolatie- en mobiliteitsprojecten op tijd op de lijst staan.
Bron
ETS2: Council signs off on rules strengthening the market stability reserve, Raad van de EU
ETS2 market stability reserve: Council and Parliament reach provisional agreement, Raad van de EU
Commission proposes targeted adjustments to the Market Stability Reserve Decision to support a smoother start for ETS2, Europese Commissie
Meer informatie
Besluit (EU) 2015/1814 betreffende de marktstabiliteitsreserve, EUR-Lex
Richtlijn 2003/87/EG (ETS-richtlijn), EUR-Lex
Voorstel COM(2025) 738 tot wijziging van het Besluit over de marktstabiliteitsreserve, EUR-Lex
CO2-reductie en emissiehandelssysteem, Kenniscentrum Europa Decentraal
Herziening Europese Klimaatwet: tussentijdse klimaatdoelstelling voor 2040 en uitstel ETS2, Kenniscentrum Europa Decentraal
Nieuwe Europese regels geven gemeenten een hoofdrol in sociaal klimaatbeleid, Kenniscentrum Europa Decentraal