De Europese Commissie (hierna: Commissie) stelde op 1 april 2026 voor om het EU-emissiehandelssysteem (ETS) te versterken door overtollige emissierechten niet langer te vernietigen. Die rechten blijven voortaan in de marktstabiliteitsreserve (MSR) staan als buffer bij marktkrapte of hoge prijzen. Voor gemeenten, provincies en waterschappen raakt dit de CO2-prijs en daarmee subsidies en energielasten bij de energietransitie.
Wat stelt de Commissie voor?
Het EU-emissiehandelssysteem kent sinds 2019 een marktstabiliteitsreserve die het aanbod van emissierechten regelt. De reserve haalt overtollige rechten uit de markt. Volgens de huidige regels vernietigt de reserve automatisch alle rechten boven 400 miljoen. Tot eind 2024 zijn op die manier 3,2 miljard rechten verdwenen. Het voorstel schaft deze invalidering (het definitief schrappen van emissierechten) af. Rechten blijven voortaan in de reserve staan als buffer voor momenten van marktkrapte of hoge prijzen.
Waarom komt dit voorstel nu?
Het voorstel volgt op de aankondiging van Commissievoorzitter Von der Leyen tijdens de Europese Raad van maart 2026. Hoge energieprijzen en geopolitieke spanningen raken de Europese industrie. Door rechten te bewaren in plaats van te vernietigen, versterkt het ETS zijn veerkracht bij prijsschommelingen. Het voorstel is een eerste stap richting de bredere ETS-herziening van juli 2026.
Wat gebeurt er met de CO2-prijs?
Het stopzetten van de invalidering leidt tot een grotere reserve. Op korte termijn verandert het marktaanbod niet: rechten komen alleen vrij bij krapte of prijspieken. Op langere termijn dempt de grotere buffer het risico op extreme prijsstijgingen. Door die buffer intact te houden, voorkomt de EU dat de rechten in een latere fase te snel schaars worden. De Commissie doet zelf geen prijsvoorspelling en benadrukt dat vraag en aanbod bepalend blijven.
Wat betekent dit voor decentrale overheden?
Decentrale overheden vallen zelf buiten het ETS, maar de CO2-prijs werkt indirect door. In de correctiebedragen van de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) zit die doorwerking direct voor direct voor CO2-afvang en -opslag (CCS) en CO2-afvang en -gebruik (CCU)-categorieën. Voor warmte, zon en restwarmte werkt de CO2-prijs indirect door via energieprijzen. denk aan een gemeente die kiest tussen aansluiten op een bestaand warmtenet of investeren in een eigen biomassaketel: een stabielere CO2-prijs maakt die meerjarige investering beter te verantwoorden. Waterschappen voelen de prijs vooral via de elektriciteits- en gasrekening van hun rioolwaterzuiveringen.
ETS2 komt dichterbij: breng uw blootstelling in beeld
Vanaf 2027 veilt de EU de eerste ETS2-emissierechten. Vanaf 2028 is het systeem volledig operationeel. De Raad van de Europese Unie bevestigde dit uitstel op 5 maart 2026 als onderdeel van het akkoord over de 2040-klimaatdoelstelling. Waar het huidige ETS vooral industrie en elektriciteitsproducenten beprijst, richt ETS2 zich op brandstoffen voor gebouwen en wegvervoer.
Voor gemeenten loopt ETS2 binnen via de gas- en brandstofrekening. Denk aan gemeentelijke zwembaden, sporthallen en buurthuizen die op aardgas draaien, aan de dieselbussen en -voertuigen in eigen beheer, en aan de energierekening van inwoners in slecht geïsoleerde woningen. Dat zijn de plekken waar de extra CO2-component zichtbaar wordt.
Breng de inventaris in kaart: welke gemeentelijke gebouwen draaien nog op aardgas, welke voertuigen op fossiele brandstof, welke wijken kennen veel energiearmoede. Koppel die inventarisatie aan uw inzet richting het Sociaal Klimaatfonds. Nederland heeft begin 2026 zijn Sociaal Klimaatplan ingediend bij de Commissie en kan een beroep doen op 720 miljoen euro, binnen het totale EU-budget van 86,7 miljard euro voor de periode 2026-2032.
Wat gebeurt er de komende maanden?
Het voorstel volgt de gewone wetgevingsprocedure (medebeslissing). Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie moeten tot overeenstemming komen voordat de wijziging van kracht wordt. Zolang dat niet gebeurt, blijft het huidige invalideringsmechanisme van kracht.
Houd vooral juli 2026 in de gaten. Dan presenteert de Commissie de bredere ETS-herziening, met onder meer de rol van CO2-verwijdering, uitbreiding naar nieuwe sectoren en de toekomst van de MSR. Die drie thema’s werken direct door naar de volgende generatie SDE++-categorieën en naar de langetermijnplanning van warmteprojecten bij gemeenten en provincies.
Bronnen
EU reinforces stability and predictability of its carbon market (persbericht), Europese Commissie, 1 april 2026.
Questions and Answers on the EU ETS Market Stability Reserve, Europese Commissie, 1 april 2026.
Market Stability Reserve (achtergrondinformatie), DG Climate Action, Europese Commissie.
Revision of the EU Emissions Trading System, Europees Parlement Think Tank, 2026.
Meer informatie
Herziening Europese Klimaatwet: tussentijdse klimaatdoelstelling voor 2040 en uitstel ETS2, Europa decentraal.
Nieuwe Europese regels geven gemeenten een hoofdrol in sociaal klimaatbeleid, Europa decentraal.
KED-onderwerppagina Klimaat, Europa decentraal.