Nieuws

Publicatie: 28 september 2026

Door:

Wat betekent de Europese energietransitie voor decentrale overheden? Aan de hand van het CCS-project van Yara in Sluiskil laat dit artikel zien welke rol provincies en gemeenten kunnen spelen bij de uitvoering van Europees klimaat- en energiebeleid. Van vergunningverlening en ruimtelijke inpassing tot grensoverschrijdende samenwerking: ontdek welke lessen Zeeland biedt voor andere regio’s.

Yara Sluiskil start grootste CCS-Project in Europa: welke rol spelen decentrale overheden in de Europese energietransitie?

In Sluiskil, Zeeland, is in de Yara Sluiskil-fabriek het grootste CO₂-afvang- en-opslagproject van Europa van start gegaan. Met het project wil kunstmestproducent Yara jaarlijks tot 800.000 ton CO₂ uit de ammoniakproductie afvangen. De CO₂ wordt vloeibaar gemaakt, per schip naar Noorwegen vervoerd en daar door Northern Lights permanent onder de Noordzeebodem opgeslagen. Over een periode van vijftien jaar kan zo ongeveer 12 miljoen ton CO₂-uitstoot worden voorkomen. De grensoverschrijdende samenwerking tussen Noorwegen en Nederland bouwt voort op de groene alliantie tussen de EU en Noorwegen die in 2023 is ondertekend. Het Europese Fonds Connecting Europe Facility draagt bij aan de financiering van dit project.

Tijdens de openingsceremonie van 7 september 2026 werd stilgestaan bij het belang van dit grootschalige grensoverschrijdende CCS-project voor Europese en nationale energie- en klimaatdoelstellingen. Dit is niet alleen een mijlpaal voor de twee samenwerkende landen, Nederland en Noorwegen, maar ook voor Europa als geheel. Europa moet vol inzetten op goedkope, schone en betrouwbare energie van eigen bodem, volgens Eurocommissaris voor Klimaat, Net Zero en Schone Groei, Wopke Hoekstra. Hernieuwbare energie zal uiteraard een groot deel van het zware werk voor zijn rekening nemen. Maar er zijn volgens Hoekstra meer opties nodig, waaronder Carbon Capture and Storage (CCS). “Laten we pragmatisch zijn. Laten we een open blik houden. We hebben alle opties nodig die bijdragen aan het klimaat, het concurrentievermogen en onze onafhankelijkheid.” Zo heeft Europa onlangs aangekondigd CCS op te nemen in het ETS. Zie het recente voorstel voor de herziening van het EU-emissiehandelssysteem voor meer informatie. Bovendien sluit het CCS-project aan bij de doelstellingen uit de Europese Clean Industrial Deal.

Uit een gesprek tussen KED en de Provincie Zeeland blijkt dat het Europese energiebeleid zichtbaar is en doorwerkt in de regio. Zeeland zet volgens de strategische agenda voor 2050 in op duurzame industrieën in een Clean Energy Port die Nederland kunnen helpen de klimaatdoelen te halen en binnen- en buitenland van schone producten te voorzien. Wij hebben gevraagd hoe de Provincie Zeeland kijkt naar het grootschalige CCS-project van Yara, en waarom het relevant is voor decentrale overheden. Provincie Zeeland beschrijft wat er mogelijk is als overheid en industrie samenwerken en hoe decentrale overheden verschillende rollen kunnen aannemen in de Europese energietransitie.

De rol van decentrale overheden in de Europese energietransitie

Decentrale overheden creëren de randvoorwaarden

Yara en Northern Lights zijn de initiatiefnemers en investeerders. De bijdrage van decentrale overheden ligt vooral in het creëren van de omstandigheden waarbinnen een dergelijk grootschalig project kan worden gerealiseerd.

De provincie Zeeland werkt daarvoor nauw samen met de gemeente Terneuzen, North Sea Port, bedrijven, kennisinstellingen, netbeheerders en andere overheden. Binnen Smart Delta Resources werken deze partijen aan de verduurzaming van het industriële cluster in de Vlaams-Nederlandse Schelde-Deltaregio.  Daarbij worden projecten rond CO₂-afvang, waterstof, elektrificatie, circulariteit en energie-infrastructuur in samenhang ontwikkeld. Decentrale overheden spelen een rol bij vergunningverlening, ruimtelijke inpassing, infrastructuur, arbeidsmarkt en omgevingscontact. Ook verbinden zij publieke en private partijen en behartigen zij regionale belangen.

Gedeputeerde Johan Aalberts benadrukt het belang van die samenwerking:

Dit project laat zien wat er mogelijk is als industrie en overheid samen verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst van onze sector. Zeeland heeft met een sterk industrieel havencluster, energie-infrastructuur en kennis een unieke positie in de Europese energietransitie. Het CCS-project van Yara maakt dat zichtbaar: CO₂ wordt hier afgevangen, via onze haven naar Noorwegen gebracht en daar permanent opgeslagen. Zo verduurzamen we onze industrie én bouwen we verder aan Zeeland als Clean Energy Port van Europa.

Europees klimaatbeleid krijgt regionaal vorm

Het project maakt zichtbaar dat de Europese klimaat- en industriepolitiek uiteindelijk in regio’s wordt uitgevoerd. Juist op regionaal en lokaal niveau komen industrie, havens, energievoorziening, infrastructuur, ruimte, werkgelegenheid en leefomgeving samen.

Voor industriële regio’s is het daarbij van belang dat verduurzaming en concurrentievermogen gezamenlijk worden aangepakt. CCS kan helpen om moeilijk vermijdbare industriële emissies op korte en middellange termijn aanzienlijk te verminderen. Zo kan industriële productie in Europa worden verduurzaamd en kunnen tegelijkertijd werkgelegenheid en strategische waardeketens behouden blijven.

CCS staat daarbij niet op zichzelf. Voor een toekomstbestendig industrieel cluster zijn ook investeringen nodig in sterkere elektriciteitsnetten, waterstofinfrastructuur, hernieuwbare en nucleaire energie, circulaire productie en voldoende technisch geschoold personeel.

Grensoverschrijdende samenwerking als voorwaarde

De ligging van Zeeland tussen Rotterdam en Antwerpen en de aanwezigheid van het grensoverschrijdende North Sea Port bieden bijzondere mogelijkheden. Binnen het haven- en industriecluster kunnen bedrijven energie, grondstoffen en reststromen uitwisselen. De output van het ene bedrijf kan daardoor de input van een ander bedrijf worden.

Het Yara-project voegt daar een Europese dimensie aan toe: de CO₂ wordt in Zeeland afgevangen en in Noorwegen opgeslagen. Het project kan alleen functioneren door samenwerking tussen bedrijven, havens, regio’s, nationale overheden en de Europese Unie.

Voor andere decentrale overheden is dit een belangrijke les. Zij hoeven niet zelf de industriële investeerder te zijn om een doorslaggevende rol te spelen. Als verbinder, facilitator, vergunningverlener en belangenbehartiger kunnen zij projecten versnellen en ervoor zorgen dat private investeringen, regionale ontwikkeling en nationaal en Europees beleid goed op elkaar aansluiten.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met de Provincie Zeeland.

Bronnen

Meer informatie