Tijdens de top in Kopenhagen kreeg het Europese migratiebeleid een nieuwe richting. De Commissie publiceerde haar verklaring ‘Migration: our shared agenda’, waarin zij pleit voor nauwere samenwerking tussen lidstaten én bestuurslagen. Daarmee verschuift migratie steeds meer van een nationale aangelegenheid naar een gedeelde Europese verantwoordelijkheid met directe gevolgen voor gemeenten, provincies en regio’s.
Van buitengrens tot lokale opvang
De Europese leiders spraken in Kopenhagen over een benadering die de volledige migratieroute omvat: van vertrek en doorreis tot aankomst en integratie. De Commissie koppelt dit aan het Migratie- en Asielpact, het beleidskader waarin grensbewaking, opvang en inburgering in samenhang worden beschouwd.
Deze verschuiving raakt direct aan de praktijk van decentrale overheden. In onze eerdere praktijkvraag over het Migratie- en Asielpact hebben we verder toegelicht wat dit betekent voor de decentrale overheden. Gemeenten en regio’s zijn verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers, de verdeling van huisvesting en de begeleiding bij integratie. De Commissie benadrukt in haar verklaring dat een eerlijk en duurzaam migratiesysteem alleen kan functioneren wanneer alle bestuurslagen samenwerken. Lokale en regionale overheden worden daarmee meer dan alleen uitvoerders. Overigens hebben de Commissie en de betrokken lidstaten, het belang benadrukt van een ‘whole-of-route approach’ en van innovatieve oplossingen voor illegale migratie.
Terugkeer en samenwerking met herkomstlanden
Een belangrijk onderdeel van de gezamenlijke verklaring in Kopenhagen is de versterking van het terugkeerbeleid. De Europese leiders spraken af om diplomatieke en visum-instrumenten doelgerichter in te zetten bij de terugkeer van migranten zonder verblijfsrecht. De Commissie publiceerde eerder dit jaar een voorstel waarin zij dit beleid koppelt aan vrijwillige terugkeer, re-integratie en samenwerking met landen van herkomst.
Voor gemeenten en provincies is dit relevant, omdat veel praktische aspecten van terugkeer en begeleiding op lokaal niveau plaatsvinden. Gemeenten werken hierbij samen met maatschappelijke organisaties en internationale partners zoals de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Een sterker Europees kader kan leiden tot veranderingen in verantwoordelijkheden, financiering en samenwerking.
Vernieuwing en solidariteit in lokaal beleid
De Commissie wil vernieuwing centraal stellen in de hervorming van het migratiebeleid. Dat betekent ruimte voor nieuwe vormen van opvang en integratie, en voor experimenten waarin lokale overheden samenwerken met maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en bedrijven.
Gemeenten kunnen bijvoorbeeld vernieuwende initiatieven ontwikkelen die de koppeling tussen asiel en werk vergemakkelijken, of regionale afspraken maken voor een evenwichtige verdeling van opvangcapaciteit. De Commissie wijst in het Migratie- en Asielpact op het belang van dergelijke initiatieven en stimuleert ze via programma’s als het Fonds voor Asiel, Migratie en Integratie (AMIF). Voor Nederlandse decentrale overheden ligt hier een kans om actief in te spelen op Europese financieringsmogelijkheden en samenwerkingsverbanden.
Europese kaders, lokale uitvoering
De vernieuwde migratieagenda plaatst de vraag naar de bestuurlijke verdeling van verantwoordelijkheden opnieuw op de voorgrond. Europese instellingen bepalen in toenemende mate de richting van het beleid, terwijl de uitvoering grotendeels bij lokale en regionale overheden ligt. Het Europees Parlement erkent die rol. Op zijn themapagina over migratie benadrukt het dat de doeltreffendheid van Europees migratiebeleid in hoge mate afhangt van de betrokkenheid van lokale en regionale autoriteiten.
Vooruitblik: meebouwen aan uitvoerbaar migratiebeleid
De recente ontwikkelingen maken duidelijk dat migratiebeheer vraagt om samenwerking over alle bestuurslagen heen. Voor Nederlandse gemeenten, provincies en regio’s ligt hier een uitnodiging om actief deel te nemen aan de verdere uitwerking van het beleid. Door zich te verbinden aan Europese netwerken, ervaringen te delen met collega-besturen in andere lidstaten en gebruik te maken van Europese programma’s, kunnen decentrale overheden bijdragen aan beter uitvoerbaar migratiebeleid.
Bronnen
Migration: our shared agenda – Europese Commissie
Pact on Migration and Asylum – Europese Commissie
