Klimaat en milieu: belangrijke aandachtsgebieden voor de Europese Unie. De EU wil het milieu beschermen, herstellen en verbeteren. De Europese milieuwetgeving raakt aan diverse thema’s die voor decentrale overheden van belang zijn zoals natuurbescherming, schoon drinkwater of het verminderen van afval. Ook voor klimaat is er Europese regelgeving, bijvoorbeeld over klimaatdoelen, klimaatmitigatie en klimaatadaptatie.
Gemeenten, provincies en waterschappen spelen een belangrijke rol in de bescherming van het milieu en handhaving van de milieuregels. Verschillende belangrijke principes liggen ten grondslag aan het Europees milieubeleid.
In de agrarische sector worden mest en kunstmest gebruikt om gewassen te laten groeien. Kunstmest bevat stikstofverbindingen zoals nitraat, maar ook fosfaat. Dit zijn essentiële voedingsstoffen voor planten. Teveel mest op en in de bodem heeft echter nadelige gevolgen voor het oppervlaktewater en grondwater en voor andere soorten natuur en milieu. Om milieurisico’s van mestgebruik te beperken hanteert de Europese Unie regels voor meststoffen.
De landbouwsector is een belangrijke economische sector in Europa, die met veel veranderingen te maken heeft. De voedselproductie moet verzekerd zijn, maar de landbouw moet ook verduurzamen. Daarom stelt de EU in toenemden mate eisen aan de landbouwsector.
Het beleid van de EU op het gebied van zwemwater heeft als doel om vervuiling te voorkomen en burgers te informeren over de toestand van openbaar zwemwater. De Zwemwaterrichtlijn legt regels vast. Decentrale overheden zijn nauw betrokken bij de uitvoering van Europese regelgeving op het gebied van zwemwater.
De bescherming van grondwater is een prioriteit in het Europese milieubeleid. Een goede toestand van het grondwater is namelijk van belang voor drinkwaterbronnen en ecosystemen. Verontreiniging en onttrekking van water leiden tot de verslechtering van het grondwaterpeil en de grondwaterkwaliteit.
Europese regelgeving moet ervoor zorgen dat water dat voor menselijke consumptie bestemd is veilig geconsumeerd kan worden. De Kaderrichtlijn Water en Drinkwaterrichtlijn zijn belangrijke instrumenten hiervoor.
Er is in Europa een groeiende vraag naar water voor huishoudens en economische en industriële activiteiten. Tegelijkertijd zetten watervervuiling en klimaatverandering de waterkwaliteit en -kwantiteit steeds meer onder druk. Er zullen steeds meer extreme weersomstandigheden optreden die te maken hebben met water, zoals droogte en overstromingen. Waterbeheer is bij uitstek grensoverstijgend, daarom heeft de Europese Unie regels opgesteld voor waterbeheer en de bescherming van waterkwaliteit.
De lozing van afvalwater kan het milieu aantasten. Afvalwater moet daarom gezuiverd worden. In de Europese Unie zijn minimumeisen opgesteld voor de behandeling van afvalwater in de Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Decentrale overheden hebben hiermee te maken, bijvoorbeeld bij de inzameling en zuivering van afvalwater.
Om burgerparticipatie in hernieuwbare energieprojecten verder te stimuleren heeft de EU het concept ‘energiegemeenschappen’ geïntroduceerd in de energiewetgeving. Via energiegemeenschappen kunnen burgers, lokale overheden en kleine ondernemingen samen energie opwekken, delen en verkopen.
Het Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) is het EU-brede kader voor landbouwsubsidies en plattelandsontwikkeling. Voor de periode van 2021-2027 heeft de Europese Commissie 387 miljard euro uitgetrokken voor het GLB en daarmee is het één van de belangrijkste uitgavenposten van de Europese Unie.
De gevolgen van klimaatverandering worden in Europa steeds merkbaarder. Klimaatadaptatie, namelijk het doen van vroegtijdige aanpassingen, moet Europa klimaatbestendiger maken.
Het energieverbruik in 2030 moet omlaag – dit is het doel van de EU. Daarom zijn er Europese energie-efficiëntie eisen voor verschillende sectoren, zoals gebouwen, de vervoerssector, de verwarmings- en koelingssector.