Migratie is een van de tien prioriteiten van de Europese Commissie. De grootste aanleiding hiervoor zijn de vele migranten die de Middellandse Zee oversteken in de hoop zich in Europa te vestigen. De Commissie is van mening dat geen enkele lidstaat hier alleen voor kan opdraaien en streeft dus naar een gemeenschappelijk migratiebeleid. De hoofddoelen van dit beleid zijn:
- Levens redden en de buitengrenzen versterken;
- Illegale migratie minder aantrekkelijk maken;
- Een sterk gemeenschappelijk asielbeleid;
- Een nieuw beleid voor legale migratie.
Het begrip migratie omvat een ieder die zijn eigen land verlaat en zich in een ander land wil vestigen. Hierbij kan het gaan om personen uit EU-lidstaten of daarbuiten die in Nederland willen wonen en werken. Voor EU-burgers zijn met name de burgerrechten inzake het vrij verkeer van belang. Voor personen van buiten de EU (derdelanders) is andere Europese wet- en regelgeving van toepassing met betrekking tot verblijf en vestiging in de EU.
Emigratie en Immigratie
Migratie omvat zowel emigratie als immigratie. Migratie betekent het verhuizen vanuit een land naar een ander land. Immigratie betreft de definitieve vestiging van natuurlijke personen in een ander land dan dat van herkomst. Emigratie betreft een definitief vertrek van natuurlijke personen naar een ander land dan dat van herkomst. Wanneer een Nederlander bijvoorbeeld definitief naar Duitsland verhuist, is deze persoon in Nederland een emigrant. Wanneer een Duitser naar Nederland emigreert, is hij voor de Nederlander een immigrant.
Interne Migratie
Met interne migratie wordt geduid op het verhuizen van EU-burgers van de ene naar de andere lidstaat. De regels rondom interne migratie hebben hun basis in het vrij verkeer van personen (artikel 3 lid 2 VEU). In het kort houdt dit in dat EU-burgers zich vrij mogen bewegen en vestigen binnen alle EU-lidstaten. Bij een verblijf dat langer duurt dan drie maanden moet men zich wel inschrijven bij een bevoegde instantie.
In Nederland zijn gemeenten vaak het directe aanspreekpunt voor migranten. Bij het stellen van regels voor migranten op terreinen van burgerzaken, ruimtelijke ordening of huisvesting worden zij geconfronteerd met het vrije verkeer van personen. Voor EU-burgers is dan in de eerste plaats richtlijn 2004/38/EG (de Burgerschapsrichtlijn) van belang.
De Brexit zal waarschijnlijk effect hebben op het interne migratiebeleid van de EU. Op dit moment is het VK nog een EU-lidstaat en mogen zowel EU- als VK-burgers zich vrij bewegen tussen het VK en de EU. Op 29 maart 2019 zal het VK in principe echter uittreden uit de EU en zal dan beschouwd worden als een derde land. Het is nog altijd onduidelijk of er een terugtrekkingsakkoord gesloten wordt tussen beide partijen. Als er een terugtrekkingsakkoord gesloten wordt zal er sprake zijn van een transitieperiode. Tijdens de transitieperiode zal er niks veranderen aan het vrij verkeer van personen tussen het VK en de EU. De gevolgen voor het vrij verkeer van personen na de transitieperiode zijn afhankelijk van de uitkomsten van de onderhandelingen over de toekomstige relatie. In het geval van een Brexit zonder terugtrekkingsakkoord vervallen per 29 maart 2019 in principe de EU-verdragen, waaronder de afspraken over het vrij verkeer van personen. De Nederlandse regering heeft bekendgemaakt dat er in het geval van een no deal-Brexit een nationale overgangsperiode van vijftien maanden zal zijn voor VK-burgers die in Nederland verblijven. Binnen deze vijftien maanden zullen VK-burgers die hiervoor in aanmerking komen door de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) uitgenodigd worden om een verblijfsvergunning aan te vragen.
Migratie vanuit Derde Landen
Bij migratie vanuit derde landen gaat het om personen die vanuit een land dat geen lidstaat is naar een lidstaat verhuizen. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om arbeidsmigranten, vluchtelingen, internationale studenten, etc. In 2015 heeft de Europese Commissie de Europese Migratieagenda gepubliceerd met daarin plannen voor een gemeenschappelijk beleid rondom migratie vanuit derde landen. De belangrijkste uitgangspunten van de Migratieagenda zijn:
- Het verminderen van stimulansen voor illegale migratie;
- Grensmanagement: het redden van levens en het versterken van de buitengrenzen;
- Een sterk gemeenschappelijk asielbeleid;
- Een vernieuwd beleid voor legale migratie.