Het begrip migratie omvat eenieder die zijn eigen land verlaat en zich in een ander land wil vestigen. Het gaat hierbij om interne migratie en migratie vanuit derde landen. Interne migratie houdt in dat burgers van de ene naar de andere lidstaat verhuizen. Bij migratie vanuit derde landen kan het gaan om arbeidsmigranten of vluchtelingen.
Op 23 april 2025 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State drie belangrijke uitspraken over de tijdelijke bescherming van ‘derdelanders’ uit Oekraïne. Deze uitspraken hebben niet alleen juridische gevolgen voor de betrokken personen, maar raken ook direct het gemeentelijk beleid rond opvang, terugkeer en integratie.
Europese regels over asiel en migratie hebben gevolgen voor gemeenten en provincies, onder meer bij de opvang van asielzoekers, de huisvesting van statushouders en de uitvoering van integratie- en terugkeerbeleid.
Mag een overheid een asielstatushouder verplichten om te slagen voor een inburgeringsexamen? Als het examen niet binnen de gestelde termijn behaald wordt, mag de overheid de asielstatushouder dan een boete opleggen? Het Hof van Justitie van de EU gaat in op prejudiciële vragen van de Raad van State over deze kwestie.
Tijdens de recente migratietop in Brussel is door EU-leiders gesproken over strengere maatregelen voor de uitzetting van afgewezen asielzoekers en de bestrijding van mensensmokkel. De oprichting van opvangcentra buiten de EU (‘terugkeerhubs’) en versnelde implementatie van het migratiepact worden door de Commissie onderzocht.
Op 14 mei 2024 heeft de Raad van de Europese Unie het nieuwe Migratie en Asielpact officieel aangenomen. Het Pact bestaat uit tien wetgevingsbesluiten die samen de hervorming van het Europese migratie en asielbeleid moeten bewerkstelligen. Maar wat betekent dit nu voor decentrale overheden?
Vervalt het verblijfsrecht van en EU-onderdaan die afhankelijk is van een familielid die rechtmatig gebruik heeft gemaakt van het recht op vrij verkeer van werknemers, zodra het afhankelijke familielid een uitkering aanvraagt?
De tijdelijke bescherming van derdelanders uit Oekraïne eindigt op 4 maart 2024. Dit heeft de Raad van State geoordeeld op 17 januari 2024. Het gevolg is dat deze groep vluchtelingen uit Oekraïne vanaf dat moment geen recht heeft op verblijf in Nederland op grond van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming.
De Europese Commissie heeft voorgesteld om de toepassing van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming te verlengen tot in ieder geval 3 Maart 2025. Als dit voorstel wordt aangenomen behouden vluchtelingen uit Oekraïne ten minste tot die datum hun recht op opvang en bescherming in de EU.
Derdelanders die naar Nederland gevlucht zijn uit Oekraïne mogen voorlopig blijven. Op 1 september 2023 bepaalde de Raad van State dat in afwachting van de definitieve uitspraak deze groep zijn recht op opvang en ondersteuning behoudt.
Om de druk op de asielopvang zoveel mogelijk te beperken heeft Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, Eric van der Burg, na overleg met de VNG en het Veiligheidsberaad besloten om derdelanders nog 6 maanden tijdelijke bescherming aan te bieden.