Decentrale overheden die steun willen verlenen, moeten rekening houden met de staatssteunregels. De Europese Unie (EU) wil gelijke concurrentievoorwaarden scheppen voor alle ondernemingen op de interne markt. Vanwege de mogelijke verstoring van de mededinging op de Europese markt, is staatssteun in principe verboden. Er gelden echter vele uitzonderingen op het staatssteunverbod.
Hebt u als overheid een Europese subsidie toegekend die achteraf onterecht blijkt? Vaak is het dan op basis van nationaal recht niet mogelijk deze terug te vorderen. Het Financieel reglement van de EU kan dan soms wel uitkomst bieden, zo blijkt uit een recente uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak SOMVAO.
Niet enkel subsidies van decentrale overheden aan ondernemingen kunnen staatssteun opleveren. Ook andere vormen van steunmaatregelen kunnen als staatssteun kwalificeren. Zo kan er bijvoorbeeld sprake van staatssteun zijn indien decentrale overheden de economische lasten die ondernemingen normaliter moeten dragen, verlichten.
Gemeenten zijn sinds de decentralisatieslag verantwoordelijk voor het sociale domein, waaronder jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Een deel van deze taken waren al langer bij de gemeenten belegd, een deel nemen zij over van de Rijksoverheid.
Ook bij een garantie van een overheidsbedrijf aan een onderneming kan sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun. Deze garantie kan namelijk aan de verantwoordelijke (decentrale) overheid toegerekend worden.
Decentrale overheden kunnen subsidieprogramma’s inzetten om lokale en regionale sportactiviteiten te ondersteunen. Bijvoorbeeld door een subsidie voor het organiseren van sportactiviteiten of een verlaagde grondprijs. Hierbij kunnen staatssteunregels van toepassing zijn.
De Europese staatssteunregelgeving biedt verschillende mogelijkheden voor decentrale overheden om kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) te steunen.
Een steunmaatregel van een decentrale overheid kan (verboden) staatssteun opleveren als er onder meer sprake is van een maatregel die met staatsmiddelen is bekostigd. In de zaak Vent de Colère maakt het Hof van Justitie duidelijk dit begrip ruim moet worden geïnterpreteerd en niet slechts middelen omvat die rechtstreeks door de staat worden toegekend.
Compensatie aan bouwbedrijven die verplicht zijn sociale woningbouw te realiseren is geen verboden staatssteun zolang de verrichte activiteiten onder diensten van algemeen economisch belang (DAEB) vallen. Dit is een van de conclusies die getrokken kan worden uit de gevoegde zaken C-197/11 en C-203/11 – Eric Libert e.a. tegen Vlaamse Regering.
Decentrale overheden moeten bij subsidieverlening aan natuur- landschapsbeschermingsorganisaties (NBO’s) rekening houden met de staatssteunregels. Dit is een uitkomst van een arrest van de provincies en NBO’s tegen de Europese Commissie over de Subsidieregeling grondaankoop EHS.
Het Gerecht heeft een goedkeuringsbeschikking van de Europese Commissie voor het financieren van openbare ziekenhuizen in Brussel vernietigd. De Commissie had nader onderzoek moeten doen naar het overcompenseren van de ziekenhuizen voor hun DAEB taak.
Op 20 november 2012 heeft de Europese Commissie Nederlandse steun aan een nieuw te bouwen windpark op zee goedgekeurd. Zowel door de Rijksoverheid als door decentrale overheden worden veel initiatieven op het gebied van hernieuwbare energie genomen. Het besluit van de Commissie laat zien onder welke voorwaarden subsidie voor hernieuwbare energie mogelijk is.