De Richtlijn Toegankelijkheid overheidsapps en -websites (Richtlijn 2016/2102/EU) verplicht lokale, regionale en nationale overheden om hun websites en mobiele applicaties toegankelijk te maken. Ook aanbestedende diensten en samenwerkingsverbanden tussen die organisaties zijn hiertoe verplicht. Dit betekent dat gemeentes, provincies en waterschappen hun websites en applicaties zo moeten inrichten dat deze voor gebruikers zo toegankelijk mogelijk zijn, met name voor mensen met een handicap. Nota bene: de verplichtingen gelden zowel voor publiekelijk bezoekbare websites, als intranetten van overheidsinstanties.
Betekenis Toegankelijkheid
Toegankelijkheid valt uiteen in vier principes: waarneembaar-, bedienbaar-, begrijpelijk- en robuustheid. Hiervoor is een bepaalde technische standaard ontwikkeld. Internationaal betreft dit de Web Content Accessibility Guidelines, versie 2.1.2 van W3C die specificeert hoe organisaties content op websites en in webapplicaties toegankelijk kunnen maken voor mensen met een functiebeperking. De Richtlijn gaat uit van de Europese standaard EN 301 549 voldoen, die naar dezelfde internationale standaard verwijst. Daarnaast beschrijft EN 301 549 instructies voor het inkopen van toegankelijke producten en diensten.
Niet iedereen kan bijvoorbeeld een muis gebruiken bij het bezoeken van een website, en niet iedereen kan afbeeldingen zien of geluidsfragmenten dan wel videobeelden waarnemen. Formulieren moeten daarom ook alleen met het toetsenbord kunnen worden ingevuld. Ook moet er rekening gehouden worden met lettergroottes, kleuren en contrastverhoudingen en het auditief omschrijven van visuele componenten, voor mensen die kleurenblind of slechtziend zijn. Naast het specificeren van de toegankelijkheid van digitale content beschrijft de Europese norm ook instructies voor het inkopen van toegankelijke producten en diensten. Voor audio- en videomateriaal – dat niet live wordt uitgezonden – moet een kort tekstalternatief beschikbaar zijn, zoals ondertiteling of een transcript.
Toegankelijkheidsverklaring
Onder artikel 7 van de Richtlijn moeten overheden een toegankelijkheidsverklaring in toegankelijk formaat publiceren op hun website of weergeven bij het downloaden van een mobiele applicatie. Met deze verklaring tonen zij aan te streven naar het voldoen aan de toegankelijkheidseisen. De Commissie heeft hiervoor bij Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1523 een modelverklaring opgesteld. Deze Verklaring bestaat uit een deel verplichte inhoud en een deel met facultatieve toevoegingen. Het vaste deel bestaat uit:
- een toelichting over de toegankelijkheid van alle delen, bv. over waarom bepaalde onderdelen (nog) niet toegankelijk zijn,
- een feedbackmechanisme, en
- een link naar een handhavingsprocedure wanneer een melding onbevredigend wordt behandeld.
- Verklaring van juistheid van de verklaring over de naleving van de eisen uit deze Toegankelijkheidsrichtlijn (zie artikel 3 van het Uitvoeringsbesluit).
Zie voor de facultatieve inhoud de Bijlage bij de Richtlijn. Overheden moeten deze modelverklaring naar eigen hand invullen en regelmatig bijwerken.
Uitzonderingen
De Richtlijn werkt niet met terugwerkende kracht. Dit betekent dat eerder gepubliceerde content uitgezonderd kan zijn. Een aantal voorbeelden, volgens artikel 1, hiervan zijn:
- Kantoorbestandsformaten zoals een PDF die op een webpagina zijn gepubliceerd voor 23 september 2018. De uitzondering geldt niet als deze content nodig is voor actieve administratieve processen van de betrokken overheidsinstantie;
- Content die enkel beschikbaar is voor een gesloten gebruikersgroep, zoals een intranet-omgeving, en die is gepubliceerd voor 23 september 2019. Bij een ingrijpende wijziging moet deze content wel aan de toegankelijkheidseisen voldoen;
- Live uitgezonden media;
- Van derden afkomstige content die niet onder het gezag van overheidsinstanties staat.
Omzetting in Nederland
In Nederland is de Digitale Toegankelijkheidsrichtlijn op 1 juli 2018 omgezet in het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid, dat op 24 maart 2023 specifieker gelegitimeerd werd onder artikel 3 leden 2 en 3 van de Wet digitale overheid. Nederlandse overheidswebsites en mobiele applicaties van voor 23 september 2018 moeten vanaf september 2020 aan de Richtlijn voldoen. Voor mobiele overheidsapplicaties geldt compliance tot uiterlijk 23 juni 2021. De Europese norm, staat bekend als Digitoegankelijk.
In Nederland ondersteunt Logius binnen de dienst Digitale Overheid overheidsinstanties bij het implementeren van de digitoegankelijkheidseisen. Zie hiervoor hun website digitoegankelijk.nl met een uitleg van de toegankelijkheidseisen, en de handreiking die Logius publiceerde. Verder heeft Logius de modeltoegankelijkheidsverklaring van de Europese Commissie voor Nederland overgenomen, en een invulassistent toegevoegd.
Daarnaast heeft de VNG in samenwerking met gemeenten en stichting Lezen en Schrijven een set websteksten met bijbehorende iconen ontwikkeld. Dit kan primair gemeenten maar ook andere decentrale overheden helpen om de eigen website toegankelijker en gebruiksvriendelijker te maken.
