Europese regels over asiel en migratie hebben gevolgen voor gemeenten en provincies, onder meer bij de opvang van asielzoekers, de huisvesting van statushouders en de uitvoering van integratie- en terugkeerbeleid. De EU stelt hiervoor op grond van de artikelen 77 tot en met 80 van het Verdrag Betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) het juridische kader vast.
Dit kader omvat onder meer regels over grensbeheer, asielprocedures, opvangnormen, terugkeer en solidariteit tussen lidstaten. Het Europese asiel- en migratierecht bestaat uit rechtstreeks toepasselijke verordeningen en uit richtlijnen die via nationale wetgeving worden uitgevoerd. Decentrale overheden zijn bij de uitoefening van hun taken gehouden het Unierecht dat van toepassing is na te leven. Op deze pagina wordt het Europese asiel- en migratiekader toegelicht.
Wat is migratie en asiel?
In het Europese recht en beleid wordt onderscheid gemaakt tussen migratie en asiel, omdat voor beide verschillende regels en verantwoordelijkheden gelden. Migratie gaat in dit verband over personen die zich in een andere staat willen vestigen, bijvoorbeeld voor werk, studie of gezinshereniging. Voor derdelanders stelt de EU op grond van artikel 79 VWEU regels vast over toelating en verblijf.
Asiel betreft personen die internationale bescherming verzoeken. De Europese Unie stelt op grond van artikel 78 VWEU een gemeenschappelijk asielstelsel vast, in overeenstemming met het Vluchtelingenverdrag van Genève en het Handvest van de grondrechten van de EU.
Internationale bescherming wordt verleend aan personen die voldoen aan de definitie van vluchteling of die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming wegens een reëel risico op ernstige schade. De voorwaarden voor bescherming, de asielprocedure en de opvangvoorzieningen zijn vastgelegd in verschillende verordeningen en richtlijnen:
- de Verordening asielnormen (2024/1347)
- de Verordening asielprocedures (2024/1348)
- de Richtlijn opvangvoorzieningen (2024/1346)
- de Verordening asiel- en migratiebeheer (2024/1351)
Deze regels bepalen onder meer wie voor bescherming in aanmerking komt, welke procedurele waarborgen gelden en welke minimumnormen voor opvangvoorzieningen van toepassing zijn.
Voor decentrale overheden zijn deze regels relevant omdat zij doorwerken in de uitvoering van opvang, huisvesting en integratie. Zo verplicht de Richtlijn opvangvoorzieningen lidstaten om minimale opvangvoorzieningen te waarborgen gedurende de asielprocedure, wat in Nederland tot uitdrukking komt in de organisatie van opvangvoorzieningen en de afstemming van de doorstroom naar huisvesting van statushouders op lokaal niveau.