Artificial Intelligence

Artificial Intelligence kan helpen bij het vinden van oplossingen voor veel van de maatschappelijke problemen, van gezondheid tot landbouw, van beveiliging tot productie. Om dit te bereiken moet de technologie worden gebruikt op een manier die niet schadelijk is voor mensen en hun grondrechten. Daarom is de Europese Unie bezig met het ontwikkelen van een strategisch kader dat zowel zorgt voor verbeteringen als voor vertrouwen bij burgers en bedrijven.

Wat is Artificial Intelligence?

Artificial Intelligence (AI) is een verzameling technologieën die data, algoritmen en rekenkracht combineren. Het verwijst naar de simulatie van menselijke intelligentie in machines die zijn geprogrammeerd om te denken als mensen en hun acties na te bootsen. De term kan worden toegepast op elke machine die eigenschappen vertoont die verband houden met de menselijke geest, zoals leren en problemen oplossen. Met behulp van technologieën kunnen computers worden getraind om specifieke taken uit te voeren door grote hoeveelheden gegevens te verwerken en patronen in de gegevens te herkennen.

In de meeste gevallen maken AI technologieën gebruik van een vorm van ‘machine learning’. Dit is het onderdeel dat ervoor zorgt dat de technologie in zijn geheel in staat is om zich los van specifieke voorgeprogrammeerde beslisbomen te ontwikkelen. Hierdoor is de technologie in staat om op basis van de analyse van data zichzelf te ontwikkelen en beslissingen te nemen die niet door de mens zijn geprogrammeerd.

Decentrale overheden

Door het gebruik van AI kan efficiënter worden gewerkt en naar nieuwe oplossingen voor verschillende problemen worden gezocht. Dit biedt ook voor decentrale overheden vele opties. Door slim gebruik te maken van AI bij onder andere infrastructuur, afval en toezicht, kunnen steden bijvoorbeeld efficiënter en duurzamer ingericht worden. Ook binnen de waterschapsector zijn er op dit gebied kansen, zoals bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) en het belastingdomein. Daarnaast kunnen decentrale overheden AI ook gebruiken om de gezondheidszorg te verbeteren, de landbouw efficiënter te maken en de beveiliging van systemen te vergroten.

Enkele voordelen van AI voor decentrale overheden zijn daarom:

  • Versnelde beslissingen dankzij betere gegevens
  • Automatisering van arbeidsintensieve manuele processen
  • Nauwkeurigere prognoses
  • Creatie van nieuwe bedrijfsmodellen op basis van gegevens

Risico’s voor grondrechten

Er zit echter ook een keerzijde aan het gebruik van AI. Uit onderzoek van de Raad van Europa is gebleken dat AI gevolgen kan hebben voor een groot aantal grondrechten. Dit heeft voornamelijk betrekking op diverse vormen van discriminatie, schending van privacy en persoonsgegevens of inbreuk op sommige vrijheden. Deze grondrechten zouden niet in het gedrang moeten komen bij het gebruik en de ontwikkeling van AI. Daarom heeft de Europese Commissie ethische richtsnoeren voor betrouwbare AI gelanceerd. Betrouwbare AI bestaat uit drie componenten, waaraan gedurende de volledige levenscyclus van het systeem moet worden voldaan:

  1. De AI moet wettig zijn, door te voldoen aan alle toepasselijke wet- en regelgeving;
  2. De AI moet ethisch zijn, door naleving van ethische beginselen en waarden te waarborgen;
  3. De AI moet robuust zijn uit zowel technisch als sociaal oogpunt, aangezien AI-systemen ongewild schade kunnen aanrichten, zelfs al zijn de bedoelingen goed.

Met de richtsnoeren wordt een kader geboden om over dit soort vragen na te denken en beslissingen over het gebruik van AI te kunnen nemen die de mensen in hun waarde laten.

Witboek Artificial Intelligence

Naast richtsnoeren over het gebruik van AI is de Europese Unie ook bezig met het ontwikkelen van wet- en regelgeving. Hierin wordt gestreefd naar een balans tussen de voordelen en risico’s van AI. De Europese Commissie heeft hiertoe in februari 2020 een Witboek gepresenteerd waarin de Europese benadering omtrent AI is beschreven. De Commissie wil onder andere maatregelen nemen voor het bevorderen van onderzoek en samenwerking tussen lidstaten. Ook wil de Commissie meer investeren in de ontwikkeling en toepassing van AI. Daarnaast worden in het Witboek beleidsopties beschreven die als basis zullen dienen bij het bepalen van een wettelijk kader. De Europese Commissie stelt daarin voor om AI-wetgeving te ontwikkelen die aansluit bij onder meer de Europese bepalingen omtrent privacy en gegevensbescherming.

Naar aanleiding van de plannen die in het Witboek zijn gepresenteerd wordt door de Europese Commissie een Impact Assessment uitgevoerd. Hiervoor is door middel van consultaties inbreng gevraagd van stakeholders. Het is de bedoeling dat de impact assessment rond december 2020 gepubliceerd wordt.

Voorstellen van wetgeving

Het belang van AI binnen de Europese Unie is ook benadrukt in de toespraak over de Staat van de Unie en het werkprogramma voor 2021. In zowel de toespraak als het werkprogramma heeft de Europese Commissie aangegeven dat zij in het eerste kwartaal van 2021 wetgeving op het gebied van AI wil voorstellen.

Ook het Europees Parlement houdt zich druk bezig met AI. In oktober 2020 heeft het Parlement drie voorstellen goedgekeurd over de beste manier voor reguleren van AI. Hiermee wil het Parlement innovatie, ethische normen en vertrouwen in de technologie bevorderen. Deze voorstellen sporen de Commissie aan tot het opstellen van wettelijke kaders met betrekking tot ethische aspecten, burgerlijke aansprakelijkheid en intellectuele eigendomsrechten.

De Europese Commissie heeft in 2019 een factsheet gepubliceerd waarin het begrip, het belang en de plannen van AI worden toegelicht.

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

Stel direct uw vraag