Digitalisering en technologische innovatie bepalen in toenemende mate het functioneren van onze economie, overheid en samenleving. Technologieën zoals kunstmatige intelligentie zijn essentieel voor het bevorderen van de digitale transformatie en vormen ook wezenlijke onderdelen van digitale toepassingen. Tegelijkertijd brengen deze ontwikkelingen nieuwe risico’s en afhankelijkheden met zich mee. Ook vraagt de toenemende mate van digitalisering voor product regulering en consumentenbescherming. De Europese Unie zet zich daarom steeds meer in op een sterker, veiliger en concurrerender digitaal ecosysteem.
Europees beleid op technologie en markt
In het kader van de Digitale Decade ontwikkelt de Europese Unie diverse regels en wetten die moeten bijdragen aan een veiligere en toekomstbestendige samenleving. Voor decentrale overheden is met name één van deze van belang: de AI-verordening
AI-verordening
Met de AI-verordening (Verordening 2024/1689) introduceert de EU als eerste ter wereld een uitgebreid wettelijk kader voor kunstmatige intelligentie. Hiermee wil de Commissie ook de EU de kans geven om een leidende rol op dit gebied te spelen. De AI-verordening reguleert het verantwoord gebruik en ontwikkeling van kunstmatige intelligentie in de EU, met oog op balans tussen innovatie, veiligheid en grondrechten van de mensen. De verordening hanteert een op risico gebaseerde aanpak: hoe groter het risico van een AI-systeem, hoe strenger de regels. Hiermee kent de wet een alomvattende aanpak.
Andere wetten op technologie en markt
De AI-verordening brengt in het bijzonder ook verplichtingen en verantwoordelijkheden voor decentrale overheden. Daarnaast zijn er ook andere wetten die bijdragen aan het veiliger uitoefenen van kerndiensten door decentrale overheden. De Europese Chips Verordening is hier een voorbeeld van. De Europese Commissie wil Europa door middel van wetgeving een voorsprong geven bij de productie van chips. Het doel van verordening is daarmee ook om een veerkrachtige bevoorradingsketen te ontwikkelen binnen de halfgeleiderindustrie.
Decentrale overheden gebruiken chips in meerdere takken van hun dienstverlening. Voorbeelden hiervan zijn afval, slimme watermeters en paspoorten. Chips zijn van groot belang voor de dienstverlening van decentrale overheden, omdat ze bijdragen aan een efficiënter proces. De Europese chips verordening draagt er daarom aan bij dat deze dienstverlening zo min mogelijk wordt aangetast door o.a. tekorten. Daarnaast dragen ook de Digitale Dienstenwet (DSA) en de Digitale Marktenwet (DMA) bij aan een veilige en eerlijke digitale omgeving waarin decentrale overheden hun taken uitvoeren.
Nederlands beleid voor AI
Op dit moment zijn er in Nederland geen specifieke wetten die AI-toepassingen reguleren. Wel denk de overheid mee over het van het verantwoord inzetten van AI op decentraal niveau. Het benutten van kansen van AI op een verantwoord manier vormt één van de zes prioriteiten uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Hiermee richt de strategie zich op een leidende aanpak waarin succesvolle AI-toepassingen bruikbaar worden voor alle overheden.
Daarnaast staat volgens de Overheidsbrede visie generatieve AI van de Nederlandse overheid het verantwoord ontwikkelen en toepassen van AI centraal. De inzet van AI moet bijdragen aan menselijk welzijn en innovatie en productiviteit, terwijl risico’s zoals privacy schendingen en desinformatie actief worden beperkt. Nederland zet daarom in op duidelijke wet- en regelgeving, sterk toezicht, samenwerking binnen Europa.
Ook de Vereniging van Nederlands Gemeenten denkt actief mee op het gebied van AI. Zo heeft zij in samenwerking met de gemeente Breda, Losser, Zeist en Tilburg een praktische reisgids voor verantwoorde inzet van AI in gemeente ontwikkeld.
Wat betekent Artificial Intelligence voor mijn gemeente, provincie of waterschap?
Ook voor decentrale overheden kan het gebruik van Kunstmatige Intelligentie voordelen bieden. Door slim gebruik te maken van AI bij onder andere infrastructuur, afval en toezicht, kunnen steden bijvoorbeeld efficiënter en duurzamer ingericht worden. Ook binnen de waterschapsector liggen kansen, zoals bij rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s).
Om decentrale overheden te ondersteunen bij de bouw van betrouwbare zelflerende algoritmes zijn er ook meerdere AI Impact Assessments (AIIA) beschikbaar. Op basis van een AIIA kan een organisatie zelf het ethische kader bepalen en verantwoording afleggen over betrouwbaarheid, veiligheid en transparantie. Zo kan het waterschap grip krijgen en behouden op de systemen die voortkomen uit AI.
Enkele voordelen van AI voor decentrale overheden zijn:
- Versnelde beslissingen dankzij betere gegevens;
- Automatisering van arbeidsintensieve manuele processen;
- Nauwkeurigere prognoses;
- Creatie van nieuwe bedrijfsmodellen op basis van gegevens.
