Privacy en gegevensbescherming in de publieke sector verwijzen naar de regels en maatregelen die bepalen hoe (digitale) data van burgers en organisaties veilig en rechtmatig wordt verzameld, gedeeld en gebruikt door overheden binnen de EU. Dit is van toenemend belang doordat steeds meer publieke dienstverlening afhankelijk is van digitale data en gegevensstromen.
Decentrale overheden
Voor decentrale overheden is privacy en gegevensbescherming belangrijk, omdat zij steeds meer werken met digitale data en Europese gegevensstromen. Deze data kunnen gaan over burgers, zorg, veiligheid of infrastructuur, waardoor zorgvuldig en rechtmatig gebruik nodig is om vertrouwen en rechtsbescherming te waarborgen. Europese regels bieden hiervoor duidelijke kaders over wie toegang heeft tot data en onder welke voorwaarden dit is toegestaan. Hierdoor kunnen overheden data gebruiken voor hun publieke taken, terwijl bescherming van persoonlijke en gevoelige informatie steeds het uitgangspunt blijft.
Europees beleid
De Europese Unie ontwikkelt voortdurend beleid en regelgeving om het gebruik en delen van data binnen Europa te reguleren, met aandacht voor privacy, gegevensbescherming en het goed functioneren van de interne digitale markt.
Data Governance Verordening
De Data Governance Verordening (DGA) regelt hoe gegevens binnen de EU veilig, betrouwbaar en eerlijk kunnen worden gedeeld en hergebruikt binnen de interne markt. Het belangrijkste doel hiervan is om innovatie te stimuleren en het mkb te ondersteunen. De verordening legt daarbij de basis voor meer vertrouwen en samenwerking in het delen van data tussen overheden, bedrijven en organisaties binnen Europa.
Data verordening
Waar de DGA zich richt op het organiseren en stimuleren van datadeling, gaat de Data Verordening (Data Act) een stap verder in het vastleggen van wie toegang heeft tot data en onder welke voorwaarden. Deze verordening richt zich vooral op data van verbonden producten (zoals smart devices) en bepaalt rechten en plichten tussen bedrijven, consumenten en overheden binnen de EU. Daarnaast kunnen overheden in uitzonderlijke situaties, zoals noodsituaties of het algemeen belang, toegang eisen tot data van bedrijven en burgers.
INSPIRE-richtlijn
De Richtlijn inzake infrastructuur voor Ruimtelijke informatie in de Europese gemeenschap (INSPIRE-richtlijn) stelt regels vast om een Europese infrastructuur voor ruimtelijke gegevens op te bouwen, zodat overheden deze gegevens beter kunnen delen. Ruimtelijke gegevens zijn gegevens die gekoppeld zijn aan een locatie, zoals kaarten, adressen of milieugegevens. De richtlijn verplicht overheidsinstanties om deze data beschikbaar en toegankelijk te maken via gestandaardiseerde systemen en diensten. Dit moet vooral de uitwisseling van informatie verbeteren en bijdragen aan beter milieubeleid in de EU.
Interoperabel Europa verordening
De Verordening Interoperabel Europa stelt regels vast om de digitale samenwerking tussen overheden in de EU te verbeteren, zodat zij makkelijker en veiliger gegevens grensoverschrijdend kunnen uitwisselen. Het gaat daarbij om digitale overheidsdiensten zoals belastingen of sociale zekerheid. De verordening verplicht (decentrale) overheden om de interoperabiliteit van systemen te beoordelen en oplossingen en standaarden te delen, ondersteund door een Europese raad en centrale tools die samenwerking efficiënter maken.
Open Data Richtlijn
De Open Data Richtlijn stelt regels voor het hergebruik van overheidsinformatie binnen de EU. Overheden moeten data die zij al hebben niet alleen op verzoek beschikbaar stellen, maar ook actief publiceren in een open en digitaal leesbaar formaat. Dit maakt het mogelijk voor burgers, bedrijven en onderzoekers om deze gegevens vrij te gebruiken, vaak gratis of tegen lage kosten. Het doel is om transparantie te vergroten en innovatie te stimuleren door overheidsdata beter toegankelijk te maken. In Nederland is het hergebruik van overheidsinformatie geregeld via de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who), die de Europese Open Data Richtlijn in nationale wetgeving heeft omgezet
Dataruimten
De EHDS (Europese dataruimte voor gezondheidsgegevens) zorgt voor één gezamenlijke Europese ruimte waarin gezondheidsgegevens makkelijker tussen lidstaten gedeeld kunnen worden. Dit moet de zorg verbeteren en onderzoek en innovatie in de gezondheidssector ondersteunen. Het gebruik van deze gegevens is streng gereguleerd en er is vaak een vergunning nodig om toegang te krijgen. De verordening geldt voor zorgaanbieders, app-ontwikkelaars, en andere datagebruikers. Ook geldt deze voor decentrale overheden wanneer zij gezondheidsgegevens gebruiken in hun taken rond publieke gezondheid, zorg en jeugdzorg.
Vrij verkeer niet-persoonsgebonden gegevens
De Verordening vrij verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens zorgt ervoor dat niet-persoonsgebonden data vrij binnen de EU kan worden opgeslagen, verwerkt en verplaatst. Het verbiedt landen om bedrijven te verplichten hun data alleen binnen nationale grenzen op te slaan, tenzij dit om openbare veiligheid nodig is. Dit maakt het makkelijker om bijvoorbeeld van cloudprovider te wisselen en voorkomt dat data vastzit in één land of systeem. Tegelijk regelt de verordening dat (decentrale) overheden toegang kunnen krijgen tot deze data als dat nodig is voor hun taken, ook als de data in een andere lidstaat is opgeslagen.