Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Energiemarkt & Infrastructuur

De energiemarkt is een interne markt voor energie. De Europese regelgeving heeft tot doel een geïntegreerde energiemarkt in de EU te bewerkstelligen, die op een kosteneffectieve manier zorgt voor een veilige, betaalbare en duurzame energievoorziening. Het integreren van de Europese energiemarkt gebeurt onder andere door het harmoniseren van regels en het opstellen van richtsnoeren op het gebied van marktvoorschriften, systeembeheer en netaansluiting. 

Sinds de jaren 90 zijn een verschillende liberaliseringsrichtlijnen voor de Europese energiemarkt aangenomen. Een verzameling van zulke richtlijnen en verordeningen op dit gebied heten ook wel energiepakketten.  

In 2019 is het vierde energiepakket ‘Schone energie voor alle Europeanen’ (Clean Energy for all Europeans) aangenomen. Hiermee is een groot deel van de regelgeving voor de Europese energiemarkt herzien. Het nieuwe beleidskader bevat nieuwe regels voor de energiemarkt om tegemoet te komen aan de uitdagingen op het gebied van de decarbonisatie van het energiesysteem. Zo moet hernieuwbare energie kunnen worden geïntegreerd in het energiesysteem. Daarnaast maken de nieuwe regels meer ruimte voor technologische ontwikkelingen en nieuwe vormen van consumentendeelname en grensoverschrijdende samenwerking. Het voorziet bijvoorbeeld in prikkels voor consumenten en stelt nieuwe drempelwaarde voor de CO2-uitstoot van energiecentrales vast. Ook richt het zich op het beter verbinden, flexibeler en consumentgerichter maken van de energiemarkt. Tevens draagt het bij aan het realiseren van de doelstellingen van de Energie-Unie.

Wat zijn de Europese energiedoelstellingen?
• Zorgen voor de werking van de interne energiemarkt en de onderlinge koppeling van energienetwerken

• Zorgen voor de continuïteit van de energievoorziening in de EU Bevorderen van energie-efficiëntie en energiebesparing

• Een koolstofarme economie

• Bevordering van de ontwikkeling van nieuwe en hernieuwbare vormen van energie

• Bevordering van onderzoek, innovatie en concurrentievermogen

Green Deal
Het regelgevingskader voor energie-infrastructuur zal in de loop van 2020 worden herzien in het kader van de Green Deal. De Europese Commissie wil hiermee de samenhang tussen de klimaatneutraliteitsdoelstelling en de regelgeving waarborgen. Zo komt de Commissie met een strategie voor slimme sectorintegratie. 

Europees beleid

De Energiemarkt bestaat uit verschillende markten waaronder de markt voor elektriciteit, aardgas en olie. De recente herziening richtte zich op de elektriciteitsmarkt. 

Energiemarkt

De Europese regels op het gebied van de energiemarkt zijn hoofdzakelijk vastgelegd in de Verordening elektriciteitsmarkt (2019/943), Richtlijn elektriciteitsmarkt (2019/944/EU), Verordening risicoparaatheid  (2019/941/EU). Richtlijn 2009/72/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit blijft tot 31 december 2020 van kracht. 

Verordening (EU) 2019/943 en Richtlijn (EU) 2019/944 stellen regels vast om de werking van de interne markt voor elektriciteit te waarborgen. Zo is bijvoorbeeld bepaald dat de Commissie richtsnoeren en netcodes dient vast te stellen ter harmonisatie van de elektriciteitsmarkt. Deze netcodes en richtsnoeren omvatten bepalingen inzake marktvoorschriften, systeembeheer en netaansluiting. De verordening moet daarbinnen efficiëntie, een groter aandeel van hernieuwbare energiebronnen, voorzieningszekerheid, flexibiliteit, duurzaamheid, carbonisatie en innovatie beter mogelijk maken.

Richtlijn 2019/944 bevat daarnaast verplichtingen met betrekking tot de ontwikkeling en integratie van hernieuwbare energie. Zo moeten EU-landen een regelgevingskader tot stand brengen om de aansluiting van oplaadpunten voor elektrische voertuigen op het distributienetwerk te bevorderen. 

Energieopslag

Ook stelt de richtlijn en de verordening een regelgevingskader vast voor de opslag van energie. Energieopslag is namelijk nodig om hernieuwbare energiebronnen te integreren in het energiesysteem. Conventionele energiebronnen zorgen namelijk voor een constante elektriciteitsvoorziening op alle momenten van de dag terwijl bij hernieuwbare energiebronnen de balans tussen productie en consumptie dynamischer is. De energievoorziening kan dagelijks, wekelijks of per seizoen verschillen, terwijl de energiebehoefte een ander patroon volgen. Zonnepanelen wekken bijvoorbeeld ’s avonds geen energie op. Opslagoplossingen zijn daarom nodig om in het verschil tussen productie en consumptie te voorzien.  

De richtlijn introduceert onder andere een definitie voor energieopslag. Ook legt de richtlijn vast dat het nationale recht geen belemmeringen mag vormen voor investeringen in energieopslag. Lidstaten moeten ervoor onder andere er ook voor zorgen dat actieve afnemers met een energieopslagfaciliteit niet worden onderworpen aan onevenredige vergunningvereisten. 

Energiegemeenschappen

Verder introduceert de richtlijn ruimte voor lokale energiegemeenschappen in Europa.

Risicoparaatheid elektriciteitssector

Om elektriciteitscrises te voorkomen en te beheersen is de verordening risicoparaatheid elektriciteitssector (2019/941) opgesteld. Door extreme weersomstandigheden, aanslagen of brandstoftekorten kunnen elektricteitscrises ontstaan.

Op basis van de verordening zijn lidstaten verplicht om plannen op te stellen waarin wordt aangegeven hoe zij paraat zijn om crisissituaties op te kunnen vangen. 

Deze risicoparaatheidsplannen bevatten onder andere mogelijke scenario’s voor elektriciteitscrises op nationaal en regionaal niveau en oplossingen om de negatieve effecten van degelijke crises in te beperken. Hiernaast wordt door middel van deze verordening ook geharmoniseerd hoe lidstaten risico’s identificeren. De risicoparaatheidsplannen dienen ook regionale maatregelen bevatten om te waarborgen dat crisissituaties met een grensoverschrijdende impact worden voorkomen en beheerst.

Daarnaast richt de verordening zich op de bevordering van grensoverschrijdend beheer van elektriciteitsnetwerken in geval van een elektriciteitscrisis.

Stand van Zaken
Uiterlijk 5 januari 2022 moet het eerste risicoparaatheidsplan zijn opgesteld.

Trans-Europese energienetwerken (TEN-E)

Voor een interne energiemarkt moeten de energienetwerken van de landen in de EU met elkaar verbonden zijn. De Trans-Europese energienetwerken (TEN-E) verordening 347/2013 is een beleidskader voor energie-infrastructuur vastgesteld. Naast het bevorderen van de verbinding van de Europese energienetwerken, bevordert de verordening tevens de integratie van hernieuwbare energiebronnen en de continuïteit van de energievoorziening.

In het TEN-E kader zijn er in totaal negen prioritaire corridors vastgesteld voor elektriciteit, gas en olie. Daarnaast richt het TEN-E netwerk zich ook op thematische gebieden zoals de uitrol van slimme netwerken.

Projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van energie infrastructuur worden gefinancierd uit de Connecting Europe Facility voor energie (CEF-E)

Stand van Zaken
In 2018 is het regelgevingskader voor energie-infrastructuur geëvalueerd.

Nationale implementatie

Richtlijn 2009/72/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit is geïmplementeerd in de Elektriciteitswet 1998

Stand van Zaken
Richtlijn (2019/944/EU) is nog niet in de Nederlandse wet geïmplementeerd. De richtlijn dient uiterlijk 31 december 2020 volledig geïmplementeerd te zijn.

Decentrale relevantie

De Energiemarkt en infrastructuur is voor decentrale overheden relevant voor de energietransitie. Lokaal en decentraal geproduceerde hernieuwbare energie moet ingepast kunnen worden op het energienetwerk. In de regionale energiestrategieën moet bijvoorbeeld worden uitgewerkt welke aanpassingen voor de energie-infrastructuur nodig zijn en wat de consequenties op ruimtelijk, planning en besluitvormingsgebied hiervan zijn. 

Daarnaast zijn decentrale overheden betrokken bij het plaatsen van elektrische laadpalen. Bij de financiering van laadpalen moet tevens rekening worden gehouden met de staatssteunregels. Meer informatie hierover vindt u op onze onderwerp pagina staatssteun.

Bij het opstellen van de risicoparaatheidsplannen is de energiemix die wordt vastgesteld in de regionale energiestrategieën van belang. De plannen moeten namelijk regionale maatregelen bevatten en moeten daarvoor rekening houden met de specifieke regionale kenmerken, zoals de topologie van het net, de elektriciteitsmix worden opnemen.  

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Nieuws Energiemarkt & Infrastructuur

Energieopslag cruciaal voor de energietransitie

Innovatieve oplossingen voor energieopslag zijn cruciaal voor de energietransitie. Dat toont de studie ‘Study on energy storage – Contribution to the security of the electricity supply in Europe’ in opdracht van de Europese Commissie aan. Energieopslag is namelijk nodig om hernieuwbare energiebronnen te integreren in het energiesysteem, en tegelijkertijd flexibiliteit, energiezekerheid en marktwerking te kunnen waarborgen. Om de huidige belemmeringen op het gebied van energieopslag aan te pakken is allereerst een adequate implementatie en uitvoering van het pakket voor schone energie noodzakelijk, aldus het rapport.

Lees het volledige bericht

Oproep voor CEF-energie-voorstellen

De Europese Commissie heeft een oproep voor het indienen van voorstellen voor Connecting Europe Facility gepubliceerd. De oproep richt zich op de energiesector, en specifiek op elektriciteit, gas, slimme energiesystemen en grensoverschrijdende CO2-netwerken. De financiering is beschikbaar voor voorstellen ter ondersteuning van energie-infrastructuurprojecten die bijdragen aan de voltooiing van de interne energiemarkt van de EU. Zo kunnen projecten bijvoorbeeld bijdragen aan het wegnemen van knelpunten of het beëindigen van energie-isolatie.

Lees het volledige bericht

Clean Energy Package uitonderhandeld

Eind 2018 hebben het Europees Parlement en de Raad een compromis bereikt over de laatste onderdelen van het pakket Clean energy for all Europeans. Het uitonderhandelen van dit pakket was een van de doelen van het Oostenrijkse voorzitterschap voor de tweede helft van 2018. Provincies en gemeenten vervullen een belangrijke rol bij de verwezenlijking van energiebesparing en een verduurzaming van de energieconsumptie. Lees het volledige bericht