Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Pesticiden

Pesticiden kunnen schadelijke chemische stoffen bevatten. Deze kunnen terecht komen in het oppervlaktewater, de bodem of in levensmiddelen. Dit levert risico’s op voor het milieu en voor de gezondheid van mens en dier. Daarom gelden er eisen voor de toelating en het gebruik van deze middelen. De term pesticiden omvat zowel gewasbeschermingsmiddelen als ook biociden. 

Vooral voor waterschappen in gebieden met veel land- en tuinbouw en veeteelt, is Europese wetgeving op het gebied van gewasbescherming erg relevant. Maar voor provincies en gemeenten spelen pesticiden bij het beheer en onderhoud van openbare ruimten een rol. 

Green Deal
De Commissie besteed binnen de Green Deal de vervuiling van lucht, water, bodem en consumentenproducten verminderen en voorkomen.

In de Farm to Fork strategie en de biodiversiteitsstrategie stelt de commissie voor om maatregelen nemen om het gebruik van chemische en gevaarlijkere pesticiden tegen 2030 met 50% te verminderen. Om alternatieven te stimuleren zal de Commissie de huidige EU-gewasbeschermingsmiddelenwetgeving, de richtlijn inzake het gebruik (2009/128/EC) en de verordening over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen (1107/2009/EG)) herzien. Hierbinnen zal ze de bepalingen inzake geïntegreerde gewasbescherming (IPM) aanscherpen. Verder wil de Commissie het op de markt brengen van pesticiden met biologische werkzame stoffen vergemakkelijken, de milieurisicobeoordeling van pesticiden aanscherpen en de toelatingsprocedures voor pesticiden verkorten.

Het ‘Zero-pollution’ actieplan zal ook aandacht besteden aan het gebruik van pesticiden. 

Europees beleid

Sinds 1991 zijn er Europese regels voor de toelating en het gebruik van pesticiden. Zo keurt de Commissie werkzame stoffen die worden gebruikt in gewasbeschermingsmiddelen. Ook worden er grenswaarden voor resten van pesticiden op levensmiddelen en diervoeding vastgesteld. 

De regels op het gebied van pesticiden zijn vastgelegd in verschillende richtlijnen en verordeningen. Met name Richtlijn 2009/128/EG betreffende duurzaam gebruik van pesticiden heeft decentrale relevantie.

Richtlijn 2009/128/EG stelt regels vast voor een duurzaam gebruik van pesticiden. De richtlijn heeft als doel de milieu- en gezondheidsrisico’s van pesticiden te beperken en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen. Niet alleen moet de afhankelijkheid van pesticiden gereduceerd worden, maar ook alternatieven worden bevorderd.

Lidstaten zijn onder deze richtlijn o.a. verplicht

  • Nationale actieplannen op te stellen die kwantitatieve doelstellingen, streefcijfers, maatregelen en tijdschema’s bevatten om de risico’s en de effecten van het gebruik van pesticiden te verminderen. 
  • Apparatuur voor de toepassing van pesticiden aan regelmatige controles te onderwerpen
  • Spuiten van pesticiden vanuit de lucht uit te bannen
  • Passende maatregelen te nemen om water te beschermen tegen te gevolgen van pesticiden

Daarnaast moet onder de richtlijn geïntegreerde gewasbescherming (integrated pest management, IPM) worden bevorderd. Hierbij worden preventieve maatregelen met een lage pesticideninzet en natuurlijke plaagbestrijding aangemoedigd. Chemische gewasbeschermingsmiddelen worden dan alleen ingezet wanneer andere methoden zijn uitgeput. IPM is sinds 2014 verplicht voor alle professionele gebruikers van pesticiden

Stand van Zaken (Richtlijn 2009/128/EG)
In 2017 bracht de Commissie een verslag uit over de vooruitgang op het gebied van de uitvoering van de richtlijn. Hieruit bleek dat de Nationale Actieplannen nog tekortschoten. De Commissie evalueert deze richtlijn op het moment samen met 1107/2009. De evaluatie wordt in 2021 afgerond.

Aangezien overheidsinstellingen bij beheer en onderhoud gebruik maken van pesticiden zijn ook de andere EU-regels op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen relevant. Verordening 1185/2009/EG  verplicht lidstaten bijvoorbeeld om de vijf jaar de jaarlijks gebruikte hoeveelheden pesticiden aan de commissie te melden.

Stand van Zaken (Verordening 1185/2009/EG)
In 2017 bracht de Commissie een verslag uit over de uitvoering van de verordening. De Commissie concludeert dat zowel de wetgeving over pesticiden verkoop als de wetgeving inzake statistieken pesticiden gebruik verder aan gepast zou moeten worden zodat de cijfers betere inzichten geven. 

Verdere EU regels op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen:

Nationale implementatie

De Europese regels op het gebied van pesticiden zijn onder andere opgenomen in de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Daarnaast zijn de verordeningen rechtstreeks van toepassing in elke lidstaat. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is in Nederland verantwoordelijk voor de toelating van de middelen.

Decentrale Relevantie

Pesticiden kunnen gevolgen hebben voor de kwaliteit van het oppervlaktewater en voor ecosystemen. Waterschappen zijn dan ook nauw betrokken bij het monitoren van concentraties bestrijdingsmiddelen en bij het aanpakken van de problemen.

Daarnaast worden bestrijdingsmiddelen ook gebruikt door overheidsinstellingen. Gemeenten gebruiken bestrijdingsmiddelen voor het beheer en onderhoud van openbare ruimten. Sinds 31 maart 2016 geldt er een verbod op professioneel gebruik van alle gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen en in overig groen buiten de landbouw. Er gelden een aantal uitzonderingen, bijvoorbeeld als chemische bestrijding de enige mogelijkheid is vanuit het oogpunt van veiligheid. Ook provincies en waterschappen gebruiken bestrijdingsmiddelen. 

De cijfers over het gebruik van pesticiden door overheidsinstellingen (waaronder gemeente) zijn beschikbaar gesteld door het CBS. Zowel op het gebied van chemische bestrijding, als ook op het gebeid van alternatieve onkruidbeheersmethoden

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Nieuws Pesticiden

Commissie presenteert Farm-to-Fork-strategie: duurzame voedselketen

De afhankelijkheid van chemische pesticiden moet worden verminderd en het aandeel biologische landbouw moet worden vergroot tot 25%. Dat stelt de Commissie voor in de recent gepubliceerde Farm-to-Fork (van Boer-tot-Bord)-strategie. De strategie is een veelomvattend programma om de Europese voedselketen van de boer tot aan het bord van de consument te verduurzamen. Ook moet de strategie eraan bijdragen de impact van de voedselproductie op het milieu en het klimaat te verminderen. Met name de thema’s duurzame voedselproductie en voedselverspilling raken aan het beleid van decentrale overheden.

Lees het volledige bericht

Commissie presenteert biodiversiteitsstrategie 2030: natuurbescherming & herstelplan

Het aantal beschermde gebieden in de EU moet worden uitgebreid, er moeten ten minste 3 miljard nieuwe bomen worden geplant en steden moeten vergroenen. Dat stelt de Commissie voor in de recent gepubliceerde biodiversiteitsstrategie 2030. De strategie is een ambitieus langetermijnplan om de natuur te beschermen en te herstellen en is daarmee een essentieel onderdeel van de Green Deal. De strategie gaat in op verschillende oorzaken van biodiversiteitsverlies, zoals klimaatverandering, vervuiling en invasieve uitheemse soorten en stelt vervolgens doelstellingen voor het herstel en behoud van verschillende ecosystemen.

Lees het volledige bericht

Europese Rekenkamer ziet beperkte vooruitgang duurzaam gebruik van pesticiden

Er is beperkte vooruitgang geboekt bij het meten en verminderen van de risico’s bij het gebruik van pesticiden in de EU. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een speciaal verslag over het duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De Rekenkamer onderzocht de EU-maatregelen ter aanvulling op een lopende Commissie-evaluatie van de wetgeving op dit beleidsterrein. Dit doet de Europese Commissie vanwege toenemende publieke en parlementaire bezorgdheid over de risico’s die aan het gebruik van pesticiden zijn verbonden. De Nederlandse provincies, het Interprovinciaal Overleg, VNO-NCW, MKB-Nederland en Kenniscentrum Europa decentraal wezen al eerder op decentrale knelpunten in deze EU-wetgeving.

Lees het volledige bericht

Onzekerheid verlenging Europese vergunning onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat

Er is nog geen overeenstemming bereikt in de EU over een verbod op onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat, ook bekend als RoundUp. Het Europees Parlement stemde op dinsdag 24 oktober over een niet-bindende resolutie waarin zij pleitten voor een Europees verbod op glyfosaat in 2022. Het Parlement verzette zich hiermee tegen het voorstel van de Europese Commissie om de vergunning met nog tien jaar te verlengen, en zet hiermee druk op de stemming van de lidstaten de over verlenging van de licentie.

Lees het volledige bericht

Omstreden onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat blijft in gebruik

Het omstreden onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat, ook bekend als RoundUp, mag gebruikt blijven worden. Volgens de Eurocommissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid Andriukaitis, waren er geen wetenschappelijke argumenten om de vergunning te weigeren. Minister Kamp van Landbouw steunt het voorstel van de Commissie om de goedkeuring van het middel met tien jaar te verlengen.

Lees het volledige bericht

Goedkeuring EU licentie glyfosaat stap dichterbij

Binnen de EU hoeft het bestrijdingsmiddel glyfosaat niet als kankerverwekkend geclassificeerd te worden. Dit concludeerde het Europees Chemicaliën Agentschap (ECHA) op 15 maart op basis van hun onderzoeksresultaten. Er bestaat al langere tijd controverse over de gezondheidsrisico’s van glyfosaat. De Europese Commissie en de lidstaten buigen zich tussen nu en zes maanden over de vraag of de EU-licentie van glyfosaat met 15 jaar verlengd moet worden. Ook het Europees Parlement wordt gevraagd om een oordeel.

Lees het volledige bericht

Wanneer toegang tot milieudocumenten?

Het Europese Hof van Justitie heeft zich in twee zaken uitgesproken over het recht op toegang tot milieu-documenten. Welke informatie valt onder het begrip ‘informatie over emissies in het milieu’ in de zin van richtlijn 2003/4 en verordening 1367/2006? Tot welke milieu-documenten moet een persoon toegang krijgen wanneer zij dit verzoekt op grond van deze Europese wet- en regelgeving?

Lees het volledige bericht

Waterschappen blij met Europees verbod bestrijdingsmiddelen

De Europese Commissie heeft eind mei besloten de toepassing te verbieden voor gewasbeschermingsmiddelen die schadelijk kunnen zijn voor bijen. Het verbod geldt op alle gewassen die voor bijen aantrekkelijk zijn. De Unie van Waterschappen is blij met het verbod omdat de middelen ook een negatief effect op de kwaliteit van het oppervlaktewater en waterorganismen hebben.

Lees het volledige bericht