Luchtkwaliteit

Decentrale overheden hebben veel te maken met het Europees luchtbeleid. Zo stelt de EU onder andere minimale grenswaarden voor de luchtkwaliteit. Vooral in de randstad is het moeilijk de normen voor luchtkwaliteit te halen. Toch heeft Nederland deze strenge normen nodig. Bijvoorbeeld om luchtvervuiling uit omringende landen tegen te gaan.

Instrumenten

Het belangrijkste instrument van de EU is de Richtlijn Luchtkwaliteit. Deze is via de Wet Milieubeheer (Luchtkwaliteitseisen) geïmplementeerd in Nederlandse wetgeving. Ook jurisprudentie in de EU heeft gevolgen voor de praktijk van decentrale overheden.

Herziening Europees beleidspakket voor schone lucht

In december 2013 heeft de Europese Commissie het luchtbeleid herzien. In het nieuwe beleidspakket, komt meer nadruk te liggen op het bestrijden van luchtverontreiniging in steden, met name op het gebied van stedelijke mobiliteit. Een speciale toolbox, die decentrale overheden moet helpen bij de naleving van het luchtbeleid, wordt hiertoe uitgebreid.

Het voorstel bevat drie wijzigingen:

  • nieuwe doelstellingen voor schone lucht, en maatregelen om huidige doelstellingen sneller te bereiken;
  • een herziening van de richtlijn inzake nationale emissieplafonds, met striktere nationale emissieplafonds voor de zes voornaamste verontreinigende stoffen voor de jaren 2020 en 2030;
  • een voorstel voor een nieuwe richtlijn voor de reductie van verontreiniging afkomstig van middelgrote stookinstallaties, zoals elektriciteitscentrales voor wijken;

De Richtlijn luchtkwaliteit blijft voorlopig ongewijzigd. Momenteel wordt verder onderhandeld met het Europees Parlement en de lidstaten over de voorgestelde herziening.

Beleid

Luchtkwaliteit

Luchtkwaliteit beleid

De EU kiest voor een Thematische Strategie inzake Luchtverontreiniging. Het is een van de zeven thematische strategieën die centraal staat in de MAP6 en is een aanvulling op de geldende wetgeving. De doelen van deze strategie zijn:

– Het tot stand brengen van luchtkwaliteitsniveaus die geen negatieve effecten en risico’s hebben voor mens en milieu;
– Tegen het jaar 2020 moet de luchtkwaliteit in de EU zijn verbeterd, hiervoor zijn de volgende subdoelen vastgesteld:
1. Bestaande wetgeving moet gemoderniseerd zijn;
2. Er wordt gefocust op de schadelijkste verontreinigende stoffen;
3. Er wordt een groter beroep gedaan op de sectoren die de luchtverontreiniging kunnen beïnvloeden.

Implementatie in Nederland

In het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) zijn alle gebiedgerichte programma’s en rijksmaatregelen gebundeld om de luchtkwaliteit te verbeteren. Dit gebeurt voornamelijk in gebieden waar de normen voor de luchtkwaliteit (mogelijk) niet worden gehaald. Het Rijk coördineert het nationale programma. Ook maakt zij afspraken met decentrale overheden over toetsbare resultaten.

Doel NSL

De aanpak van het NSL dient twee doelen:

– In Nederland zijn wetgeving over ruimtelijke ordening en normen voor luchtkwaliteit gekoppeld. Hiervoor is gekozen voor een flexibele koppeling. Deze kan worden losgelaten als het de uitvoering van bouwprojecten stagneert;
– Lidstaten die grenswaarden dreigen te overschrijden, kunnen uitstel aanvragen. De NSL voldoet aan de voorwaarde om er alles aan te doen om de gestelde normen te halen.

EU initiatieven

De luchtkwaliteit en het vervoer hebben natuurlijk met elkaar te maken, vervoersmiddelen stoten vaak uitlaatgassen uit, waardoor de luchtkwaliteit vermindert. De EU is ook bewust van het feit dat in grote steden vaak veel verkeer aanwezig is, en probeert daarom plannen te ontwikkelen om doormiddel van verkeersmaatregelen de luchtkwaliteit te verbeteren. In de Europa 2020-strategie wordt het belang van een modern en duurzaam Europees vervoerssysteem al benadrukt, en de EU benadrukt dit ook in andere plannen.

Slimme steden

De Europese Commissie heeft een plan ontwikkeld om slimme steden en gemeenschappen te ontwikkelen. Steden worden steeds meer als het middelpunt van onze economie gezien. Dit veroorzaakt onder andere ook luchtvervuiling doordat er veel gebruik gemaakt wordt van bijvoorbeeld emissies. Om de doelen die gesteld zijn ten opzichte van luchtvervuiling te behalen, is het nodig om steden te veranderen in ‘slimme steden’. Technologieën op het gebied van energie, vervoer en ICT moeten gebruikt worden om steden in ‘slimme steden’ te veranderen.

Door bijvoorbeeld de stedelijke mobiliteit te veranderen, kan de luchtkwaliteit verbeteren. Veranderingen in zowel het systeem van openbaar vervoer als in het mobiliteitsgedrag van mensen en bedrijven zorgt voor een verbetering van de luchtkwaliteit. Mensen moeten de auto meer laten staan, en zich aangetrokken voelen om het openbare vervoer meer te gebruiken.

De Europese Commissie heeft 200 miljoen euro begroot op de horizon 2020 begroting om de mogelijkheid tot het creëren van slimme steden te bevorderen. Meer over ‘slimme steden’ kunt u lezen in dit nieuwsbericht. Daarnaast kunt u hier het strategisch uitvoeringsplan van de Europese Commissie vinden.

Civitas

Het Civitas project helpt Europese steden om strategieën over energie, vervoer en milieu te implementeren en te testen. Het is een Europees initiatief gedreven bij het Europese beleid op het gebied van stedelijke mobiliteit en ook het verbeteren van de luchtkwaliteit. Wilt u meer weten over Civitas of bijdragen in dit initiatief? Kijk dan hier.

Mededeling stedelijk mobiliteitssysteem

De Commissie heeft in verschillende mededelingen gecreëerd op het gebied van een zuinig stedelijk mobiliteitssysteem. Volgens de commissie kan stedelijk toegangsbeheer bijdragen tot zowel een optimale toegang tot de stad, maar ook tot verbetering van de luchtkwaliteit. Meer over deze mededelingen kunt u lezen onder mobiliteitsmanagement.

Jurisprudentie

Luchtkwaliteit

Luchtkwaliteit jurisprudentie

Hof van Justitie, 26 mei 2011. Stichting Natuur en Milieu e.a. tegen provincies Zuid-Holland en Groningen

Zaken C-165/09 t/m C-167/09. Op 26 mei 2011 gaf het Hof antwoord op vragen die de Raad van State in 2009 aan het Hof stelde. Het ging om het volgende:

Zuid-Holland heeft Rotterdam vergunningen verleend voor twee elektriciteitscentrales op de Maasvlakte, Groningen verleende hiervoor een vergunning voor de Eemshaven in Eemsmond.

Stichting Natuur en Milieu, Greenpeace Nederland en een aantal particulieren gingen hiertegen in beroep. Volgens hen hadden de provinciebesturen rekening moeten houden met de nationale emissieplafonds voor luchtverontreinigende stoffen. Door vergunningverlening zouden deze worden overschreden.

De Raad van State vroeg het Hof of en in hoeverre er bij vergunningverlening rekening gehouden moet worden met de nationale emissieplafonds van de NEC-richtlijn.

Uitspraak
Volgens het Hof is een lidstaat bij vergunningverlening voor een industriële installatie, niet verplicht de nationale emissieplafonds als voorwaarde te betrekken in de beslissing.

Lidstaten moeten zich wel aan de verplichting houden beleid op te stellen en maatregelen te nemen, die ‘in hun geheel genomen’ de uitstoot van gassen beperken en het nationale emissieplafond niet overschrijden.

Hof van Justitie, 6 november 2008. Europese Commissie tegen Nederland

Zaak C-405/07. De vraag was of Nederland zo’n groot probleem had met betrekking tot de luchtkwaliteit, dat Nederland mocht afwijken van de richtlijnen.

Uitspraak
Volgens het Hof heeft de Commissie onvoldoende onderzocht of de overschrijding van de grenswaarden zeer bijzonder waren in vergelijking met andere lidstaten. De beschikking van de Commissie waarin de Nederlandse maatregelen – de verplichte roetfilter – niet werden goedgekeurd, werden hierbij ook vernietigd. Dit betekent niet dat de verplichte roetfilter automatisch is toegestaan.

Hof van Justitie, 25 juli 2008. Dieter Janecek tegen Freistaat Bayern

Zaak C-237/07. Volgens het Hof kunnen particulieren zich tegenover de overheid beroepen op onvoorwaardelijke en voldoende duidelijke bepalingen van een richtlijn (zaak 148/78, Ratti). Ook richtlijnbepalingen waarin grenswaarden zijn neergelegd, ter bescherming van de volksgezondheid, kunnen rechtstreeks werken.

De Duitse Janecek (politicus voor de Groenen) woonde op de middelste ringweg van München. Dit was nabij een meetstation voor luchtkwaliteit. De emissiegrenswaarde voor fijnstof werd er regelmatig overschreden. Janecek wilde dat de deelstaat Beieren een actieplan zou opstellen. Hierin moest worden vastgelegd, dat op korte termijn maatregelen zouden worden genomen om deze luchtvervuiling tegen te gaan. Hij beriep zich op Richtlijn 96/62/EG (nu Richtlijn 2008/50/EG) over de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit.

De Duitse rechter vroeg het Hof of iemand wiens gezondheid wordt aangetast door overschrijding van grenswaarden, op basis van art. 7 lid 3, het recht wordt toegekend op het opstellen van een dergelijk actieplan.

Uitspraak
Het Hof antwoordde bevestigend. Als de vereiste maatregelen ter bescherming van de volksgezondheid niet worden nageleefd, kan dit gevaar opleveren voor personen. In dat geval moeten betrokkenen zich kunnen beroepen op de dwingende voorschriften van de richtlijnen inzake lucht- en drinkwaterkwaliteit. Particulieren die rechtstreeks worden getroffen, moeten kunnen bewerkstelligen dat de bevoegde nationale autoriteiten een actieplan opstellen, als bedoeld in Richtlijn 96/62/EG. Eerder bepaalde het Hof dit al in de zaak Commissie tegen Duitsland (zaak C-59/89) in 1991.

De Duitse rechter vroeg ook of de richtlijn nationale autoriteiten verplicht tot het uitvaardigen van maatregelen waardoor op korte termijn de grenswaarde wordt bereikt, of maatregelen die zorgen voor een geleidelijke verbetering.

Uitspraak
Lidstaten beschikken in dit kader over een beoordelingsmarge, zo antwoordde het Hof. Toch stelt art. 7 lid 3 Richtlijn 96/62/EG grenzen uit de uitoefening hiervan. Lidstaten moeten, binnen het kader van het actieplan en op korte termijn, maatregelen nemen om het risico van overschrijding van de grenswaarden of alarmdrempel, tot een minimum te beperken en geleidelijk terug te keren naar een niveau onder deze waarden of drempels.

Nieuws

Luchtkwaliteit

Nederlandse lucht- en waterkwaliteit niet in lijn met EU-milieuregels

Op maandag 6 februari 2017 presenteerde de Europese Commissie een eerste evaluatierapport over de uitvoering van Europees milieubeleid. De belangrijkste uitdaging voor Nederland is het verbeteren van de water- en luchtkwaliteit. Complimenten zijn er voor de Nederlandse ‘green deals’, deze worden beschouwd als een goed praktijkvoorbeeld binnen de EU.

Lees het volledige bericht

Strengere eisen voor luchtkwaliteit noodzakelijk volgens EU voorzitter Nederland

Het Nederlands voorzitterschap van de Europese Raad dringt er bij andere lidstaten op aan om strengere beperkingen inzake luchtverontreiniging te ondersteunen. Striktere controles moeten resulteren in een afname van uitstoot van schadelijk stoffen zoals ammoniak en fijnstof. Nederland doet deze oproep tijdens de gesloten triloog onderhandelingen die momenteel gaande zijn over de herziening van de NEC richtlijn.

Lees het volledige bericht

Europese burgemeesters spreken zich uit voor betere luchtkwaliteit

De burgemeesters van zo’n 20 Europese steden, waaronder Amsterdam en Rotterdam, stellen in een open brief van 15 maart jl. dat de hoge mate van luchtverontreiniging een gezondheidsrisico voor burgers vormt. Deze luchtvervuiling wordt voornamelijk veroorzaakt door het verkeer. De burgemeesters roepen in de brief op tot daadkrachtige EU-brede aanpak bij het reguleren van emissies.
Lees het volledige bericht

Europese Green Week in teken van luchtkwaliteit

De Europese Green Week wordt dit jaar gehouden van 4 tot en met 7 juni en heeft als onderwerp luchtkwaliteit. Eurocommissaris voor Milieu, Janez Potoçnik heeft 2013 ook uitgeroepen tot Jaar van de Luchtkwaliteit en publiceert in het najaar een vernieuwde Europese strategie voor luchtkwaliteit en de hieraan gekoppelde wetgevende voorstellen. Hieronder valt onder meer de NEC-richtlijn.

Lees het volledige bericht

Wet- en regelgeving

Luchtkwaliteit

Luchtkwaliteit wet- en regelgeving

De Richtlijn Luchtkwaliteit trad in juni 2008 in werking. Twee jaar later moest deze in alle lidstaten omgezet zijn in nationale wetgeving. Doel van de richtlijn is ervoor te zorgen dat de luchtkwaliteit in de EU aan bepaalde kwaliteitsnormen voldoet. De kaderrichtlijn vervangt zijn voorganger en drie dochterrichtlijnen daarvan. Er blijft één dochterrichtlijn van de oude kaderrichtlijn over, namelijk Richtlijn Zware metalen in de lucht.

De richtlijn biedt voor Nederland meer armslag. Er is een mate van flexibiliteit bij het voldoen aan de gestelde eisen.

Implementatie richtlijn in Nederland

In Nederland is de richtlijn omgezet middels een wijziging van de Wet milieubeheer. Decentrale overheden moeten de lokale luchtkwaliteit in kaart brengen en daarover rapporteren in luchtkwaliteitplannen. Als grenswaarden dreigen te worden overschreden moeten maatregelen genomen worden.

Richtlijn tankstations

De Europese Commissie heeft september 2014 een nieuwe richtlijn aangenomen die voorschrijft dat in heel Europa eenzelfde standaard moet komen voor tankstations met schone brandstoffen. Het doel is alle belemmeringen op de markt van duurzaam vervoer zoveel mogelijk op te heffen. Lidstaten hebben tot eind 2016 om hun doelstellingen en beleidskader vast te stellen. Provincies moeten voldoende tankstations met schone brandstoffen en voldoende laadpunten voor elektrische auto’s hebben.