Europees recht en beleid

Laatste update: 12 september 2022

Contact:


Diensten van Algemeen (Economisch) Belang (DA(E)B) vallen soms wel en in andere gevallen niet onder de Dienstenrichtlijn. Het is daarom van belang dat decentrale overheden kunnen bepalen of de Dienstenrichtlijn al dan niet van toepassing is.

NEDAB

Niet Economische Diensten van Algemeen Belang (NEDAB), vallen niet onder de werking van de Dienstenrichtlijn. (art. 2 lid 2a Dienstenrichtlijn). Hier leest u meer over wat een NEDAB is.

DAEB

Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) vallen soms wel en in andere gevallen niet onder de Dienstenrichtlijn. In art. 2 lid 2 wordt een aantal DAEB uitgezonderd van de werkingssfeer van de richtlijn. Gezondheidsdiensten vallen bijvoorbeeld niet onder de reikwijdte van de richtlijn (art. 2 lid 2f). In art. 2 lid 2j worden bepaalde sociale diensten uitgezonderd, namelijk die voor sociale huisvesting, kinderzorg en ondersteuning van gezinnen en personen in nood.

Vrijheid van vestiging

DAEB in het kader van vrij verkeer van vestiging wordt genoemd in art. 15 lid 4 Dienstenrichtlijn. Dit artikel heeft betrekking op eisen die voorkomen in vergunningstelsels en het vrij verkeer van vestiging zo kunnen verstoren dat zij aan evaluatie onderworpen zijn. Volgens art. 15 lid 4 is de evaluatieverplichting niet van toepassing op regelgeving op het gebied van DAEB, voor zover de uitvoering van deze verplichting in de weg zou staan aan het functioneren van de betreffende DAEB.

Speciaal opgedragen taken mogen dus niet worden belemmerd door het beoordelingsproces waarin art. 15 Dienstenrichtlijn voorziet. Deze toets staat ook wel bekend als de toets van de minst beperkende maatregelen.

Rechtvaardiging DAEB

Alle vergunningstelsels, waaronder DAEB, kunnen worden gerechtvaardigd op grond van art. 9 Dienstenrichtlijn. Dit kan alleen wanneer zij aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • zij streven een dwingend vereiste van algemeen belang na;
  • zij zijn non-discriminatoir;
  • de te realiseren doelstelling van algemeen belang is niet op een minder beperkende manier te bereiken.

Het derde vereiste kan lastig te bewijzen zijn. Decentrale overheden moeten aantonen dat zonder het desbetreffende vergunningstelsel de onderneming belast met de bijzondere taak niet kan overleven.

Tijdelijke dienstverlening

Art. 16 Dienstenrichtlijn gaat over het verrichten van diensten op tijdelijke basis. Lidstaten moeten op grond van dit artikel dienstverleners het recht geven diensten te verrichten in een andere lidstaat. Beperkingen hiervan zijn verboden tenzij het gerechtvaardigd kan worden middels gegronde redenen. Art. 17 somt verschillende diensten op waarop art. 16 niet van toepassing is. Art. 17 lid 1 zondert alle DAEB uit van de kernbepaling van art. 16.

Tijdelijk aanbieden DAEB

De Dienstenrichtlijn heeft daarmee dus geen betrekking op het tijdelijk aanbieden van DAEB in een andere lidstaat. Dit betekent dat decentrale maatregelen, voor zover zij betrekking hebben op het tijdelijk grensoverschrijdend verkeer van DAEB, nog steeds getoetst moeten worden aan de algemene verdragsbepalingen inzake het vrij verkeer.

Checklist DAB, DAEB en toepasselijkheid Dienstenrichtlijn

Met deze checklist bepaalt u of de Dienstrichtlijn van toepassing is op een DAB/DAEB.

1. Is er sprake van een Dienst van Algemeen Belang (DAB) of van een DAEB?

  • DAB: Dienstrichtlijn niet van toepassing.
  • DAEB: Ga door naar vraag 2.

2. Gaat het om een DAEB die het leveren van goederen zoals in art. 34, 35 en 36 van de VWEU omschreven staat?

  • Ja: Dienstenrichtlijn niet van toepassing.
  • Nee: Ga door naar vraag 3.

3. Is er sprake van een van deze uitzonderingen van activiteiten uit art. 2 lid 2 Dienstenrichtlijn?

  • Ja: Dienstenrichtlijn niet van toepassing.
  • Nee: Ga door naar vraag 4.

4. Is er sprake van een DAEB die tijdelijk wordt aangeboden door buitenlandse dienstverleners of van een die permanent wordt verricht door buitenlandse dienstverleners?

  • Tijdelijke DAEB: Dienstrichtlijn niet van toepassing.
  • Permanente DAEB: Dienstrichtlijn van toepassing. Vergunningstelsels met betrekking op de permanente DAEB, moeten worden getoetst aan art. 9 Dienstenrichtlijn.

Let op:

Maatregelen van nationale (decentrale) overheden betreffende DAEB, die niet onder de richtlijn vallen, moeten worden getoetst aan de algemene verdragsbeginselen betreffende het vrij verkeer.

Sociale diensten van Algemeen belang

Bij het uitvoeren van Diensten van Algemeen Belang (DAB) kunnen decentrale overheden te maken krijgen sociale belangen. Deze diensten worden Sociale Diensten van Algemeen Belang (SDAB) genoemd. Juridisch gezien vormen deze geen aparte categorie binnen DAB. Ze spelen echter wel een bijzondere rol in de Europese maatschappij en economie.

Werkgelegenheid en sociale bescherming

SDAB leveren een belangrijke bijdrage aan bijvoorbeeld:

  • een hoog niveau van werkgelegenheid en sociale bescherming;
  • een hoog niveau van gezondheidszorg;
  • gelijkheid tussen mannen en vrouwen;
  • economische, sociale en territoriale cohesie.

Voorbeelden SDAB

Voorbeelden van SDAB zijn:

  • gezondheidsdiensten;
  • langdurige zorg;
  • sociale zekerheid;
  • werkgelegenheidsdiensten;
  • sociale huisvesting;
  • kinderopvang.

Deze diensten zijn in alle lidstaten op uiteenlopende wijzen geregeld. Er bestaat een groot verschil tussen de mate van modernisering van deze diensten tussen de EU-landen. Voor decentrale overheden die zelf kunnen bepalen welke diensten van algemeen sociaal belang zijn, is meer duidelijkheid en rechtszekerheid op dit gebied van groot belang.

Mededeling SDAB

In 2006 deed de Europese Commissie een Mededeling over SDAB. Deze mededeling heeft als doel de specifieke kenmerken van SDAB in kaart te brengen. Ook wordt verduidelijkt in welke verhouding het gemeenschapsrecht tot SDAB staat.

Rapport Europees Parlement

In 2007 publiceerde het Europees Parlement (EP) een rapport over SDAB. Dit rapport is geschreven als reactie op bovengenoemde mededeling. Het rapport gaat in op de rol van decentrale overheden. De mededeling biedt volgens het EP verduidelijking van de rol van SDAB, met name ten aanzien van sociale aspecten en rechtszekerheid. De mededeling biedt perspectieven voor een ruimer debat, waarin alle sociale organisaties die op EU niveau actief zijn, regionale en lokale overheden, het EP, de Commissie en de Raad betrokken dienen te worden.

Commissiegids DAEB

In 2010 publiceerde de Commissie een Gids met betrekking tot DAB. Hierin wordt antwoord gegeven op DAB vragen, waarbij direct een link wordt gelegd met jurisprudentie en wet- en regelgeving. Ook gaat er specifieke aandacht uit naar SDAB. De gids vormt een praktisch hulpmiddel voor decentrale overheden bij de aanwijzing van SDAB.

DAEB Vrijstellingsbesluit

In december 2011 is een pakket voor Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) goedgekeurd. Het herziene DAEB Vrijstellingsbesluit is een van de nieuwe instrumenten. Deze richt zich op een verlicht toepassingsregime voor lokale en sociale DAEB. Naast gezondheidszorg en sociale huisvesting, die al reeds vrijgesteld zijn van aanmelding bij de Commissie, voegt het besluit extra uitzonderingsmogelijkheden toe:

  • langdurige zorg;
  • kinderopvang;
  • toegang tot de arbeidsmarkt en herintreding;
  • zorg voor en sociale inclusie van kwetsbare groepen.

DAEB die onder deze uitzonderingscategorieën vallen, mogen compensaties krijgen boven de nieuwe jaarlijkse compensatiedrempel van € 15 miljoen. Deze is ten opzichte van de oude DAEB Vrijstellingsbeschikking gehalveerd.