Het steunelement bij leningen en garanties
Wanneer overheden een vorm van financiële bijstand verlenen, bestaat de kans dat er sprake is van staatssteun. Voor het bepalen van de hoogte van het steunelement bij een lening tegen gunstige voorwaarden of een garantstelling is niet het nominale bedrag het uitgangspunt, maar het rentevoordeel of premievoordeel dat wordt verkregen. Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen mogelijk staatssteun verlenen door een zachte lening te verstrekken aan een onderneming.
Staatssteun Calculator in Excel voor berekening BSE
Om het bepalen van het steunelement te vereenvoudigen heeft Kenniscentrum Europa Decentraal een rekentool ontwikkeld. Hiermee kunnen decentrale overheden het steunelement bepalen door het invullen van een aantal gegevens waarbij de totale contante waarde van de zachte lening wordt afgezet tegenover de totale contante waarde van een marktconforme lening.
Als u behoefte heeft aan een transparante berekening met een volledig overzicht van de tussentijdse jaarbedragen, dan kunt u deze excel voor de berekening van het bruto-subsidie-equivalent downloaden. De Staatssteun Calculator geeft snel het goede antwoord. Voor deze Staatssteun Calculator in excel geldt de disclaimer dat Kenniscentrum Europa Decentraal op geen enkele wijze aansprakelijk gesteld kan worden voor de juistheid en het juiste gebruik van deze tools, noch voor enige vorm van schade daaruit voortvloeiend.
Basispercentage voor de Staatssteun Calculator
Let op: u dient zelf handmatig het juiste percentage in het Excel-bestand in te vullen. Het actuele (meest recente) percentage, zoals vastgesteld door de Commissie op basis van het disconto tarief van de ECB, is te raadplegen via de officiële pagina met de referentie- en discounteringspercentages.
Het actueel geldende rentepercentage staat in het document: “Basispercentages voor de 27 lidstaten en het VK: PDF / XLSX-tabel vanaf […]” (de bovenste PDF in de lijst). In dit document dient u het actuele tarief/percentage voor Nederland (“NL”) te nemen. Controleer steeds de geldigheidsperiode voor de datum van het toekenningsbesluit.
Bereken het bruto-subsidie-equivalent bij leningen
Wanneer een decentrale overheid onder niet marktconforme voorwaarden (zoals een lagere rente, langere looptijd of gunstige aflossingsvoorwaarden) een lening verstrekt aan een onderneming, kan er mogelijk sprake zijn van staatssteun. Om dit te kwantificeren heeft de Europese Commissie een Mededeling gedaan over de methode waarmee je de voorgenomen zachte lening kunt afzetten tegen wat de Europese Commissie marktconform acht. In deze methode wordt de marktconforme rente mede bepaald door de rating van de onderneming en de zekerheidsstelling die de onderneming geeft voor het aflossen van de lening en de rentebetaling.
Omdat steun op verschillende wijzen kan worden verleend en het daadwerkelijke voordeel niet altijd overeenkomt met het bedrag dat feitelijk ter beschikking wordt gesteld, maakt de Europese Commissie gebruik van de term bruto-subsidie-equivalent (BSE). Het BSE (ook wel steunelement) is de contante waarde van de steun, oftewel de actuele waarde van het voordeel van de steunmaatregel. Vaststelling van het BSE is van belang, omdat daarmee kan worden nagegaan of de steun bepaalde drempels (uit bijvoorbeeld de de-minimisverordening) niet overschrijdt.
Voorbeeld berekening BSE
De provincie verstrekt een zachte lening voor het nominale bedrag van € 450.000 met een looptijd van zeven jaar tegen een rente van 2% (aan een kleine onderneming waartegen geen collectieve insolventieprocedure loopt). Wanneer er tevens aan alle overige voorwaarden van de AGVV wordt voldaan, wordt voor het bepalen van het BSE gekeken naar de Mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld.
- Daaruit blijkt dat je uit moet gaan van het geldende basispercentage. (in dit voorbeeld 2,21%)
- Afhankelijk van de rating en zekerheidsstelling bepaalt bovengenoemde mededeling welke opslagen er dienen te worden gebruikt. In het geval van een onderneming met een bevredigende rating (BB) en normale zekerheidsstelling dient er 2,20% opslag bij op te worden geteld.
- In dit rekenvoorbeeld is de decentrale rente 2% bij een nominaal bedrag van € 450.000, wat resulteert in een annuïtair bedrag voor rente en aflossing van € 69.530,38.
- De marktrente plus risico opslag (op basis van de mededeling) komt uit op 4,41%, wat resulteert in een annuïtair bedrag voor rente en aflossing van € 76.114,34.
- De som van de betaalde rente op de gesubsidieerde lening is € 36.712,66
De som van de betaalde rente op de marktconforme lening is € 82.800,36 - Deze bedragen worden echter pas in de komende jaren uitbetaald. Bij de bereking van de huidige waarde van toekomstige bedragen moet rekening gehouden worden met vermindering van de waarde door inflatie. Dit gebeurt door voor elk jaarbedrag rekening te houden met de discontofactor
- De huidige contante waarde van de betaalde rente op de gesubsidieerde lening wordt dan € 33.411,57
De huidige contante waarde van de betaalde rente op de marktconforme lening wordt dan € 75.275,81 - Het BSE of bruto-subsidie-equivalent is gelijk aan het verschil tussen de verdisconteerde marktconforme en gesubsidieerde lening. In dit voorbeeld is dat € 41.864,24.
- Deze berekening is gebaseerd op een jaarlijkse betaling van rente en aflossing aan het einde van het jaar. Betaling in maandelijkse termijnen zal leiden tot iets lagere bedragen omdat rente en aflossing dan gemiddeld een half jaar eerder betaald worden.
Varianten in de berekening van het BSE
Rente en aflossing per maand
De Staatssteun Calculator gaat uit van jaartermijnen met betaling van rente en aflossing aan het einde van het jaar. Wat is het verschil als de lening niet per jaar wordt terugbetaald, maar per maand? Bij een aflossing per maand begint de begunstigde eerder met afbetalen. De begunstigde kan minder lang profiteren van de lening, omdat alle betalingen gemiddeld een half jaar eerder worden uitgevoerd. Daardoor is het totale voordeel automatisch ook lager dan bij jaartermijnen met aflossing aan het einde van het jaar.
Lineair of annuïtair
Bij een lineaire lening blijft de aflossing in alle termijnen gelijk en daalt het rentebedrag mee met de restschuld. Bij een annuïtaire lening blijft het totale bedrag voor rente plus aflossing gelijk over de gehele looptijd. In de eerste jaren wordt meer rente betaald, in de latere jaren wordt meer afgelost. Het termijnbedrag voor een lineaire lening is in de eerste jaren hoger en in de latere jaren lager dan bij een annuïtaire lening. Alles bij elkaar opgeteld is het totale voordeel bij een annuïtaire lening hoger dan bij een lineaire lening. Dat is logisch, want bij een lineaire lening moet de begunstigde een groter deel van de schuld aflossen in de eerste jaren. De begunstigde heeft dus minder lang beschikking over het bedrag van de lening.
Contante waarde over het rentevoordeel of over rente plus aflossing
Het verschil tussen de marktlening en de gesubsidieerde lening kan worden berekend door het verschil tussen de rentebetalingen per jaar bij elkaar op te tellen. Maar je kunt ook het verschil over de som van rente plus aflossing per jaar nemen. Dat maakt geen verschil. Echter, de regels voor het vergelijken van toekomstige betalingen geven aan, dat de bedragen per jaar verdisconteerd moeten worden met een bepaald percentage. Bij toepassing van deze discontobereking op de betalingen per jaar, maakt het bij een annuïtaire lening opeens wel verschil uit of de contante waarde alleen berekend wordt over het rentevoordeel per jaar of over rente plus aflossing. Dit komt omdat bij een annuïtaire lening de termijnbedragen gelijk blijven, waardoor in vergelijking met de lineaire lening een groter verschil ontstaat in latere jaren – met een steeds hogere disconto. Dit verschil wordt steeds groter bij een langere looptijd. Toch is het niet verstandig om uit te gaan van de laagste berekening van het voordeel voor de begunstigde.
Conclusie
Met de Staatssteun Calculator kunnen decentrale overheden het voordeel van een gesubsidieerde lening berekenen. Dit is van belang om te testen of het bedrag van de steun onder de drempels van bepaalde staatssteunvrijstellingen blijft. Daarom is het goed verdedigbaar dat de Staatssteun Calculator gebaseerd is op de rekenmethode die het hoogste voordeel voor de begunstigde laat zien. Als de subsidieverlener met dat bedrag onder de vrijstellingsnorm blijft, neemt de subsidieverlenende overheid het minste risico om ongeoorloofde staatssteun te geven. Bij twijfel is het verstandig om uit te gaan van het hoogste bedrag van het berekende voordeel.
