Grensoverschrijdend effect

Steunmaatregelen van decentrale overheden leveren alleen verboden staatssteun op, indien er sprake is van grensoverschrijdend effect. Hiermee wordt bedoeld, dat de betreffende maatregel de mededinging binnen de Europese Unie (in potentie) vervalst en de steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden. Decentrale overheden (met name in de grensgebieden) dienen rekening te houden met dit criterium wanneer ze nagaan of steun wel of geen staatssteun vormt. Op deze pagina worden de belangrijkste punten hierover op een rij gezet.

Verstoring van de mededinging

Als de steunmaatregel die door de staat verleend is de mededingingspositie van de ontvanger kan versterken ten opzichte van de ondernemingen waarmee zij concurreert, spreekt de Europese Commissie van een verstoring van de mededinging. Hiervan is doorgaans sprake als de staat een onderneming van een economisch voordeel voorziet, die actief is in een sector waar er concurrentie is of kan zijn. Op markten die gesloten zijn voor concurrentie kan dus geen verstoring van de mededinging plaatsvinden. Dit geldt met name voor activiteiten die buiten het economisch verkeer vallen of neerkomen op het uitoefenen van een overheidstaak.

Ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen lidstaten

De Europese Commissie en het Europese Hof van Justitie geven een ruime uitleg aan het begrip grensoverschrijdend effect. Er bestaat geen drempel of percentage waaronder handelsverkeer tussen lidstaten niet ongunstig wordt beïnvloed. Lage steunbedragen of kleine begunstigde ondernemingen sluiten de mogelijkheid niet uit dat hiervan wel sprake is. Ook de plaatselijke of regionale aard van de geleverde diensten of de omvang van het betrokken werkterrein sluiten beïnvloeding niet uit. Ook al is een onderneming uitsluitend in één lidstaat actief, dan kan steun nog steeds gevolgen hebben voor het handelsverkeer tussen lidstaten, wanneer ondernemingen uit andere EU-landen deze diensten potentieel kunnen verrichten.

Zuiver lokale activiteiten

Het is mogelijk om lokale activiteiten te steunen zonder dat er sprake is van staatssteun. Hierbij kan gedacht worden aan steun voor lokale zwembaden, kleinschalige zorginstellingen of lokale musea. In een aantal zaken is de Commissie tot de conclusie gekomen dat vanwege de specifieke omstandigheden van de zaak, de activiteiten in kwestie slechts een puur lokaal effect hadden en dat het handelsverkeer tussen lidstaten dus niet ongunstig beïnvloed is. De Commissie let hierbij met name op de volgende aspecten van een steunmaatregel:

  • De steun heeft geen voorzienbare effecten op grensoverschrijdende investeringen in de betrokken regio en creëert geen obstakels voor de vestiging van ondernemingen uit andere lidstaten;
  • De geproduceerde goederen en diensten hebben een puur lokaal karakter of hebben slechts aantrekkingskracht in een beperkte geografische regio;
  • Er is slechts een marginaal effect op de markt en op consumenten in aangrenzende lidstaten.

Medio 2015 heeft de Europese Commissie zeven besluiten genomen waaruit kan worden afgeleid welke criteria worden gehanteerd om na te gaan of er al dan niet sprake is van een zuiver lokaal effect. Hier kleven echter wel rechtszekerheidsbeperkingen aan, aangezien de Commissie sindsdien maar in enkele besluiten daadwerkelijk heeft aangenomen dat er sprake was van een steunmaatregel met een puur lokaal karakter. Ook moet het Hof van Justitie van de Europese Unie zich uitspreken hierover. Het Hof heeft tenslotte het laatste woord ten aanzien van de uitleg en toepassing van het Europese recht. Uit meerdere prejudiciële beslissingen van het Hof van Justitie blijkt wel dat het de zienswijze van de Commissie niet deelt.

Omdat het dus aan een algemene richtlijn ontbreekt, dient er voor elke beoogde steunmaatregel op dit gebied een staatssteunanalyse te worden gedaan. Een beroep op het ontbreken van ‘ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer’ dient goed te worden beargumenteerd. Uitgebreide informatie over het begrip zuiver lokaal effect is te vinden in de notitie ‘Puur lokaal, wat mag er allemaal?’ en de nieuwe factsheet ‘Lokaal effect – Handvatten ter beoordeling van het interstatelijk effect’ (2022) van Kenniscentrum Europa decentraal.

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over het criterium ‘grensoverschrijdend effect’? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Jurisprudentie Grensoverschrijdend effect

Grensoverschrijdend effect

Europese Commissie, 21 september 2016

De Europese Commissie nam op 21 september vijf nieuwe besluiten over mogelijke staatssteun en het begrip interstatelijke handel. Deze besluiten, met betrekking tot steun aan Spaanse media-outlets, Duitse sportfacilitieiten, een Duitse haven en aan een Portugese thuiszorginstelling, worden hieronder toegelicht.

Spanje

In de besluiten waar de Europese Commissie zich richt tot Spanje, gaat het over steun verleend aan lokale media-outlets.

Besluit Baskische media-outlets. Dit besluit heeft betrekking op steun aan Baskische media-outlets, ter promotie van de Baskische taal. Volgens de Commissie werd er zuiver lokale steun verleend, er was immers geen sprake van ongunstige beïnvloeding van het Europese handelsverkeer. Omdat het steunbedrag erg gering was, had de steun slechts betrekking  op een regionale markt, namelijk de Baskische. Daarnaast waren de steunontvangende partijen kleine ondernemingen, met een beperkte distributie reikwijdte.

Besluit Valenciaanse media-outlets. Dit besluit heeft betrekking op steun aan Valenciaanse media-outlets, ter promotie van het Valenciaanse dialect. Ook hier was de Commissie van mening dat er slechts sprake was van een regionale markt met een zeer specifieke doelgroep en dat het steunbedrag erg gering was.

Duitsland

Besluit lokale sportfaciliteiten (dit besluit is nog niet gepubliceerd). De Commissie oordeelde over Beierse steun verleend aan lokale sportfaciliteiten. Deze werden vernieuwd en voorzien van accommodatie, dat bedoeld was voor openbare scholen en amateur-sportclubs. Volgens de Commissie was er geen sprake van staatssteun, omdat de sportfaciliteiten slechts gericht waren tot regionale afnemers en consumenten met een beperkte omvang van activiteiten.

Besluit zeehaven Föhr. In dit besluit wordt toegezien op steun dat verleend was aan het kleine Duitse eiland Föhr, met betrekking tot de renovatie en modernisering van de lokale zeehaven. Volgens de Commissie was hier wederom geen sprake van staatssteun, omdat de zeehaven voornamelijk gebruikt wordt om een verbinding te creëren met het Duitse vaste land. Daarnaast is de zeehaven onaantrekkelijk voor internationale zeevaart, en is er geen sprake van concurrentie met andere zeehavens in de nabije omgeving.

Portugal

Besluit thuiszorginstelling (dit besluit is nog niet gepubliceerd). In dit besluit oordeelt de Commissie over steun verleend aan een Portugese thuiszorginstelling voor ouderen en gehandicapten. De Commissie meende wederom dat er geen sprake was van effect op de tussenstatelijke handel, omdat de steun puur lokaal van aard was. Dit omdat de thuiszorginstelling volgens de Commissie enkel opereerde binnen een kleine Portugese stad en specifiek was gericht tot de bewoners van deze stad. De kans was, volgens de Commissie, dan ook zeer klein dat potentiële klanten afkomstig zouden zijn van andere lidstaten.

Hof van Justitie EU, 2005. Oostenrijkse tandartsen

In 2005 bevestigde het Hof van Justitie EU in de zaak Oostenrijkse tandartsen dat er niet kon worden uitgesloten dat in Oostenrijk gevestigde gespecialiseerde tandartsen concurreren met tandartsen die hun vak in andere lidstaten uitoefenen. Er was sprake van een grensoverschrijdend effect en Europese concurrentievervalsing.

Complex

De afweging van het criterium grensoverschrijdend effect en concurrentievervalsing blijft complex en kan risico’s voor decentrale overheden met zich meebrengen. De Europese Commissie is uiteindelijk bevoegd hier uitsluitsel over te geven.

Overige zaken

Zaak Philip Morris, over concurrentievervalsing
Zaak Eni Lanerossi, over concurrentievervalsing in één lidstaat
Zaak Wouters, over activiteiten die buiten het economisch verkeer vallen of neerkomen op het uitoefenen van een overheidsvoorrecht
Zaak Altmark (punt 81 en 82), over kleine ondernemingen en lage steunbedragen
Zaak Maribel, over grensoverschrijdend effect binnen een lidstaat
Zaken Zwembad Dorsten, Nederlandse jachthavens, Brighton West Pier en Steun voor Bataviawerf, over lokale activiteiten
Zaken Matra en Vlaams Gewest, over hoogte steunbedrag
Zaken Italiaanse Textielindustrie, Kimberley en BAI, over sociale en culturele steun
Zaak MuzyQ, over de garantstelling die de gemeente Amsterdam verleende aan het muziek centrum dat volgens de rechtbank geen staatssteun is

Nieuws Grensoverschrijdend effect

Aanleg recreatieve jachthaven infrastructuur geen staatssteun

Steun voor de aanleg van infrastructuur voor recreatief gebruik in de jachthaven van Leixões (Portugal) houdt geen staatssteun in. Dit oordeelde de Commissie in een in februari 2016 verschenen besluit. De steun heeft volgens de Commissie namelijk hooguit een marginaal effect op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Steun voor de aanleg van een cruiseschip terminal leverde volgens de Commissie wel, overigens verenigbare, staatssteun op.
Lees het volledige bericht

Wanneer is er sprake van een zuiver lokaal effect? Commissie licht toe

De Europese Commissie heeft vorige week in een zevental besluiten geoordeeld dat er geen sprake is van staatssteun omdat de onderzochte steun slechts een zuiver lokaal karakter heeft. De maatregelen zouden het handelsverkeer niet of nauwelijks op ongunstige wijze kunnen beïnvloeden. Door deze conclusie van de Commissie is er voor decentrale overheden meer duidelijkheid gekomen over de toepassing van de staatssteunregels.
Lees het volledige bericht

Publicaties Grensoverschrijdend effect