Zoeken
Staatssteun
Subonderwerpen

Staatsmiddelen

Om van staatssteun te kunnen spreken, moet een maatregel toerekenbaar zijn aan de staat en (zijdelings) worden bekostigd met staatsmiddelen. Steunmaatregelen die decentrale overheden financieren, omvatten staatsmiddelen en kunnen in de meeste gevallen worden toegerekend aan de staat

Toerekenbaarheid

In bepaalde gevallen kan er onduidelijkheid ontstaan of de steun kan worden toegerekend aan de staat. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn indien het gaat om een Publiek Private Samenwerking (PPS) verband of overheidsbedrijven. Het enkele feit dat een maatregel door een overheidsbedrijf wordt genomen, is niet voldoende om van toerekenbaarheid te kunnen spreken. Een publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie die enkel de wil van het georganiseerde bedrijfsleven uitvoert en dat doet met de middelen van aangesloten ondernemingen, handelt niet in naam van de staat. Het Hof past een aantal criteria toe om na te gaan of een maatregel met staatsmiddelen is bekostigd.

  • Wanneer het besluit alleen kon worden genomen door rekening te houden met de eisen die gesteld zijn door de overheid of rekening moest houden met aanwijzingen van de overheid;
  • Wanneer het bedrijf deel uitmaakt van de structuur van de overheidsdiensten administratie;
  • De aard en de activiteiten van het bedrijf (wanneer het concurreert met marktdeelnemers);
  • Het juridische statuut van het bedrijf en de mate waarin de overheid toezicht uitoefent.

Wat zijn staatsmiddelen?

Voordelen die rechtstreeks of indirect door staatsmiddelen zijn bekostigd, worden beschouwd als staatssteun. Een nationale bepaling die bijvoorbeeld een enkele onderneming vrijstelt van de regeling over arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur, is geen staatssteun. Deze vrijstelling leidt namelijk niet tot een overdracht van staatsmiddelen aan die onderneming.

Financieringsinstrumenten

De overdracht van staatsmiddelen kan uiteenlopende vormen aannemen, zoals subsidies, leningen en garanties. Over deze laatste twee voorbeelden is meer te vinden onder de pagina revolverende fondsen. Naast deze directe vorm van financiering kan er indirect ook sprake zijn van staatssteun als de overheid op enigerlei wijze inkomsten derft en hierdoor een voordeel verleent.

Als een overheid bijvoorbeeld zijn inkomsten, zoals leges of belastingen, misloopt om een bedrijf te laten profiteren, kan er al sprake zijn van staatssteun. Andere voorbeelden zijn niet geïnde schulden om een bedrijf voort te laten bestaan of een niet marktconforme betaling voor een dienst of product.

Daadwerkelijke en constant beschikbare middelen

Bij staatsmiddelen moet er sprake zijn van daadwerkelijke en constant beschikbare middelen. Dit zijn alle geldelijke middelen die de overheid kan gebruiken om ondernemingen te steunen, ongeacht of deze middelen permanent deel uitmaken van het vermogen van die sector of constant onder openbaar toezicht staan.

Administratieve en regulerende maatregelen

Administratieve of regulerende maatregelen worden niet beschouwd als staatssteun: ze hebben geen effect op de begroting van de overheid. Voorbeelden hiervan zijn het wijzigen van een bestemmingsplan door de gemeente of het afgeven van een vergunning door een provincie, ook al leveren ze economische voordelen op voor bepaalde ondernemingen.

 

 

 

 


Jurisprudentie Staatsmiddelen

Staat en staatsmiddelen

Hof van Justitie, 13 maart 1985. Nederland en Leeuwarder Papierwarenfabriek

Gevoegde zaken 296 en 318/82. In deze zaak werd duidelijk dat steun die via een regionale ontwikkelingsmaatschappij wordt verleend, ook staatssteun is. Deze regels kunnen niet worden omzeild door de oprichting van een autonoom bedrijf voor de uitvoering van de steunmaatregelen. Zie ook zaak Air France.

Hof van Justitie, 11 juli 1996. SFEI

Zaak C-39-94. In deze zaak werd bepaald dat logistieke en commerciële steun door een openbare onderneming en haar privaatrechtelijke dochteronderneming, die een activiteit uitoefent die openstaat voor vrije mededinging, als staatssteun kan worden aangemerkt.

Schriftelijke vraag, 12 juni 2006. ELDR

Een voorbeeld van een administratieve handeling waarbij geen uit staatsmiddelen bekostigd voordeel voortkomt, is de bestemmingsplanwijziging door de gemeente Madrid. Voetbalclub Real Madrid haalde hier voordeel uit. Het antwoord van de Europese Commissie geeft hierin meer inzicht.

Hof van Justitie, 17 maart 1993. Firma Sloman Neptun Schiffahrs AG tegen Seebetriebstrat Bodo Ziesemer Der Slomane Neptun Schiffahrts AG

Gevoegde zaken C-72/91 en C-73/91. De arbeidsvoorwaardenregeling in deze was er volgens het Hof geen staatssteun. Zeelieden uit derde landen konden volgens deze regeling aan arbeidsvoorwaarden worden onderworpen waarop het Duitse recht niet van toepassing was.

Deze arbeidsvoorwaarden waren ongunstiger dan die voor Duitse zeelieden. Volgens vakbonden betrof deze regeling staatssteun in de zin van art. 87 lid 1 VWEU. Door de algemene strekking en structuur bracht deze regeling, volgens het Hof, geen extra last voor de staat met zich mee. De bijkomende inkomensderving van de staat was een gevolg van de aard van de regeling.

Overig

Zaak Van der Kooij, over toestemming Commissie staatssteun
Zaak Viscido, over vrijstelling arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur
Zaak Preussen Elektra, over administratieve of regulerende maatregelen
Zaak Italiaanse textielindustrie, over middelen uit verplichte bijdragen
Zaak Pearle, over staatsmiddelen en PBO
Zaak Van Tiggele, over minimumprijs
Zaak Ecotrade, over niet geïnde schulden voortbestaan bedrijf
Zaken Air France en Ladbroke Racing, over daadwerkelijke en constant beschikbare gelden
Zaken Steinike & Weinlig en Alfa Romeo, over staatssteun door overheid ingesteld publiek- of privaatrechtelijk lichaam of beheersorgaan
Zaken Intermills en Duitsland, over staatssteun decentrale overheden

Nieuws Staatsmiddelen

De grenzen van openbare infrastructuur: de Europese Commissie licht toe

Financiering van algemeen toegankelijke infrastructuur wordt in beginsel beschouwd als een publieke taak. Staatssteun kan hierdoor uitgesloten worden. Echter, de scheidslijn tussen wat wel of niet onder een publieke taak valt, kan soms dun zijn. Dit blijkt ook uit een geschil dat bij onze zuiderburen speelt ten aanzien van infrastructuur rondom een shoppingcenter. De Europese Commissie heeft zich hier ook over gebogen en haar besluit wordt in dit bericht nader toegelicht.
Lees het volledige bericht

Recente ontwikkelingen in staatssteunrecht bij grondtransacties

De Europese Commissie én de Rechtbank Den Haag hebben zich onlangs beiden uitgesproken over een staatssteunzaak met betrekking tot grondtransacties. De Rechtbank Den Haag sprak zich uit over de zaak Krimpenerwaard, over de verkoop van een activiteitencentrum. De Europese Commissie nam een besluit over de zaak Leidschendam-Voorburg.
Lees het volledige bericht

Hof van Justitie scherpt staatssteunregels aan

Overheden kunnen via mededelingen aangaande staatsmiddelen de markt beïnvloeden en daarmee in strijd zijn met de staatssteunregels. Dit blijkt uit het oordeel van het Hof van Justitie in de zaak van de Europese Commissie tegen Frankrijk en France Télécom. De uitspraak is bijzonder omdat het Hof van Justitie overheidsingrijpen in de markt met deze uitspraak breder uitlegt dan het beschikbaar stellen van staatsmiddelen.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Staatsmiddelen

X