De Europese Commissie heeft een voorstel gepresenteerd voor een nieuwe Verordening overheidsopdrachten, in het Engels de Public Procurement Act (COM(2026) 590). Het voorstel vervangt de drie aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 door één verordening die rechtstreeks geldt in alle lidstaten. Op deze pagina leest u wat het voorstel inhoudt, waar het in de Europese wetgevingsprocedure staat en wat dit nu al betekent voor gemeenten, provincies en waterschappen. Wat aanbesteden is en welke regels nu gelden, leest u op onze pagina Aanbesteden. Het voorstel is nog geen geldend recht en kan tijdens de onderhandelingen wezenlijk veranderen. Een datum van toepassing is er nog niet: het voorstel gaat uit van twee jaar na inwerkingtreding (artikel 149). KED houdt deze pagina bij.
Public Procurement Act
Wat stelt de Commissie voor?
Het voorstel trekt Richtlijn 2014/23 (concessies), Richtlijn 2014/24 (klassieke overheidsopdrachten) en Richtlijn 2014/25 (speciale sectoren: water, energie, vervoer en post) in en vervangt ze door één verordening. Het voorstel haalt ook aanbestedingsbepalingen uit een reeks andere EU-wetten en brengt die samen in de verordening. Voorbeelden zijn de regels over energie-efficiënt inkopen uit de Energie-efficiëntierichtlijn en de uitsluitingsgronden uit sectorale wetgeving. Volgens de Commissie maakt dit de regels eenvoudiger en flexibeler en wordt aanbesteden digitaler. Daarnaast wil de Commissie dat overheden hun inkoop sterker inzetten voor EU-doelen, zoals klimaat, eerlijke arbeidsvoorwaarden en economische veiligheid. Zie hiervoor Strategisch aanbesteden.
De systematiek van Europese drempelbedragen blijft bestaan. Onder de drempel blijven lidstaten vrij om eigen regels te stellen, met inachtneming van de verdragsbeginselen bij een duidelijk grensoverschrijdend belang (overweging 2 bij het voorstel). Meer informatie en de actuele bedragen vindt u op onze pagina Drempelwaarden voor aanbestedingen.
Waarom een verordening en geen richtlijn?
Een richtlijn moet elke lidstaat omzetten in nationale wetgeving, wat soms veel tijd kost. In Nederland gebeurde dat met de Aanbestedingswet 2012. Een verordening werkt rechtstreeks: de tekst van de verordening is het geldende recht zodra zij van toepassing is, zonder nationale omzetting. De Commissie kiest hiervoor omdat de 27 nationale omzettingen volgens haar evaluatie hebben geleid tot versnippering, rechtsonzekerheid en nationale koppen: extra nationale regels bovenop de Europese (gold-plating). Of een verordening in de praktijk tot minder versnippering leidt, hangt mede af van hoeveel ruimte de definitieve tekst aan lidstaten laat. Het voorstel laat die ruimte op een aantal punten uitdrukkelijk open, bijvoorbeeld bij opdrachten aan een eigen organisatie (inbesteden) en bij het opdelen van een opdracht in percelen (zie hieronder).
De belangrijkste wijzigingen
Hieronder staan de wijzigingen die voor decentrale overheden het meest van belang zijn. Een uitgebreider overzicht met artikelverwijzingen leest u in ons nieuwsbericht Europese Commissie voegt drie aanbestedingsrichtlijnen samen in Voorstel Aanbestedingsverordening. De links naar onze onderwerppagina’s gaan over het recht dat nu geldt. Met publieke inkoper bedoelen wij elke organisatie die onder het voorstel moet aanbesteden: aanbestedende diensten, zoals gemeenten, provincies en waterschappen, en speciale-sectorbedrijven. Het kabinet gebruikt die term ook. In de officiële Nederlandse tekst van het voorstel heet de publieke inkoper overheidsafnemer.
Van zes procedures naar vier
De huidige aanbestedingsprocedures maken plaats voor vier procedures: twee hoofdprocedures, een innovatieprocedure en een uitzonderingsprocedure. De publieke inkoper kiest vrij tussen de twee hoofdprocedures (artikel 31). In de open procedure schrijft iedere ondernemer direct in op één opdracht (artikel 34 en 35). In de dynamische procedure treden ondernemers eerst toe en nodigt de inkoper hen daarna per opdracht uit, zolang de procedure loopt (artikel 36 tot en met 40). Dat past bij inkoop die vaker terugkomt. In beide bepaalt hij vooraf of hij selectiecriteria toepast en of hij onderhandelt. Verder komt er een innovatieprocedure voor maatschappelijke opgaven zonder bekende oplossing (artikel 41 tot en met 45), en een procedure met alleen publicatie achteraf voor uitzonderingsgevallen zoals dwingende spoed (artikel 46 tot en met 48). Onderhandelen wordt daarmee in elke procedure mogelijk, met waarborgen voor gelijke behandeling (artikel 33).
Gunnen op kwaliteit wordt de norm
Het voorstel maakt de beste prijs-kwaliteitverhouding de standaard gunningsmethode (artikel 98, eerste lid). Kwaliteitscriteria moeten in beginsel minimaal 30% van de weging bepalen, en minimaal 50% bij opdrachten die naar hun aard arbeidsintensief zijn (artikel 98, vierde lid). De publieke inkoper mag hiervan afwijken als hij de kwaliteit al voldoende borgt via specificaties, uitvoeringsvoorwaarden of een combinatie daarvan. Hij vermeldt die keuze in de aankondiging (artikel 98, vijfde lid). In Nederland is gunnen op de beste prijs-kwaliteitverhouding al het uitgangspunt (artikel 2.114 Aanbestedingswet 2012). Nieuw is het verplichte minimumaandeel van kwaliteit. Gunnen op alleen de laagste prijs kan dan alleen nog via de afwijking. Zie ook onze pagina Gunningscriteria.
Strategisch aanbesteden krijgt een vaste plek
Aanbesteden moet zich volgens het voorstel laten leiden door de beleidsdoelstellingen van de EU: concurrentievermogen en innovatie, klimaat en milieu, sociale rechtvaardigheid en veiligheid (artikel 5). Groen, sociaal, innovatiegericht en veilig aanbesteden krijgen elk een eigen hoofdstuk (artikel 50 tot en met 69). De verplichting om energie-efficiënt in te kopen verhuist naar de verordening (artikel 52). Voor producten die onder in de bijlage genoemde EU-wetgeving vallen, neemt de inkoper milieukenmerken op in de eisen (artikel 54, eerste lid). De Commissie krijgt één horizontale bevoegdheid om groene inkoopeisen voor bepaalde productgroepen verplicht te stellen (artikel 54, tweede lid). Het aparte, lichtere regime voor sociale, gezondheids- en onderwijsdiensten blijft bestaan (artikel 58). Zie onze pagina’s Duurzaam aanbesteden en Sociale en andere specifieke diensten.
Europese voorkeur
Nieuw is een hoofdstuk Europese voorkeur (artikel 70 tot en met 77). De publieke inkoper mag deelname beperken tot ondernemingen uit lidstaten van de EU en uit landen met een aanbestedingsakkoord met de EU (artikel 73, eerste lid). Hij mag ook eisen stellen aan de oorsprong van goederen, diensten en werken, en inschrijvingen uit de EU of uit die landen een voordeel geven bij de beoordeling (artikel 73, tweede lid). De toepassing van Europese voorkeur is in beginsel vrijwillig, maar de Commissie kan toepassing verplicht stellen als het belang van de Unie dat vraagt (artikel 75). Zij doet dat met een gedelegeerde handeling: een aanvullende regel die de Commissie zelf vaststelt en waartegen het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie bezwaar kunnen maken. Dit voorstel bouwt voort op de rechtspraak van het Hof van Justitie in de zaken Kolin en Qingdao, waarover u meer leest op onze pagina Toegang derde landen tot Europese aanbestedingen.
Meer verplichte uitsluitingsgronden, grens aan onderaanneming
De verplichte uitsluitingsgronden worden uitgebreid, onder meer met milieudelicten, schending van EU-sancties en illegale tewerkstelling van derdelanders (artikel 25). Lidstaten mogen geen eigen uitsluitingsgronden over de beroepssituatie van de inschrijver toevoegen (overweging 13). Volledige uitbesteding van een opdracht aan een onderaannemer wordt verboden; gedeeltelijke onderaanneming blijft mogelijk (artikel 24).
Eén Europees digitaal ecosysteem
Het voorstel wil dat aanbesteden in de hele EU via gekoppelde digitale systemen verloopt (artikel 127 tot en met 133). Een netwerk verbindt de verschillende aanbestedingsplatforms, zodat een inkoper en een ondernemer die elk een ander platform gebruiken toch stukken kunnen uitwisselen (het interoperabiliteitsnetwerk, artikel 128). De Commissie zet ook een eigen platform op (artikel 132). En er komt één digitale dienst waar een ondernemer zijn bewijsstukken klaarzet: de elektronische geschiktheidsdienst (artikel 133, in de officiële tekst: dienst elektronische subsidiabiliteit). Ondernemers leveren hun bewijs voor uitsluitingsgronden en geschiktheid dan eenmalig aan, in plaats van bij elke aanbesteding opnieuw, en publieke inkopers moeten die dienst als bewijsmiddel gebruiken (artikel 28). Elke lidstaat richt een nationale dataruimte voor aanbestedingsgegevens in (artikel 134) en wijst een nationale coördinerende autoriteit aan (artikel 138). Zie ook onze pagina E-aanbesteden.
Inbesteden, samenwerking en percelen: ruimte voor lidstaten blijft
De uitzonderingen voor inbesteden en horizontale samenwerking blijven bestaan (artikel 80 en 81). Lidstaten mogen voor inbesteden strengere regels stellen (artikel 80, vijfde lid). De uitzondering vervalt als de eigen organisatie de opdracht volledig uitbesteedt zonder aanbesteding (artikel 80, zesde lid). Nieuw is een lichtere uitzondering voor lokale en regionale overheden die taken voor elkaar uitvoeren met eigen middelen, ook tegen betaling (artikel 82). Het kabinet verwelkomt deze uitzondering in zijn beoordeling van het voorstel, met als voorbeeld samenwerking tussen gemeenten, provincies of waterschappen. Bij de verdeling in percelen mogen lidstaten voorschrijven dat publieke inkopers opdrachten in percelen verdelen (artikel 100, zevende lid). Daarmee kan de Nederlandse regel over percelen blijven bestaan (artikel 1.5, derde lid, Aanbestedingswet 2012).
Stand van de wetgevingsprocedure
Dit onderdeel werkt KED bij na elke stap in de procedure. Laatste controle: 16 november 2026.
De Commissie baseert het voorstel op artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie (de Raad) behandelen het in de gewone wetgevingsprocedure (procedurenummer 2026/0265 (COD)) en kunnen het voorstel nog wijzigen. Het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s brengen advies uit.
- Voorstel gepresenteerd door de Commissie: 9 september 2026, met een effectbeoordeling.
- Kabinetsstandpunt: het kabinet stuurde op 16 oktober 2026 het BNC-fiche Aanbestedingsverordening naar de Tweede Kamer (Kamerstuk 22112, nr. 4457). In een BNC-fiche beoordeelt het kabinet een nieuw voorstel van de Commissie en legt het de Nederlandse inzet voor de onderhandelingen vast. Het kabinet kan zich op hoofdlijnen vinden in het voorstel. Het oordeel over bevoegdheid en subsidiariteit is positief, over proportionaliteit positief met een kanttekening over de onbeperkte toegang tot nationale registers (artikel 29). Het kabinet is terughoudend over een vast minimumpercentage voor kwaliteit en vraagt verduidelijking van wat arbeidsintensieve opdrachten zijn. Het is geen voorstander van een Europese voorkeur waarover elke publieke inkoper zelf beslist.
- Raad: de Raad voor Concurrentievermogen behandelt het voorstel. Besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid.
- Europees Parlement: het Parlement heeft het voorstel op 11 november 2026 verwezen naar de commissie Interne Markt en Consumentenbescherming (IMCO). Zes andere commissies brengen advies uit, waaronder die voor Milieu, Werkgelegenheid en Internationale Handel. IMCO moet nog een standpunt bepalen. Zie het procedure-dossier 2026/0265(COD) in de Legislative Observatory.
- Beoogde toepassing: twee jaar na inwerkingtreding van de verordening (artikel 149). Tot die datum blijven de huidige richtlijnen en de Aanbestedingswet 2012 gelden.
Wat betekent dit voor decentrale overheden?
Tot de toepassing gelden de huidige regels
Uit het voorstel vloeien nog geen verplichtingen voort. Gemeenten, provincies en waterschappen passen tot de verordening van toepassing is de Aanbestedingswet 2012 en de richtlijnen toe. Dat verandert zodra de verordening van toepassing is: de Europese tekst geldt dan rechtstreeks. Het kabinet verwacht dat de Aanbestedingswet 2012 ingrijpend moet worden gewijzigd. De regels voor opdrachten boven de Europese drempelbedragen verdwijnen waarschijnlijk grotendeels uit de wet, omdat ze dan in de verordening staan. De regels voor kleinere opdrachten, onder de drempelbedragen, blijven nationaal. Het kabinet verwacht dat ook die technisch moeten worden aangepast. Uitvoeringsanalyses van de VNG, het IPO of de Unie van Waterschappen over het voorstel zelf zijn ons nog niet bekend. De VNG pleitte in januari 2026, voor het voorstel verscheen, in een position paper voor minder Europese aanbestedingsregels bij lokale inkoop zonder grensoverschrijdend belang. De duiding hieronder is gebaseerd op de tekst van het voorstel en het BNC-fiche van het kabinet.
Gemeenten
Gemeenten zijn de grootste groep publieke inkopers en raken alle onderdelen van het voorstel. Drie punten springen eruit. Ten eerste het verplichte minimumaandeel van kwaliteit in de beoordeling: 30%, of 50% bij arbeidsintensieve opdrachten zoals schoonmaak of groenonderhoud. Dat vraagt om een check van het inkoopbeleid en de standaard gunningsmodellen. Ten tweede blijft het lichtere regime voor sociale diensten bestaan, wat van belang is voor het sociaal domein. Ten derde verandert de procedurekeuze: de niet-openbare procedure en de concurrentiegerichte dialoog als aparte procedures verdwijnen, maar de keuze voor selectie en onderhandeling komt terug als optie binnen de open en de dynamische procedure. Het kabinet verwacht dat het voorstel vooral van kleinere publieke inkopers een professionaliseringsslag vraagt, omdat zij meer eigen afwegingen moeten maken.
Provincies
Voor provincies is naast het algemene regime vooral het openbaar vervoer van belang. Concessies voor openbaar personenvervoer onder Verordening 1370/2007 blijven grotendeels buiten de verordening. Het voorstel maakt de hoofdstukken over veiligheid en weerbaarheid en over Europese voorkeur wel van toepassing op die concessies en wijzigt Verordening 1370/2007 daarvoor (overweging 36). Provincies die materieel of systemen inkopen voor het ov krijgen dus met de Europese voorkeursregels te maken, ook als de concessie zelf onder Verordening 1370/2007 valt. Zie ook onze pagina Concessies.
Waterschappen
Waterschappen vallen als aanbestedende dienst onder het algemene regime. Activiteiten in de watersector die nu onder Richtlijn 2014/25 vallen, komen in dezelfde verordening terecht. Net als nu kan een activiteit worden vrijgesteld als bedrijven er op een vrij toegankelijke markt om concurreren (artikel 19 en 20). Zie onze pagina Speciale sectoren. Het voorstel noemt water ook uitdrukkelijk als kritieke sector (overweging 30). Is een waterschap door de Rijksoverheid aangewezen als kritieke entiteit onder Richtlijn 2022/2557, dan neemt het waar relevant eisen op over leveringszekerheid en weerbaarheid van de toeleveringsketen (artikel 69).
Wat kunt u nu al doen?
- Breng in kaart welke onderdelen van uw inkoopbeleid, standaarddocumenten en gunningsmodellen raken aan het verplichte minimumaandeel van kwaliteit in de beoordeling en aan de nieuwe procedure-indeling.
- Bekijk hoe uw organisatie bewijsstukken van ondernemers nu verwerkt. De elektronische geschiktheidsdienst en de nationale dataruimte vragen op termijn om aansluiting van uw inkoopsystemen.
- Volg de onderhandelingen en breng uw praktijkervaring in via uw koepel (VNG, IPO of Unie van Waterschappen). Het kabinet heeft zijn inzet in het BNC-fiche vastgelegd en onderhandelt daarover in de Raad voor Concurrentievermogen. Tot de Raad een standpunt heeft, kan inbreng de Nederlandse inzet nog bijsturen.
Bronnen
- Proposal for a regulation on public contracts and concessions, COM(2026) 590, Europese Commissie (voorstel, bijlagen en effectbeoordeling)
- Voorstel voor een Verordening betreffende overheidsopdrachten en concessies, COM(2026) 590, EUR-Lex (officiële Nederlandse tekst)
- Fiche: Aanbestedingsverordening (Herziening van de Aanbestedingsrichtlijnen), Tweede Kamer
- Procedure file 2026/0265(COD), Europees Parlement
- VNG pleit in Europa voor minder inkoopregels gemeenten, VNG
- Public procurement, Europese Commissie (beleidspagina met actuele stand)
- Richtlijn 2014/24/EU, EUR-Lex
- Aanbestedingswet 2012, wetten.overheid.nl
Meer informatie
- Aanbesteden, Kenniscentrum Europa Decentraal
- Aanbestedingsregels, Kenniscentrum Europa Decentraal
- Europese Commissie voegt drie aanbestedingsrichtlijnen samen in Voorstel Aanbestedingsverordening, Kenniscentrum Europa Decentraal