Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Subsidie of opdracht

Bij het verlenen van bijvoorbeeld een overeenkomst voor diensten, is het voor decentrale overheden niet altijd duidelijk of zij te maken hebben met (louter) een subsidie, of wellicht een opdracht die aanbesteed moet worden. Op deze pagina vindt u informatie over het onderscheid tussen subsidies en overheidsopdrachten.

Richtlijn 2014/24 over onderscheid subsidie en overheidsopdracht

In rechtsoverweging 4 van richtlijn 2014/24 wordt aandacht besteed aan het onderscheid tussen een opdracht en een subsidie. In de overweging staat dat de aanbestedingsregels niet zijn bedoeld om alle vormen van besteding van overheidsgeld te bestrijken, maar alleen bestedingen die gericht zijn op de verkrijging van werken, leveringen of diensten door middel van een overheidsopdracht. Onder het begrip ‘verkrijging’ moet het verkrijgen van de baten van de betrokken werken, leveringen of diensten worden verstaan, zonder dat het eigendom noodzakelijkerwijs moet worden overgedragen aan de aanbestedende diensten.

Het uitsluitend financieren van een activiteit, waaraan vaak de verplichting is gekoppeld om de ontvangen bedragen terug te betalen wanneer deze niet worden benut voor de beoogde doeleinden, valt niet onder het toepassingsgebied van de aanbestedingsregels. Hiermee probeert de Europese Commissie het onderscheid tussen subsidies en overheidsopdrachten te verduidelijken.

Onderscheid subsidieverlening en opdrachtverlening

Een decentrale overheid moet er goed op letten dat een subsidie niet zodanig wordt uitgevoerd, dat de afspraken en invulling ervan ervoor kunnen zorgen dat er sprake van een overheidsopdracht is. Als er bij het verlenen van een subsidie namelijk ook sprake is van een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel voor de uitvoering van werken, het leveren van producten of het verlenen van diensten, kan het voldoen aan de kenmerken van een overheidsopdracht die moet worden aanbesteedt.
Op het moment dat er sprake is van een overheidsopdracht of wanneer een subsidie te kwalificeren is als een overheidsopdracht, is namelijk het aanbestedingsrecht van toepassing. Wanneer er echter sprake is van louter een subsidie, dan dienen de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en mogelijk de Europese staatssteunregels toegepast te worden.

In dit overzicht vindt u een lijst van kenmerken van een overheidsopdracht en een subsidie. PIANOo heeft een Visie opgesteld over het onderscheid tussen een subsidie en een overheidsopdracht. Vijf vragen die kunnen helpen bij het vaststellen of er sprake is van een subsidie of een overheidsopdracht, zijn de volgende:

  • Hoe is het verband tussen de betaling en de prestatie?
    Er zal eerder sprake zijn van een opdracht wanneer de subsidieverstrekker een grote mate van invloed heeft op de inhoud en de uitoefening van de activiteiten. Bij een subsidieverlening heeft de subsidieverstrekker juist weinig tot geen invloed op de prestatie en is de verlening vaak niet gebaseerd op een wederkerige relatie, dus op een uitwisseling van prestaties.
  • Bij wie ligt het initiatief?
    Bij een opdracht is de opdrachtgever, de decentrale overheid, verantwoordelijk voor de inhoud van de opdracht. Bij een subsidie komt het initiatief vaak van de subsidieaanvrager.
  • Welk belang wordt er gediend?
    Wanneer er met de te verrichten activiteiten een algemeen belang wordt gediend, wordt dit vaak gefinancierd aan de hand van een subsidie. Bij een opdracht draait het doorgaans om uitvoering van de belangen van de decentrale overheid zelf.
  • Worden er commerciële activiteiten verricht? Wordt er bijvoorbeeld winst gemaakt?
    Wanneer er sprake is van een markt waarin ondernemingen opereren die gericht zijn op winst en er een kostendekkende vergoeding wordt gegeven voor de te verrichten activiteiten, dan duidt dit op een opdracht. Bij een subsidieverlening is er doorgaans sprake van een financiële bijdrage die niet de gehele kosten van de te verrichten activiteiten dekt.
  • Zijn er derden betrokken bij het project?
    Wanneer er geen derden betrokken zijn bij een project, kan dit wijzen op een opdrachtrelatie. Echter wordt er in de praktijk steeds meer met derden gewerkt, ook bij de uitvoering van subsidies. Het antwoord op deze vraag is dus niet zo eenduidig.

Wet maatschappelijke ondersteuning

Het is niet altijd duidelijk of er sprake is van een subsidie of een transactie in het kader van een opdracht. Zo kan er twijfel bestaan in de situaties dat goederen of diensten niet direct ten behoeve van de gemeente zijn (maar van derden), maar wel aan de gemeente geleverd worden. Zeker bij opdrachten op het gebied van de zorg voor maatschappelijke ondersteuning waar de gemeente op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor is, welzijn en in het sociale domein, speelt geregeld de vraag of er sprake is van een subsidie of overheidsopdracht. Uiteindelijk is het aan de decentrale overheid zelf om te bepalen of deze een activiteit wil subsidiëren of als overheidsopdracht wil aanbesteden door de manier waarop zij dit inricht.

Meer dan 50% gesubsidieerd

Voor opdrachten die voor meer dan 50% door een aanbestedende dienst gesubsidieerd worden en die boven de drempelwaarden uitkomen, is in artikel 13 richtlijn 2014/24 en in artikel 2.8 van de  Aanbestedingswet 2012 een aparte regeling opgenomen. Voor die opdrachten dienen de aanbestedingsregels namelijk toegepast te worden door de subsidieontvangers. Het gaat hierbij onder meer om civieltechnische werkzaamheden in de zin van bijlage II van de richtlijn of om opdrachten met betrekking tot een aantal specifieke werken zoals ziekenhuizen of school- en universiteitsgebouwen.

Wanneer een aanbestedende dienst dergelijke subsidies toekent, maar de opdracht niet zelf gunt of hem in naam van en voor rekening van andere instanties gunt, moet hij ervoor zorgen dat de aanbestedingsrichtlijnen nageleefd worden. Subsidieontvangers moeten dan dus de bepalingen van de richtlijn toepassen wanneer zij zelf opdrachten plaatsen.

Publiekrechtelijke instelling

Wanneer een door een decentrale overheid gesubsidieerde partij een grote mate van financiering ontvangt, kan deze gaan voldoen aan de definitie van publiekrechtelijke instelling waardoor deze partij zelf als aanbestedende dienst kan worden aangemerkt. Bij het vergeven van opdrachten moet deze subsidieontvanger dan als zelfstandige aanbestedende dienst of als samenwerkingsverband van aanbestedende diensten de aanbestedingsrichtlijn in acht nemen.

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Meer informatie:

MEER INFORMATIE

Nieuws Subsidie of opdracht

Structuur- en cohesiefondsen zullen na 2020 vaker worden ingezet in de vorm van leningen

Als het aan Jyrki Katainen ligt, worden Europese structuur- en cohesiefondsen na de hervorming van het meerjarig financieel kader in 2020 steeds vaker gebruikt als lening of garantstelling en in mindere mate als subsidie. Volgens de Eurocommissaris voor groei, banen en investeringen is de impact op de reële economie en banenmarkt groter wanneer EU geld niet langer alleen in de vorm van een subsidie wordt verstrekt. Katainen deed deze uitspraken op 5 april jl. in een interview met Politico Europe.

Lees het volledige bericht