Duurzaam aanbesteden

Decentrale overheden besteden binnen het inkoop- en aanbestedingsbeleid steeds meer aandacht aan duurzaamheid. Ook in Europa staat duurzaam inkopen sinds enkele jaren hoog op de agenda. De Europese Commissie ziet duurzaam inkopen als een instrument om duurzame economische groei te bevorderen. Naast het milieuaspect (green public procurement) krijgt het sociale aspect de laatste jaren ook steeds meer aandacht.

Meer informatie over het beleid van de Commissie op het gebied van duurzaam aanbesteden vindt u onder beleid.

Aanbestedingsrichtlijnen en duurzaam aanbesteden

De aanbestedingsrichtlijnen bieden aanbestedende diensten mogelijkheden en instrumenten om bij te dragen aan de doelstellingen van de EU2020-strategie. In de volgende artikelen wordt aandacht besteed aan meenemen van milieuoverwegingen in het gunningsproces, ook wel duurzaam aanbesteden:

  • de aanbestedingsbeginselen verplichten naleving van onder andere dwingende milieurechtelijke voorschriften (art. 18 lid 2);
  • het opnemen van milieueisen in de technische specificaties (art. 42 lid 3a);
  • het onder voorwaarden eisen van een keurmerk voor specifieke milieukenmerken (art. 43);
  • mogelijkheden voor uitsluiting van een onderneming om dwingende reden van algemeen belang, zoals bescherming van het milieu (art. 57 lid 3 en art. 57 lid 4a);
  • de economisch meest voordelige inschrijving wordt mede vastgesteld op basis van te bepalen criteria, zoals milieuaspecten (art. 67 lid 2);
  • het meewegen van levenscycluskosten (art. 68);
  • het afwijzen van inschrijving bij niet-nakoming van dwingende milieurechtelijke voorschriften (art. 69 lid 2d);
  • het opnemen van sociale en milieuvoorwaarden voor de uitvoering van de opdracht (overweging 97).

Meer informatie leest u in onze notitie Nieuwe Europese Aanbestedingsrichtlijnen.

De Commissie vindt het niet raadzaam om algemene verplichtingen voor milieubewuste, sociaal verantwoorde en innovatieve overheidsaankopen vast te stellen. Daarvoor zijn er te grote verschillen tussen individuele sectoren en markten.

Sectorspecifieke richtlijnen

De Commissie gebruikt steeds vaker sectorspecifieke regelgeving waarin duurzaam aanbesteden verplicht wordt gesteld. In de volgende regelgeving zijn milieucriteria verwerkt:

  • richtlijn schone energiezuinige wegvoertuigen;
  • richtlijn energieprestaties gebouwen;
  • IT-producten.

Toepassing milieucriteria

Duurzaam inkopen wordt ook wel maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) genoemd. MVI is een overkoepelende term voor het hanteren van milieu- en sociale criteria in alle fasen van het inkoopproces zodat daadwerkelijk producten, diensten of werken geleverd worden die aan deze criteria voldoend.

In het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen hebben gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk afspraken over duurzaam inkopen vastgelegd.

Duurzaamheidscriteria

Voor een groot deel van de producten, diensten en werken die overheden inkopen zijn duurzaamheidscriteria ontwikkeld als handvat om duurzaam aan te besteden. Op Europees niveau worden ook criteria ontwikkeld om duurzaam aanbesteden te stimuleren. Op de EU-website over green public procurement vindt u meer achtergrond en de meest actuele stand van zaken. Ook vindt u er criteria documenten voor verschillende productgroepen.

De Nederlandse leidraden Innovatief Energie Aanbesteden en De kunst van duurzame energietransitie geven verder een aantal concrete voorbeelden voor milieuvriendelijk inkopen. De Rijksoverheid wil op de langere termijn alleen elektriciteit kopen die in Nederland duurzaam is opgewekt. Voor de overgangsperiode 2018-2022 is een mix van groene bronnen toegestaan waarvan minimaal 30% uit Nederland moet komen. Daarnaast wil de Rijksoverheid 100% van het gasverbruik vergroenen door middel van het compenseren van de CO2-uitstoot met behulp van emissiereductiecertificaten.

CIRCULAIR INKOPEN

Steeds meer (decentrale) overheden maken gebruik van circulair inkopen. De Green Deal Circulair Inkopen definieert dit begrip als volgt: “de inzet van het inkoopinstrument om productie en (her)gebruik van circulaire producten en diensten te stimuleren en daarmee het aanjagen van de circulaire economie”. Door efficiënt gebruik te maken van materialen en grondstoffen, kunnen milieudoelstellingen met circulair inkopen worden bereikt. De circulaire economie kan worden ondersteund door in de aanbestedingsprocedure criteria op te stellen ten aanzien van onder meer ecodesign, verantwoordelijkheden van de producent en materiaal. De Rijksoverheid streeft naar een circulair Nederland in 2050. Meer informatie over circulair inkopen vindt u in de Wegwijzer Circulair Inkopen.

Social return

Overheden en ondernemers kunnen afspreken om bij aanbestedingen een deel van het bedrag te besteden aan banen, stages of leerwerkplekken voor kwetsbare groepen, zoals langdurig werklozen en gehandicapten. Dit bevordert de re-integratie van mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt en creëert zogeheten “social return”.

Het Rijk past dit principe toe bij aanbestedingen boven de € 250.000,- en streeft naar 5% social return per aanbesteding (kabinetstandpunt social return bij het Rijk). Het gaat alleen om aanbestedingen voor diensten (bijvoorbeeld catering en schoonmaakwerk) en werken (bijvoorbeeld het aanleggen van een weg of de onderhoud van een gebouw). Ook steeds meer decentrale overheden passen een social return eis toe bij aanbestedingen.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Beleid Duurzaam aanbesteden

Duurzaam aanbesteden

Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

Op 8 december 2016 hebben vertegenwoordigers van allerlei (decentrale) overheidsorganisaties hun handtekening gezet onder het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2016-2020. Hiermee verplichten zij zich met veel scherpere eisen voor de inkoop van goederen en diensten. Deze eisen variëren van effecten die de producten en diensten hebben op het milieu tot aan arbeidsomstandigheden in de fabrieken waar de producten worden gemaakt.

In het manifest bepalen overheden zelf doelstellingen, op basis van hun eigen ambities. Iedere organisatie maakt binnen zes maanden na ondertekening een concreet actieplan, dat wordt gepubliceerd.

Mededeling overheidsopdrachten voor een beter milieu

In 2008 publiceerde de Europese Commissie de Mededeling Overheidsopdrachten voor een beter milieu. Deze mededeling biedt een leidraad om de gevolgen voor het milieu van de consumptie van de overheidssector te reduceren en de innovatie in milieutechnologie, producten en diensten door middel van groen aanbesteden te bevorderen.

GPP

Green Public Procurement (GGP) is een vrijwillig instrument. GPP wordt door de Commissie gedefinieerd als: ‘een proces in het kader waarvan overheidsdiensten goederen, diensten en werken beogen te verkrijgen die gedurende de volledige levenscyclus ervan een minder belastend milieueffect hebben dan vergelijkbare goederen, diensten en werken met dezelfde primaire functie.’

Doelstellingen Europese Commissie

De doelstellingen van de Commissie op het gebied van duurzaam aanbesteden zijn:

  • het vaststellen van gemeenschappelijke criteria voor groen aanbesteden;
  • het verschaffen van informatie over de levenscycluskosten van producten;
  • het geven van juridische en operationele richtsnoeren;
  • het bieden van politieke ondersteuning door middel van beleidsdoelstellingen, gekoppeld aan indicatoren en een systeem voor follow-up.

In 2010 moest volgens de mededeling 50% van alle aanbestedingen groen zijn, dat wil zeggen in overeenstemming met de vastgestelde gemeenschappelijke kerncriteria voor GPP. In 2012 was dit doel nog niet behaald.

EU2020-strategie

De EU2020-strategie bevat verschillende doelen op het gebied van milieu, innovatie en sociaal beleid en biedt de langetermijnvisie van de EU op de sociale markteconomie.

Internationale richtlijn duurzaam inkopen

In 2013 is de Commissie gestart met de ontwikkeling van een nieuwe internationale richtlijn Duurzaam Inkopen (Sustainable Procurement). Deze ISO-richtlijn zal zowel publieke als private organisaties praktische handvatten bieden bij het inrichten en verrichten van een Maatschappelijk Verantwoord Inkoopproces (MVI). De basis hiervan is de bestaande richtlijn ISO 26000; de internationale richtlijn voor Maatschappelijk Verantwoorde Organisaties (MVO). Naar verwachting is de vernieuwde richtlijn ISO 26000 in 2016 gereed.

Nieuws Duurzaam aanbesteden

Draag bij aan een circulaire economie door inkoop in acht stappen

Op 29 oktober heeft het adviesbureau Copper8 het boek ‘Circulair Inkopen in 8 stappen’ gepubliceerd. De handreiking is mede mogelijk gemaakt door Rijkswaterstaat en heeft als doel om inkopers en beleidsadviseurs van onder andere decentrale overheden aan te moedigen een effectief circulair inkooptraject uit te voeren.

Lees het volledige bericht

Hoe kunnen decentrale overheden door aanbestedingen bijdragen aan de energietransitie?

De energietransitie wordt steeds belangrijker in de maatschappij en er worden op allerlei fronten maatregelen getroffen om besparing van energie en de transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie te bevorderen. Op Europees en (inter)nationaal niveau is onder andere afgesproken om CO2-emissies terug te dringen en meer gebruik te maken van hernieuwbare energie. Ook op lokaal en regionaal niveau zetten steeds meer decentrale overheden zich in voor het milieu door het inrichten van duurzame aanbestedingen. Hoe kunt u als decentrale overheid deze trend volgen en bijdragen aan de energietransitie? Lees het volledige bericht

Gemeente Zevenaar wint KoopWijsPrijs 2018

Afgelopen woensdag werd op het MVI Congres in Nijmegen de KoopWijsPrijs 2018 uitgereikt. Er waren vijf initiatieven genomineerd door een jury. Van deze vijf heeft de gemeente Zevenaar met haar circulaire fietspad de meeste stemmen opgehaald. Lees het volledige bericht

Actieagenda Beter Aanbesteden in de Tweede Kamer

Afgelopen weken is in de Tweede Kamer gesproken over de actieagenda Beter Aanbesteden. Woensdag 16 mei 2018 vond een rondetafelgesprek plaats met de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat van de Tweede Kamer. Daarnaast stond op donderdag 24 mei 2018 een Algemeen Overleg Aanbesteden met deze Tweede Kamercommissie op de planning.

Lees het volledige bericht

Staatssecretaris Mona Keijzer neemt actieagenda Beter Aanbesteden in ontvangst

Op vrijdag 16 februari 2018 nam staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat de actieagenda Beter Aanbesteden in ontvangst. Deze overhandiging vond plaats tijdens haar bezoek aan het Amsterdamse bedrijf NPSP dat duurzame kunststoffen produceert. In deze agenda staan aanbevelingen en concrete acties om de aanbestedingspraktijk te verbeteren. Kenniscentrum Europa decentraal is in samenwerking met Rob Jonkman, regiovertegenwoordiger Noord van het traject Beter Aanbesteden, betrokken geweest bij de totstandkoming van de actieagenda.

Lees het volledige bericht

Rapport EU-expertgroep: investeren in een groene economie

De expertgroep van de Europese Commissie die zich richt op financiële ondersteuning van duurzame investeringen heeft vorige week zijn definitieve rapport gepubliceerd. Deze groep is aangesteld om te onderzoeken hoe er het beste particulier geïnvesteerd kan worden in duurzame ontwikkelingen om Europa’s doelstellingen met betrekking tot de transitie naar een groene economie te behalen. Particuliere investeringen zijn namelijk essentieel om deze doelstellingen te behalen.

Lees het volledige bericht

Europese Commissie publiceert nieuwe brochure Circulair Aanbesteden

Altijd benieuwd geweest naar voorbeelden van circulair aanbesteden uit de aanbestedingspraktijk? De Europese Commissie heeft een nieuwe brochure ‘Circulair aanbesteden’ uitgebracht. Een aantal initiatieven van Nederlandse decentrale overheden worden in deze gids als ‘best practice’ genoemd. Dit bevestigt dat Nederland één van de koplopers is op het gebied van de circulaire economie.

Lees het volledige bericht

Factsheet Aanbestedingspakket Commissie: effectieve en innovatieve benutting van overheidsopdrachten

Om de interne markt te versterken en investeringen in de EU te blijven stimuleren, heeft de Europese Commissie op 3 oktober jl. een niet-bindend aanbestedingspakket voor een meer efficiënte en duurzame aanpak van overheidsopdrachten gelanceerd. Europa decentraal heeft een factsheet geschreven waarin nader wordt ingegaan op de verschillende onderdelen van het aanbestedingspakket.

Lees het volledige bericht

Initiatief Commissie: innovatieve en duurzame aanpak overheidsopdrachten

Om de eengemaakte markt te versterken en investeringen in de EU te blijven stimuleren, heeft de Europese Commissie op 3 oktober jl. een niet-bindend pakket voor een meer efficiënte en duurzame aanpak van overheidsopdrachten gelanceerd. Wanneer decentrale overheden aanbestedingen strategisch inzetten, kunnen zij innovatie bevorderen en kunnen duurzaamheidsdoelstellingen worden gerealiseerd.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Duurzaam aanbesteden

Is een eis voor het inzetten van werklozen bij een aanbesteding geoorloofd?

Onze gemeente heeft bij het aanbesteden van het beheer van de parkeergarages in de offerteaanvraag aangegeven dat tot 20% van het in te zetten personeel werklozen dienen te zijn. Wanneer aan dit percentage niet wordt voldaan, moet dit worden gemotiveerd. Kan ik een dergelijke eis stellen? Zo ja, welk percentage is dan toegestaan?

Bekijk het antwoord

Publicaties Duurzaam aanbesteden

Duurzaam aanbesteden

Informatieblad Maatschappelijk Aanbesteden, Rijksoverheid
Juridisch leaflet Maatschappelijk Aanbesteden, Rijksoverheid
Groen aanbesteden, Europese Commissie
Handboek Groen Kopen, over milieuvriendelijke overheidsopdrachten, Europese Commissie
Handboek Sociaal Kopen, Europese Commissie
Wegwijzer Circulair Inkopen, MVO Nederland
Green Public Procurement and the EU action plan for the Circular Economy, Europees Parlement
Factsheet: What are bio-based products?, Forum for bio-based innovation in public procurement
Factsheet: Sustainability of bio-based products, Forum for bio-base innovation in public procurement
Factsheet: Biodegradability – Exposing some of the myths and facts, Forum for bio-based innovation in public procurement
Factsheet: Bio-based products and services in the circular economy, Forum for bio-based innovation in public procurement
Factsheet: Life Cycle Assessment (LCA) and Life Cycle Costing (LCC), Forum for bio-based inoovation in public procurement

X