Sociaal domein

Verantwoordelijkheden voor gemeenten op grond van de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet

Gemeenten hebben sinds januari 2015 vergaande taken gekregen met betrekking tot het sociaal domein. Dit omhelst onder andere jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. In dit dossier vindt u informatie over de raakvlakken tussen het sociaal domein en het Europees recht en kunt u een vraag stellen aan onze juridisch adviseur.

Gemeenten hebben de taak om de beste zorg en ondersteuning in te kopen voor hun burgers, voor een goede prijs. Er zijn aandachtspunten verbonden aan de inkoop van zorg op het terrein van het (Europees) mededingingsrecht. Op deze pagina leest u alles over mededinging in het sociaal domein.

Aanbesteden in het sociaal domein

Bij het inkopen van zorg en ondersteuning kunnen gemeenten te maken krijgen met (Europese) aanbestedingsregels. Wanneer een gemeente een dienstverlenings­opdracht in de markt zet gelden hierbij de regels van het verlichte regime voor sociale en andere specifieke diensten.

Staatssteun in het sociaal domein

Indien gemeenten binnen het sociaal domein steun willen verstrekken aan zorgaanbieders, kunnen zij te maken krijgen met de Europese staatssteunregels. Op deze pagina's vindt u meer informatie over het staatssteunverbodSW-bedrijven en steun aan kinderopvang.

Privacy in het sociaal domein


Bij de uitvoering van de taken die gemeenten hebben in het kader van het sociaal domein, worden veelvuldig persoonsgegevens verwerkt. Bij alle verwerkingen van persoonsgegevens moet rekening gehouden worden met de regels omtrent privacy en gegevensbescherming.


Nieuws Sociaal domein

Cijfers inkoopmethoden gemeentelijke zorg en vereenvoudiging aanbestedingsprocedure

Begin februari is de Monitor gemeentelijke zorginkoop 2019 naar de Tweede Kamer gestuurd. Dit onderzoek brengt nauwkeurig in beeld hoe gemeenten de zorgtaken die voortvloeien uit de Jeugdwet en de Wmo hebben ingekocht. Minister Hugo de Jonge heeft bezwaren tegen zowel de toepassing van het open house-model als het aanbesteden van de zorgtaken. Nadat Hugo de Jonge de Kamer in november had geïnformeerd over zijn voornemen om nationale maatregelen te treffen om aanbestedingen in het sociaal domein te vereenvoudigen hebben verschillende fracties vragen gesteld. Daarop heeft de minister een en ander verduidelijkt. Lees het volledige bericht

Kamerbrief De Jonge: grotere rol voor Rijksoverheid in continuïteitsborging jeugdzorg

In een Kamerbrief van 15 januari heeft minister De Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de recente problematiek in de jeugdzorg uitgebreid aangekaart. Ook is toegezegd dat de Tweede Kamer in maart 2020 zal worden geïnformeerd over beleidsvoornemens die de problematiek moeten gaan verhelpen. Het ministerie van VWS zal hierbij een grotere rol gaan vervullen. Lees het volledige bericht

Stand van zaken veranderopgave inburgering

Gemeenten zullen verantwoordelijk worden voor inburgering. Het Centraal Planbureau heeft de financiële implicaties van het wetsvoorstel doorgerekend. Daarnaast is de Tweede Kamer middels een Kamerbrief geïnformeerd over de voortgang van de gesprekken tussen de VNG en het Rijk over de toekomstige wettelijke taak van de gemeente. Tevens heeft het van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een handreiking gepubliceerd om gemeenten te ondersteunen bij het inkopen van inburgeringscursussen. Lees het volledige bericht

Kabinet stuurt aan op meer samenwerking en uniformering in het gedecentraliseerde jeugdzorgstelsel

De beoogde uitwerking van de decentralisatie van de jeugdzorg is tekortgeschoten. Minister De Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Minister Dekker van rechtsbescherming hebben de Tweede Kamer geïnformeerd over een voorgenomen wetswijziging om de praktische uitwerking van de Jeugdwet te verbeteren. De VNG heeft zorgen geuit over de voorstellen van De Jonge en Dekker. Lees het volledige bericht

Kabinet wil aanbestedingsprocedure gemeentelijke zorg vereenvoudigen

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de Tweede Kamer geïnformeerd dat hij voornemens is invulling te geven aan het zogeheten aanbestedingsregime voor sociale en andere specifieke diensten. Dit is een reactie op de systematische uitdagingen bij aanbestedingen in het sociaal domein. De Jonge heeft daarnaast aangegeven door te gaan met zijn inzet voor het wijzigen van de Europese aanbestedingsregels. Omdat een herziening van de Europese regels nog enige tijd kan duren wil minister De Jonge nu nationale maatregelen treffen om aanbestedingen in het sociaal domein te vereenvoudigen. Lees het volledige bericht

Gemeenten verantwoordelijk voor inburgering, wat gaat er veranderen?

De nieuwe Wet inburgering 2021 zal de overheidsverantwoordelijkheid voor inburgering gaan uitbreiden en decentraliseren. In het huidige stelsel liggen veel verantwoordelijkheden, zoals het vinden van een inburgeringscursus, bij inburgeraars zelf. In het nieuwe stelsel zal het gros van die verantwoordelijkheden aan de gemeenten worden toebedeeld. Zowel het kabinet als de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) zijn van mening dat gemeenten het beste in staat zijn om inburgering integraal vorm te geven.

Lees het volledige bericht

Wijzigingsvoorstel Wet schuldhulpverlening pakt privacybezwaren vroegsignalering aan

Op 11 oktober heeft staatssecretaris Van Ark van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een wijzigingsvoorstel van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ingediend bij de Tweede Kamer. Door de wijziging wordt het voor gemeenten en andere instanties mogelijk om persoonsgegevens van burgers met betaalachterstanden in een vroeg stadium uit te wisselen. Door deze vroegsignalering kunnen de organisaties eerder en betere hulp verstrekken. Lees het volledige bericht

Onafhankelijk onderzoek naar kosten nieuw inburgeringsstelsel

Er zijn veel zorgen bij gemeenten omtrent de nieuwe Wet inburgering. Het is vooralsnog niet duidelijk wat de financiële gevolgen van het nieuwe inburgeringsstelsel zullen zijn. De overeenstemming tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) voor een onderzoek naar deze kosten wordt dan ook gezien als een belangrijke stap in het proces naar deze nieuwe wetgeving. Lees het volledige bericht

Bezwaren tegen gebruik van open house-model en aanbestedingen bij inkoop van jeugdzorg

“Om een duurzame transformatie van de jeugdzorg te bewerkstelligen moeten er onder meer grenzen worden gesteld aan de liberalisatie binnen de zorgmarkt”. Dat stelt jeugdzorginstelling Sterk Huis in een manifest. Er is al langer kritiek op de inkoop- en aanbestedingsprocedures in de jeugdzorg. Het open house-model dat veel gemeenten toepassen zou leiden tot selectie op basis van prijs in plaats van kwaliteit. Volgens de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hugo de Jonge moet aan zorgaanbieders omzetgarantie geboden kunnen worden om een duurzame relatie op te bouwen. Ook wil hij dat de Europese regels voor het aanbesteden van zorg versoepeld worden. Lees het volledige bericht

Commissie spreekt EU-lidstaten aan op gebreken één-loketsystemen voor grensoverschrijdende dienstverleners

De Europese Commissie heeft alle 28 lidstaten aangesproken op hun één-loketsystemen. De Dienstenrichtlijn verplicht lidstaten om een één-loketsysteem in te richten voor dienstverleners en beroepsbeoefenaren. In de aanmaningsbrieven die zijn gestuurd, verzoekt de Commissie de EU-landen om hun één-loketten te verbeteren en te voorzien in meer gebruiksvriendelijke systemen. Lees het volledige bericht

Europees Parlement bereikt akkoord over oprichting Europese Arbeidsautoriteit

Het Europees Parlement heeft het voorstel voor de oprichting van een Europese Arbeidsautoriteit (ELA) vorige week definitief goedgekeurd. De ELA werd al in september 2017 door de Commissie-Juncker geïntroduceerd. In februari dit jaar zijn de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van Europa al tot een voorlopig akkoord gekomen. Dit jaar zal de realisatie van de ELA officieel van start gaan. ELA is bedoeld om de naleving van Europese regelgeving omtrent arbeid te verzekeren. Het zal zowel op nationaal als Europees niveau invloed gaan uitoefenen.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Sociaal domein

Zijn gemeenten verplicht Wmo-voorzieningen te verstrekken aan EU-burgers gedurende de eerste drie maanden van hun verblijf in Nederland?

De Europese Burgerschapsrichtlijn heeft betrekking op het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten door EU-burgers en hun familieleden. Unieburgers die op basis van deze richtlijn op het grondgebied van een lidstaat verblijven dienen dezelfde behandeling te verkrijgen als de onderdanen van die lidstaat. Het gastland is volgens de richtlijn niet verplicht om een recht op sociale bijstand toe te kennen gedurende de eerste drie maanden van verblijf. Vallen voorzieningen ingevolge de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) onder de noemer sociale bijstand?

Bekijk het antwoord

Hoe kan het social return beleid van gemeenten in overeenstemming met de privacyregels worden uitgevoerd?

Onze gemeente voert een actief social return beleid en wil daarmee werkgelegenheid creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit doen wij onder meer door social return verplichtingen te hanteren bij aanbestedingen. Bij de uitvoering van dit sociale beleid loopt de gemeente tegen de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) aan. Op welke wijze kan de gemeente controleren dat ondernemingen inderdaad bepaalde personen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst hebben of zullen betrekken bij de uitvoering van de social return verplichting zonder dat de privacyregelgeving wordt overtreden?

Bekijk het antwoord

Heeft het voorstel tot wijziging van de Jeugdwet en de Wmo 2015 een relatie met de uitvoering van Europeesrechtelijke verplichtingen door gemeenten?

Minister Hugo de Jonge (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) heeft onlangs een wetsvoorstel naar de Kamer gestuurd om knelpunten in de uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) weg te nemen. Welke wijzigingen brengt dit wetsvoorstel met zich mee voor gemeenten? Zijn de veranderingen van het wetsvoorstel ook gerelateerd aan de uitvoering van Europese regelgeving door gemeenten?

Bekijk het antwoord

Moet collectieve zorgverzekering worden aanbesteed?

Onze gemeente wil voorzien in een collectieve zorgverzekering voor de specifieke doelgroep van minima. Het idee is dat minima dan via de gemeente gebruik maken van een collectieve zorgverzekering tegen gunstige voorwaarden. Moet de gemeente bij het maken van dergelijke afspraken met een zorgverzekeraar rekening houden met de Europese aanbestedingsregels?

Bekijk het antwoord

Is het aanbestedingsrecht van toepassing op een dienstverleningsovereenkomst tussen gemeenten in het kader van de Participatiewet?

Onze gemeente is voornemens om voor een aantal gemeenten werkzaamheden te gaan verrichten in het kader van de uitvoering van de Participatiewet. Het gaat daarbij om re-integratietrajecten voor uitkeringsgerechtigden en de uitvoering daarvan. De (uitvoerende) gemeente overweegt hiertoe een dienstverleningsovereenkomst aan te gaan met deze deelnemende gemeenten. In hoeverre kunnen de Europese aanbestedingsregels hierop van toepassing zijn? Rust op de gemeenten die de re-integratie uitbesteden aan onze (uitvoerende) gemeente een aanbestedingsverplichting of bestaat er ruimte voor een uitzondering op aanbestedingsplichten?

Bekijk het antwoord

Mogen wij buitenlandse inschrijvers een social return verplichting opleggen?

Onze gemeente heeft in haar aanbestedingsbeleid opgenomen dat bij overheidsopdrachten voor werken en diensten boven een bepaalde drempel 5 % van de loonsom op grond van social return moet worden ingevuld. Bij opdrachten die in Nederland worden geplaatst en uitgevoerd is dit geen probleem. Echter, kunnen we ook bij Europese aanbestedingen een dergelijke eis opnemen? Hoe kunnen buitenlandse inschrijvers hieraan voldoen?

Bekijk het antwoord

Wordt de mededinging beperkt wanneer twee zorgaanbieders als combinatie inschrijven?

Onze gemeente heeft in het kader van de aanbesteding voor Wmo-diensten een inschrijving ontvangen van twee aanbieders van dagbesteding voor gehandicaptenzorg. Die twee partijen hebben als combinatie ingeschreven. Door deze combinatievorming blijven slechts enkele andere aanbieders over. Deze partijen die gezamenlijk hebben ingeschreven hadden echter ook individueel kunnen inschrijven. Wordt door de inschrijving in combinatie de mededinging beperkt? En mogen wij  deze inschrijving dan wel toelaten op basis van de mededingingsregels?

Bekijk het antwoord

Wanneer mag een abnormaal lage inschrijving worden afgewezen?

Onze gemeente heeft naar aanleiding van een aanbestedingsprocedure voor de inkoop van zorg in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) een inschrijving ontvangen met een tamelijk lage prijs. Onze gemeente vraagt zich daarom af wanneer zij een inschrijving mag afwijzen omdat de prijs zogenaamd ‘onaanvaardbaar laag’ is en volgens welke voorwaarden de gemeente de inschrijving mag afwijzen.

Bekijk het antwoord

Wat is de aanbestedingsprocedure voor sociale en andere specifieke diensten?

Onze gemeente wil een opdracht voor sociale en andere specifieke diensten aanbesteden. De opdracht heeft een waarde van meer dan € 750.000,- en is dus boven de Europese drempelwaarde voor sociale en andere specifieke diensten. Welke aanbestedingsprocedure moet onze gemeente onder de nieuwe Europese Aanbestedingsrichtlijnen toepassen? En welke regels zijn van toepassing, wanneer de opdracht onder de drempel op de markt gezet wordt?

Bekijk het antwoord

Moet onze gemeente de Europese interne marktregels toepassen bij initiatieven voor de integratie van asielzoekers en vluchtelingen?

Onze gemeente vangt vluchtelingen op en werkt hard aan beleid op het gebied van de opvang en integratie van vluchtelingen. Zijn er Europese initiatieven die ons op weg kunnen helpen? En moeten wij rekening houden met Europese regels over aanbesteden en staatssteun bij de uitvoering van ons beleid?

Bekijk het antwoord

Voorbehouden opdracht aan sw-bedrijf na decentralisaties

Als gemeente kunnen we op basis van de bestaande aanbestedingsrichtlijnen onder bepaalde voorwaarden opdrachten voorbehouden aan Sociale Werkbedrijven. Vanaf 1 januari 2015 gaat echter vanwege het decentralisatietraject de huidige Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) op in de nieuwe Participatiewet. De taken van bestaande Sociale Werkbedrijven (sw-bedrijven) zullen gaan veranderen en mogelijk op termijn verdwijnen. Kunnen wij vanaf het nieuwe jaar dan nog wel gebruik maken van de bestaande regeling in de aanbestedingsrichtlijnen met betrekking tot het voornoemde voorbehoud van opdrachten aan SW-bedrijven?

Bekijk het antwoord